دیپلماسی احمدی‌نژاد

وجود این اما و اگرها درباره احتمال عدم صدور مجوز برای حضور احمدی‌نژاد در اجلاس نیویورک، واکنش‌هایی را در داخل به همراه داشت، ازجمله حشمت‌الله فلاحت‌پیشه عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس اظهار کرد: به صلاح نیست که رئیس‌جمهور ایران در این اجلاس حضور پیدا کند.

وی با اشاره به این که این اجلاس در سطح وزرای خارجه برگزار می‌شود، گفت: اگر این اجلاس در این سطح یا پایین‌تر از آن است، صلاح نیست که رئیس‌جمهور ایران در آن شرکت کند.

این نکته فلاحت‌پیشه می‌تواند دیدگاه افراد دیگری هم باشد، دیدگاه افرادی که معتقدند رئیس‌جمهور باید شان خود را در مجامع بین‌المللی حفظ کند و مجالی به دیگران ندهد که به حیثیت ایران توهین کنند، اما در طرف دیگر دیدگاه متفاوتی وجود دارد و آن این است که رئیس‌جمهور با رویکرد تهاجمی خود مبارزه را در زمین حریف دنبال می‌کند و به جای این که دشمن با تهاجم خود ایران را در موضع تدافعی قرار دهد این احمدی‌نژاد است که میدان را در دست گرفته و باعث تدافعی‌ شدن دشمن شده است. علاوه بر این که ایران با این رویکرد احمدی‌نژاد به طور مستقیم پیام ملت ایران را که همان پیام صلح و دوستی است مستقیم به گوش جهانیان می‌رساند و این عملکرد رسانه‌های معاند غربی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

سفر احمدی‌نژاد به نیویورک به منظور شرکت در اجلاس بازنگری ان‌پی‌تی، با احتساب سفر رم جهت شرکت در اجلاس جهانی غذا، هشتمین حضور وی در اجلاس‌های سازمان ملل متحد از آغاز اولین دوره ریاست جمهوری وی در سال 1384 است.

رئیس‌جمهور تاکنون 5 بار در اجلاس‌های مجمع عمومی سازمان متحد (88 ـ 1384) شرکت کرده است. یک بار برای شرکت در اجلاس تبعیض نژادی، نابرابری مذهبی... (معروف به دوربان 2) به مقر اروپایی سازمان ملل درژنو رفته است و همان گونه که گفته شد یک بار نیز میهمان اجلاس جهانی غذا (فائو) درایتالیا بوده است.

طی 31 سال گذشته هیچ یک از روسای جمهور کشورمان چنین حضور پرتعدادی در نشست‌های سازمان ملل متحد و اجلاس‌های وابسته به آن نداشته‌اند و به جرات می‌توان گفت که حاصل جمع حضور و مشارکت اسلاف ایشان در سازمان ملل کمتر (و شاید بسیار کمتر) از حضور وی طی 4 سال گذشته باشد.

اما این حضور همواره با حواشی و جنجال‌آفرینی برای کشورمان توام بوده است.

یکی از انتقادهایی که به این گونه سفرها وارد شد این بود در برخی از موارد سطح اجلاس پایین‌تر از سطح رئیس‌جمهور و در سطح وزیر خارجه و سفرا برگزار شده است و صلاح نیست که رئیس‌جمهور ایران در آن شرکت کند و حضور رئیس‌جمهور یک کشور در اجلاس‌هایی که در سطح وزرای خارجه یا دیگر مقامات تشکیل می‌شوند تقریبا بی‌سابقه است. واکنش توام با شگفتی مقامات دیگرکشورهای جهان و ازجمله دبیرکل سازمان ملل متحد از حضور احمدی‌نژاد در اجلاس بازنگری ان‌پی‌تی که در سطح وزرای خارجه کشورهای امضاکننده این پیمان در نیویورک برگزار شد گواه این مدعا بود. همچنین به دیده منتقدان معنای دیگر این حضور، عدم اطمینان به توانمندی‌های حرفه‌ای مقامات هم طراز کشورمان با مقامات هم سطح شرکت‌کننده از دیگر کشورها در یک نشست بین‌المللی است.

حشمت‌الله فلاحت‌پیشه عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در این باره به جام‌جم گفت: من نگاه پروتکلی دارم و معتقدم باید سطح دیپلماتیک حفظ شود و جایی که محل حضور وزرای خارجه است نباید رئیس‌جمهور حاضر شود

با این حال بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند که از منظر عرف و رسومات بین‌المللی حضور رئیس کشورها در این گونه اجلاس‌ها نمایانگر اهمیت آن نشست برای آن کشور و قاعدتا قابل قبول و موجه است.

