قربانی‌ شرایط مالی و فرهنگی

حمایت نهادهای اجتماعی

امان الله قرایی مقدم، جامعه شناس، فقر را محرک اصلی وقوع این جنایت می‌داند. او توضیح می‌دهد: مهم‌ترین عامل در وقوع چنین حوادثی، فشارهای اقتصادی و مادی و البته فقر فرهنگی است، چرا که جامعه امروز ما مانند جوامع دیگر دارای ذهنیتی مادی است و مادیات است که رفتار و کردار مردم را تعیین می‌کند.

قرایی مقدم با بیان این‌که مادیات در جوامع امروزی پر رنگ تر شده و معنویات از بین رفته است، می‌گوید: فرموده حضرت علی(ع) است که اقتصاد، مذهب و دین را کمرنگ می‌کند. این پدر هم به دلیل مشکلاتی که برای تعیین جهیزیه داشته به خیال خودش می‌خواسته آبروداری کند و دست به چنین جنایتی زده است.

به عقیده این جامعه‌شناس، شخصیت قاتل نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد. فاکتورهای دیگری در شخصیت این فرد وجود دارد که باعث وقوع این جنایت شده‌اند. او خشونت بسیاری داشته است. بدون شک تربیت خانوادگی، تحصیلات و شغل او باعث شده که خشونت طلب شود . چنین افرادی در معرض خشونت علیه خود یعنی خودکشی، دیگر‌کشی و قتل و جنایت قرار دارند.

او با بیان این‌که جامعه تعیین‌کننده میزان خشونت افراد است، تصریح می‌کند: جوامعی که اختلاف طبقاتی و فقر در آنها وجود دارد، خشونت را در افراد تشدید می‌کنند. فراموش نکنیم که فقر ام‌الفساد است.

این جامعه‌شناس تاکید می‌کند نهادهای اجتماعی باید سراغ چنین خانواده‌هایی بروند ‌. این‌که بگوییم پدر این خانواده باید نزد مشاور خانواده می‌رفته، صحیح نیست . با کدام پول مشاوره می‌گرفته؟ مشاور به او می‌گفته که با دست خالی چه کند؟‌ نهاد‌های اجتماعی مانند بهزیستی و کمیته‌امداد ‌ هستند که باید سراغ این خانواده‌ها بروند و از آنها حمایت کنند. باید آنها را تحت حمایت مادی و معنوی قرار دهند.

از سوی دیگر باید فرهنگ سازی کنند که این رسم و رسومات پر زرق و برق از بین برود و خانواده‌ها این‌طور تحت فشار نباشند.

حمایت کنیم

ماجرای این پرونده شاید به لحاظ خشونت استثنایی باشد، اما کمیاب نیست. پدر و مادرها خواسته یا ناخواسته، همیشه تحت فشارهای اینچنینی هستند و در بعضی از خانواده‌ها دخترها به عنوان مقصر اصلی شناخته می‌شوند.

والدین ‌، دختر را محکوم می‌کنند به این‌که ثروت پدر و مادر را خرج می‌کند بدون این‌که سودآوری داشته باشد. از سوی دیگر عرف جامعه چنین می‌گوید که پسرها باید درآمد داشته باشند و خرج زندگی را بدهند. این عقیده این‌گونه نمود پیدا می‌کند که والدین ترجیح می‌دهند بیشتر روی فرزندان پسر خود سرمایه‌گذاری کنند تا دخترها، چرا که ‌ بر این عقیده‌اند که «دختر مال مردم است» اما پسر حامی پدر و مادر است، در صورتی که کاملا بعکس است. بیشتر سرمایه‌گذاری‌های مادی و حمایت‌های معنوی برای فرزندان پسر انجام می‌گیرد به این امید که روزی این سرمایه‌گذاری ثمر بدهد اما این انتظار به چه میزان برآورده می‌شود؟

پدر خانواده اگر پولی داشته باشد، به پسرش کمک می‌کند تا کسب و کاری برای خودش جور کند یا خانه‌ای رهن کند اما در مورد دختر چه؟ درباره دختران در جوامع سنتی این عقیده وجود دارد که هزینه‌های صرف تهیه جهیزیه‌شان می‌شود و از خانه می‌روند و سودی ندارند ، در‌صورتی‌که اگر پدر و مادرها همان طور که از فرزندان پسر خود حمایت می‌کنند به فکر دخترها هم باشند و برای آنها امکان تحصیل یا اشتغال را فراهم کنند، دخترها هم می‌توانند استقلال مالی پیدا کنند و حامی خانواده خود باشند.

