به من بگو چرا؟
پخت سریع با زودپز
اگرچه در گذشته خانمها میتوانستند مدت زمان زیادی را صرف آشپزی و تهیه غذای مورد علاقه اعضای خانواده کنند، اما امروزه سرعت در آشپزی بویژه برای افراد شاغل که وقت چندانی برای تهیه غذا و آشپزی ندارند، موضوع بسیار مهمی است که با توجه به آن نقش بسیار مهمی در افزایش محبوبیت فناوریهایی داشته است که میتوانند مدت زمان پخت غذا را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. یکی از این فناوریها که استفاده از آن در آشپزخانهها قدمتی طولانی دارد زودپز است.
در زودپز پخت غذا در یک ظرف کاملا در بسته و تحت فشار انجام میشود و به این ترتیب مدت زمان پخت غذا کاهش خواهد یافت.
نخستین زودپز سال 1679 میلادی ساخته شد که براساس نام مخترع فرانسوی آن، دنیس پاپین، این زودپز را پاپین نامگذاری کرده بودند. این فیزیکدان فرانسوی علاوه بر اختراع زودپز، مدل اولیهای را برای طراحی و ساخت سیلندرها و پیستونهای ماشین بخار ارائه کرد که اگرچه به اجرا درنیامد، اما بسیاری از محققان دیگر توانستند تغییراتی را در طراحی آن به وجود آورند که در نتیجه به اختراع ماشین بخار و ایجاد یک انقلاب صنعتی عظیم در این عرصه منتهی شد. پاپین پس از همکاری با فیزیکدان هلندی کریستین هایکنز برای انجام آزمایشاتی درباره پمپ هوا سال 1675 میلادی راهی لندن شد تا همکاری جدیدی را با رابرت بویل، از فیزیکدانان انگلیسی آغاز کند و پس از مدت زمان کوتاهی سال 1679 میلادی موفق به اختراع زودپز شد.
بدنه دیگ زودپز از فولاد ضدزنگ یا آلیاژی از جنس آلومینیوم ساخته میشود. همان طور که میدانید هر مایعی پس از رسیدن به یک دمای خاص شروع به جوشیدن میکند که از آن به عنوان دمای جوش مایعات نام برده میشود. دمای جوش آب 100 درجه سانتیگراد است. با افزایش فشار دمای جوش مایعات افزایش و با کاهش فشار این دما کاهش مییابد. وقتی غذا را همراه با مقداری آب داخل زودپز میریزیم و در آن را میبندیم، آب به جوش آمده و بخار میشود. با افزایش میزان بخار آب در زودپز فشار داخل ظرف هم افزایش یافته و به این ترتیب نقطه جوش آب بالا میرود. وقتی مواد غذایی در دمای بالاتری قرار میگیرند سرعت پخت آنها افزایش یافته و به این ترتیب غذا در مدت زمان کوتاهتری آماده خواهد شد.
در زودپز، بخار بسیار داغی ایجاد میشود که موجب میشود دمای درون ظرف به 300 درجه سانتیگراد افزایش یابد. این در حالی است که در دیگهای معمولی که در پخت غذا از آنها استفاده میشود هیچگاه دمای هوا تا این اندازه افزایش نخواهد یافت. به این ترتیب در زودپز بدون این که ویتامینها و مواد معدنی موجود در یک ماده غذایی از بین برود سرعت پخت آن ماده غذایی افزایش مییابد.
استفاده از زودپز در مناطقی که در ارتفاعات قرار گرفتهاند بسیار موثر است. از آنجایی که در مناطق مرتفع به علت کاهش فشار جوی آب در دمای پایینتری به جوش میآید استفاده از زودپز میتواند این محدودیت را از میان بردارد. اگرچه زودپز در سال 1679 میلادی اختراع شد، اما نخستین زودپزهای آلومینیومی در سال 1915 میلادی ساخته شدند و پس از آن در سال 1937 میلادی نخستین زودپز کوچکی که قابلیت استفاده در آشپزخانههای خانگی را داشت توسط آلفرد فیشلر طراحی و ساخته شد که مورد استقبال بسیاری از خانمها در سراسر دنیا قرار گرفت.
مریم وکیلی