علی‌اکبر ولایتی مشاور رهبر معظم انقلاب در امور بین‌الملل پس از بدرقه محمود احمدی‌نژاد به اجلاس بازنگری نیویورک در این باره گفت: ابتکار حضور رئیس‌جمهور در اجلاسی که معمولا بالاترین سطح کشورهای شرکت‌کننده در آن سفرا و حداکثر وزرای خارجه است، حسن استفاده از یک عرف دیپلماتیک بود که براساس آن، نوبت نخست سخنرانی به بالاترین مقام حاضر از میان کشورها اعطا می‌شود. این اتفاق برای جهت دادن به مسیر اجلاس در روز نخست و نیز جهت دادن به افکار عمومی بسیار موثر است و تاثیرات آشکار و پنهان بر نتایج اجلاس خواهد داشت.

وی افزود: حضور رئیس‌جمهور در این کنفرانس نشان‌دهنده اهمیت بالایی است که جمهوری اسلامی ایران به استفاده صحیح از موضوع هسته‌ای قائل است.

رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز در این باره تاکید دارد: حضور در کنفرانس بازنگری معاهده ان‌پی‌تی در نیویورک در بالاترین سطح دیپلماتیک، یک ضرورت تاثیرگذار و یک موفقیت کامل بود.

وی تاکید کرد: ما باید در سطح و شکلی در کنفرانس منع گسترش تسلیحات هسته‌ای شرکت می‌کردیم که بتوانیم بر افکار عمومی جهانی تاثیرگذار باشیم و ذهنیت جهانیان را نسبت به خطرات کلاهک‌های هسته‌ای غرب و چالش جهانی آن روشن کنیم. حسین ابراهیمی رئیس کمیته روابط خارجی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از موافقان این گونه سفرها نیز معتقد است: وزرای خارجه کشورها در سطح پائینی نیستند که عده‌ای بگویند رئیس‌جمهور نباید در این گونه اجلاس‌ها شرکت کند.

وی می‌گوید: «باید پیام‌مان را به دنیا برسانیم و تریبون سازمان ملل جایگاه مهمی است که ما می‌توانیم از آن استفاده کنیم. در حال حاضر مهم‌ترین مشکل ایران هجمه رسانه‌ای است که قدرت‌های غربی با در اختیار داشتن امکانات رسانه‌ای بر علیه ما انجام می‌دهند. بنابراین چنین اجلاس‌ها فرصتی است که به راحتی می‌توانیم دیدگاه خود را درآن بیان کنیم».

استفاده از فرصت پوشش خبری گسترده رسانه‌ای در این اجلاس‌ها برای بیان صریح و شفاف دیدگاه‌های اصولی نظام جمهوری اسلامی ایران نیز یکی از مسائلی است که مورد توجه قرار گرفته است.

بسیاری از صاحب‌نظران استفاده از این فرصت را به صلاح نمی‌دانند و این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا احمدی‌نژاد برای انعکاس دیـدگـاه‌هـای خـود، بـه تریبون‌های پرمخاطب دسترسی ندارد و آیا تنها راه انعکاس مواضع او، حضور در کنفرانس‌هایی است که هم به لحاظ سطح حضور سایر هیات‌ها، متناسب با شان ایران نیست و هم برنامه‌ریزی برای هتک‌حرمت رئیس‌جمهور ایران در آنها، دور از ذهـن نیست؟

حسن امین‌زاده معاون وزارت امور خارجه در زمان دولت اصلاحات درباره اولین سفر احمدی‌نژاد به آمریکا گفته بود: «قبل از سفر رئیس‌جمهوری به نیویورک اکثر مدیران وزارت خارجه معتقد بودند که سفر او به نیویورک درست نیست و برخی به رئیس‌جمهوری گفتند که نرود و نپذیرفت. در نیویورک برخی از مدیران وزارت خارجه به او توصیه کردند که به دانشگاه کلمبیا نروید، اما او گوش نکرد. رفت و آن اتفاقات تحقیرکننده و بی‌عزتی‌ها و بی‌حرمتی‌ها اتفاق افتاد و وقتی هم که از نیویورک برگشت همه مدیرانی را که به او توصیه کردند به دانشگاه کلمبیا نرود از کار برکنار کرد.»

وی معتقد است: «همه رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی از این مسائل استقبال می‌کنند و متاسفانه تصویر نازیبا، بحران‌ساز، ماجراجو و صلح‌ستیزی را از جمهوری اسلامی به نمایش می‌گذارند.»

با این حال به نظر برخی دیگر از کارشناسان مسائل سیاسی و خارجی رئیس‌جمهور بنا بر همان سیاست «دیپلماسی عمومی» خود، مشتاق است تا با حضور در اجلاسی که مطمئنا حضور رسانه‌ها در آن چشمگیر است، مواضع خود را بیان کند.

