قلعه ایزدخواست

این قلعه با کمترین هزینه، امنیت خود و ساکنان داخل آن را تامین می‌کرده چرا که از 3 طرف با پرتگاه محسوب می‌شود و ارتفاعات مختلف از 6 تا 15 متر بصورت عمود نسبت به زمین باعث شده حتی با استفاده از ادوات جنگی نیز این قلعه برای سربازان دشمن غیر قابل نفوذ باشد

فضایی که قلعه و خانه‌های روستایی داخلش در آن زمان ایجاد کرده بسیاری از گردشگران را در حیرت زیبایی و معماری منحصر به فرد خود فرو برده است. به طور مثال شب هنگام، ساکنان خانه‌های اطراف قلعه با حضور در بالکن‌های خود و روشن کردن چراغ، منظره بسیار زیبایی را بوجود می‌آوردند که از دور شبیه به کشتی در دل دریا بود یا کوچه‌های مسقف و تاریک قلعه که گرما را در دل تابستان از مردم می‌گرفتند و در زمستان هم با هدایت باران و برف از طریق حصار قلعه به بیرون، باعث نگهداری آن شده‌اند. این ویژگی‌ها شرایطی را برای این منطقه ایجاد کرده است که در سایر مناطق نمونه آن را کمتر می‌توان یافت.

خانه‌سازی در قلعه نیز در حد بی‌نظیری است که با وجود استفاده از مصالح چوب و خشت خام کمترین سنگینی را بر کف قلعه ایجاد کرده است. ساکنان ایزدخواست توانسته‌اند ساختمان‌هایی را در 5 طبقه بسازند که با امکانات آن زمان در یک فضای محدود بسیار قابل تامل است زیرا این ساختمان‌ها هم جواب ازدیاد جمعیت را می‌داده و هم با استفاده از ارتفاع طبقات، چشم‌اندازی بسیار زیبا به وجود می‌آمده است که مردم هم می‌توانستند زمین‌های کشاورزی خود را از داخل خانه تماشا کنند و هم در دل طبیعت باشند.

اما آنچه امروز از این قلعه و خانه‌های روستایی تاریخی اطراف آن باقی‌مانده، ویرانه‌هایی از دیوارهایی است که بر فراز یک تپه واقع شده و کوچکترین اثری از نگهداری نیز در آن دیده نمی‌شود.قلعه بالای تپه‌ای قرار دارد که در گذشته نفوذ به آن غیرممکن بوده و امروز نیز پس از گذشت 2000 سال گویی هنوز نمی‌توان راهی مناسب یافت تا گردشگران به داخل بنا راه پیدا کنند.بازدید از قلعه با تحمل مرارت و اعمال شاقه‌ای همراه است که از همه گردشگران به ویژه گردشگران خارجی ساخته نیست. شرایط پیرامون قلعه از زوایای مختلف مثل بهداشت، مسیر مناسب و مانند آن اکنون بر میزان بازدید از این مجموعه تاریخی اثر منفی بر جای گذاشته است.

در این شرایط نمی‌توان انتظار داشت گردشگران مختلف خطرات احتمالی ورود و بازدید از بنا را به جان بخرند چراکه برای ورود به آن یا باید از دیوارهای چند ده متری بنا بالا رفت که به نظر نمی‌رسد کاری مطابق با قانون و اصول گردشگری باشد و یا به پل چوبی در اصلی که زیر آن خندقی قرار گرفته است اطمینان کرد.

کاروانسرای شاه عباس ایزدخواست نیز که در محدوده این آثار تاریخی قرار دارد مانند قلعه ایزدخواست دچار محرومیت‌های مشابهی شده که چندان در شان استان فارس نیست.کاروانسرا در شمال شرقی رودخانه ایزدخواست بنا شده است و می‌گویند یکی از 999 کاروانسرایی است که شاه عباس صفوی در دوران حکومتش بنا کرده است. این کاروانسرا از لحاظ زیبایی و استحکام و وسعت یکی از کاروانسراهای نمونه در نوع و زمان خود است.این بنا در زمینی به مساحت 4000 متر واقع شده است. در ردیف جلو در اطراف حیاط در ضلع‌های شمالی و شرقی و همچنین جنوبی 20 باب اتاق در ابعاد 3 در 3 متر واقع شده که هر اتاق دارای ایوانی به مساحت 7‌/‌5 متر است.فقدان مرکزی در اطراف بنا برای ارائه اطلاعات اثر تاریخی مذکور، فقدان تابلوی راهنمایی و اطلاعات گردشگری و مسائلی از این قبیل هر کدام در نوبه خود بر مهجوریت این کاروانسرا دامن زده است.

از نظر استحکام، این بنا از قلعه ایزدخواست شرایط بهتری دارد اما آنچه در مورد محافظت از تخریب بنا نمایان است نگهداری از بخش‌هایی از بنا به وسیله تیرهای چوبی است که به نظر نمی‌رسد چندان مطابق با اصول علمی باشد.