اما تربیت در بعضی جوامع به گونه‌ای است که از کودکی به دختر القا می‌کنند که وظیفه‌ای برای به‌دست‌آوردن پول ندارد و نیازی نیست استقلال مالی داشته باشد . در بسیاری از خانواده‌ها این عقیده وجود دارد و مشکلات ناشی از تهیه جهیزیه نیز به وضوح به چشم می‌خورد.

از سوی دیگر گفته می‌شود پدری که دختر خود را به قتل رسانده، از ابتدای تولد، دخترهای خود را دوست نداشته است. ماجرای پسر‌دوستی نیز ‌ یک موضوع یا آسیب اجتماعی است. خانواده از ابتدا دختر خود را یک موجود ناقص بار می‌آورد که با انسان کامل فاصله دارد و بعد خود پدر آن را باور می‌کند و از این موضوع رنج می‌کشد، به‌همین‌خاطر وقتی به مصائبی که از دخترش به او می‌رسد‌ فکر می‌کند بیشتر عصبانی و متنفر می‌شود.

بهتر است این سوال را از خودمان بپرسیم که اگر دخترانمان را تحت حمایت خود قرار دهیم، و آنها را با اعتماد به نفس تربیت کنیم، آیا باز هم ضعیف خواهند بود؟

دکتر علیرضا میلانی، کارشناس حقوق جزا در گفتگویی کوتاه با «تپش» قتل دختر 14 ساله را از زاویه قانونی مورد بررسی قرار داده است.

به‌طور کلی مجازات قتل عمد در قوانین مجازات اسلامی قصاص است ، یعنی اگر کسی به‌عمد و از روی قصد و غرض کس دیگری را به قتل برساند به اعدام با طناب دار محکوم می‌شود.

از آنجا که دیه زن و مرد برابر نیست و دیه زن نصف دیه مرد است، چنانچه یک زن توسط یک مرد به قتل برسد، خانواده مقتول باید نیمی از دیه کامل یک مرد را بپردازند تا قاتل قصاص شود،در‌غیر‌این‌صورت در زندان خواهد ماند تا تکلیفش مشخص شود.

بله، قانونگذار برای قصاص شرایط خاصی را در نظر می‌گیرد که همه چیز باید برابر باشد؛ برابری در دین، عقل، جنسیت و...

در قوانین قتل عمد یک استثنا وجود دارد و آن در صورتی است که قاتل پدر یا جد پدری مقتول باشد. در این شرایط قاتل چون ولی دم است قصاص نمی‌شود و تنها به پرداخت دیه و حبس محکوم می‌شود؟

سایر بازماندگان مثل مادر و خواهر و برادر.

مدت حبس بین 3 تا 10 سال است.

قانون دیگری هم وجود دارد که اگر قتلی به شکل فجیعی اتفاق بیفتد و قاضی تشخیص دهد که قاتل مفسد فی‌الارض است، می‌تواند او را به مجازات اعدام محکوم کند.

این نوع حکم اعدام قابل عفو از سوی اولیای دم نیست. زمانی که تشخیص داده شود قاتل مفسد فی‌الارض است به اعدام محکوم می‌شود و راه دیگری هم ندارد.

البته قاضی پرونده باید با توجه به شواهد و مدارک حکم صادر کند اما من گمان می‌کنم که به پرداخت دیه و حبس محکوم می‌شود و به دلیل این‌که استطاعت مالی ندارد به اصطلاح یوم الادا می‌شود، یعنی تا زمانی که بتواند دیه را بدهد در حبس خواهد ماند.

سارا لقایی