شبکه تلویزیونی الجزیره بااشاره به حضور رئیس‌جمهور ایران در نشست بازبینی «ان‌پی‌تی» در نیویورک، تاکید کرد: احمدی‌نژاد در کانون توجه حاضران این نشست بود.

علی مطهری نماینده مردم تهران و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جام‌جم حضور رئیس‌جمهوری کشورمان را در این‌گونه مجامع بین‌المللی بسیار لازم و مفید می‌داند و می‌گوید: روحیه رئیس‌جمهور که اصرار دارد در این‌گونه مجامع شرکت و در حضور مخالفان حرف حق را بیان کند، خصلت بسیار خوبی است که در ایشان وجود دارد و موجب می‌شود تا پیام انقلاب اسلامی بهتر به دنیا برسد. مطهری تاکید دارد با مخالفان حضور رئیس‌جمهور در این‌گونه مجامع موافق نیست، چراکه نوع حضور و برخورد با قدرت‌های گستاخ که خودشان را بالاتر از دیگران می‌دانند باید این‌گونه باشد.

حسن عابدینی، کارشناس رسانه نیز در گفتگو با جام‌جم می‌گوید‌: وقتی ایران دیدگاه‌های خود را در این‌گونه اجلاس‌ها بیان می‌کند و این دیدگاه‌ها از طریق ده‌ها رسانه به شکل همزمان برای میلیون‌ها نفر در سراسر جهان پخش می‌شود، این یک فرصت است که جمهوری اسلامی دیدگاه‌های خود را بدون واسطه وگذر از فیلتر‌های سانسور رسانه‌های غربی در اختیار افکار عمومی قرار می‌دهد.

امیر محبیان، عضو هیات علمی دانشگاه و مدیرعامل خبرگزاری آریا نیز در این‌باره به «جام‌جم» می‌گوید: به گمان من کسانی که معتقد هستند حضور رئیس‌جمهور موجب ایجاد فضایی برای توهین به ملت ایران می‌شود، دیدگاه منصفانه‌ای ندارند، چراکه طبعا روسای جمهور دیگر که تلاش می‌کردند ادبیات دیگری را داشته باشند، وقتی در این حوزه‌ها قرار می‌گرفتند، شاهد حرکت‌های منفی از سوی دشمنان جمهوری اسلامی بودند.

سیاستی که در رفتار رئیس‌جمهور از سوی بسیاری مورد استقبال قرار گرفت، سیاست جنگ در خانه حریف بود. در این روش احمدی‌نژاد به جای این ‌که در قبال سیاست اتخاذی در برابر ایران موضع تدافعی بگیرد، خود مبتکر عمل بوده و حالت تهاجمی به خود گرفته است.

جواد جهانگیرزاده، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در این ‌باره به جام‌جم گفت: رفتار پیش‌دستانه احمدی‌نژاد قابل توجیه است و منطقی‌تر به نظر می‌رسد. رفتار رئیس‌جمهور دیگر کشورها را تحت تاثیر قرار داده و یا آنها را با واکنش‌های عصبی روبه‌رو کرد، به نحوی که عنان اختیار را از آنها گرفته است.

وی با اشاره به نامه سناتورهای آمریکایی به کلینتون برای عدم صدور روادید به رئیس‌جمهور افزود: اگر این اظهارات را یک بار دیگر مرور کنیم مشخص می‌شود، کاری که احمدی‌نژاد در سفر آخر به نیویورک کرد تاثیر بسیار زیادی داشت، حتی تقریبا جزو موارد نادری بود که خواسته شده بود برای رئیس‌جمهور روادید صادر نشود و همین نشان داد که حرکت رئیس‌جمهور تاثیر بسیار زیادی بر طرف مقابل دارد.

حسین نجابت، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی نیز در این‌باره به جام‌جم گفت: ما اگر بخواهیم در چارچوب‌های جهانی حرکت کنیم، بازنده خواهیم بود چون ساختارهای جهانی در اختیار آمریکا و اروپاییان و صاحبان قدرت است و ما ناگزیر هستیم ساختارشکنی کنیم.

وی افزود: سیاست جمهوری اسلامی این است که در جاهایی که مناسب باشد از هر بلندگوی جهانی برای بیان دیدگاه جمهوری اسلامی استفاده کند و احمدی‌نژاد نیز مبتنی بر این سیاست عمل کرده و درست عمل کرده است.

حسن عابدینی، کارشناس رسانه نیز با اشاره به این که در این‌ گونه محافل ضرورتا تمامی دیدگاه‌های جمهوری اسلامی مورد تایید قرار نخواهند گرفت، در این ‌باره گفت: حضور در این ‌گونه اجلاس‌ها یک هماوردی و ماراتن دیپلماتیک است که هر چه قدرتمندتر حضور پیدا کنیم، طبعا می‌توانیم دیدگاه‌های خود را بیان و مورد تصویب قرار دهیم.

مشارکت در نهادها و مجامع بین‌المللی حق کشورهاست و تمامی کشورها به عنوان عضو آن نهاد می‌توانند در آن مشارکت داشته باشند. با این حال در زمان مشارکت در این نهاد‌ها 2 سیاست را می‌توان در نظر گرفت، یک حالت آن است که به دلیل آن‌که محافل و ساختار این نهادها در راستای منافع قدرت‌های بزرگ قرار دارد، اساسا در آنها مشارکتی نداشته باشیم و از سیاست صندلی خالی حمایت کنیم، اما حالت دومی هم وجود دارد و آن این است که جمهوری اسلامی در این محافل شرکت کند و زمینه را برای بیان عقیده و سیاست‌های خود فراهم کند.این نکته که جمهوری اسلامی ایران از سیاست صندلی خالی در سازمان‌های بین‌المللی تبعیت نمی‌کند و حرف و استدلال خود را مطرح می‌نماید، ازجمله نکاتی است که طرفداران حضور رئیس‌جمهور در این‌گونه اجلاس‌ها به آن توجه دارند.

حسن عابدینی، کارشناس رسانه در این‌باره به «جام‌جم» گفت: در عرف بین‌الملل این موضوع سال‌هاست که از سوی همه کشورها پذیرفته شده است و همه تاکید دارند که مشارکت در محافل بین‌المللی می‌تواند تامین‌کننده منافع آن کشور‌ها باشد، بنابراین کمتر در روابط بین‌الملل از سیاست صندلی خالی حمایت می‌شود. ایران باید به 2 دلیل در این محافل شرکت کند؛ اول این‌که پیامی دارد که این پیام تازه، منطقی و قابل استدلال است و دوم این‌که گروه زیادی از افکار عمومی مایل به شنیدن این پیام هستند.

وی افزود: باید توجه داشت نوع تعاملی که قدرت‌های بزرگ با کشورهایی که با هژمونی آنها مخالفند، در پیش می‌گیرند به این‌گونه نیست که اگر جمهوری اسلامی در این محافل بین‌المللی شرکت نکند لزوما منافع ما را لحاظ کنند و تنها هجمه علیه جمهوری اسلامی بیشتر می‌شود، به عنوان مثال همان‌گونه که در شورای امنیت می‌بینیم، آنها قطعنامه‌های خاص خود را صادر می‌کنند و در سایر محافل بین‌الملل هم این موضوع صادق است.

امیر محبیان، مدیرعامل خبرگزاری آریا نیز در این ‌باره به جام‌جم گفت: هرچند که دشمنان جمهوری اسلامی مایل هستند که ما را به انزوا و لاک دفاعی بکشانند، ولی کشورهایی که سیاست خود انزوا‌جویانه را دنبال کنند، به دشمنان و رقبای بین‌المللی این فرصت را می‌دهند که هر تصویری که می‌خواهند برای آن ایجاد کنند که در مورد ایران طبیعتا این تصویر زیبا نخواهد بود، بنابراین راه انزوا راه درستی نیست.

سعدالله زارعی، کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به این‌که شرکت احمدی‌نژاد در اجلاس‌هایی مانند اجلاس نیویورک در چارچوب سیاست کلان جمهوری اسلامی قرار دارد و نباید این حرکت را ابتکار شخصی از سوی احمدی‌نژاد قلمداد کرد به جام‌جم گفت: این سیاست از ابتدای انقلاب اسلامی وجود داشت و استراتژی ایران مبتنی بر حضور فعال در کنفرانس‌های بین‌المللی وتلاش برای اثر‌گذاری بر روند و تصمیمات این اجلاس‌ها بوده است.

وی با یادآوری سفر شهید رجایی به سازمان ملل و سفر رهبر معظم انقلاب در مقام ریاست جمهوری در طول دهه 1360 به کنفرانس‌ها و اجلاس‌های مختلف ازجمله اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل و سفرهای هاشمی رفسنجانی و خاتمی در دوران ریاست جمهوری افزود: این‌که برخی فکر می‌کنند سیاست صندلی خالی به نفع جمهوری اسلامی و ملت ایران است تفکر غلطی است، چراکه با حضور جمهوری اسلامی در این محافل استدلال‌های جمهوری اسلامی درباره مسائل مهم بین‌المللی تبیین می‌شود و مشخص می‌شود که موضع جمهوری اسلامی از پشتوانه قوی منطقی و حقوقی برخوردار است تا آنجا که دیدیم به اعتراف خود صاحب‌نظران غربی جمهوری اسلامی ایران توانست در اجلاس بازنگری ان‌پی‌تی موضع آمریکا را متزلزل کند.