یک تریبون کاملا آزاد

این رسانه دیداری به دنبال نیاز روزافزون فکری و فرهنگی مسلمانان قفقاز به منابع اطلاع‌رسانی مسائل روز جهانی و فرهنگ ناب اسلامی راه‌اندازی گردید و تا اواسط سال 1376 شمسی روزانه یک ساعت پخش را در کارنامه خود داشت و در ادامه به 5 ساعت در روز افزایش یافت. با افتتاح کانال دوم شبکه جهانی سحر از ابتدای سال 2010 میلادی، هم‌اکنون سیمای آذری از طریق کانال 2 سحر و روزانه 8 ساعت پخش برنامه، در معرض دید بینندگان خود قرار دارد که به وقت تهران از ساعت 00‌‌/‌‌14 لغایت 00‌‌/‌‌22 و به وقت باکو از ساعت 30‌‌/‌‌14 لغایت 30‌‌/‌‌22 را در بر می‌گیرد.

پخش برنامه‌های سیمای آذری در آغاز از طریق تلویزیون سراسری آذربایجان تقویت می‌شد، اما بتدریج به پخش ماهواره‌ای و تقویت آن از فرستنده‌های مرزی روی آورده شد.

جمهوری آذربایجان با قریب به 8 میلیون و 500‌هزار نفر جمعیت پس از جمهوری اسلامی ایران و عراق سومین کشور دارای اکثریت شیعه است که متاسفانه برخلاف ایران و عراق در زمان شوروی سابق، تقریبا به طور کامل از مراکز مرجعیت شیعه به دور افتاده بود. از این رو وجود کانال‌های ارتباطی نظیر شبکه سحر که به طور مداوم به پوشش اخبار مراکز مذهبی شیعه و تحولات آن می‌پردازد، ضرورتی انکارناپذیر دارد. اقشار دیندار مردم جمهوری آذربایجان نیز در تماس‌های مختلف با شبکه سحر اظهار امیدواری می‌کنند که مراکز مذهبی شیعه بیش از پیش، از کانال ارتباطی سحر جهت اطلاع‌رسانی فعالیت‌های خود و تامین نیازهای دینی و روحی و معنوی این جمهوری استفاده کنند.

در اینجا بجاست که از دو برنامه بسیار مهم سیمای آذری؛ «کمپاس» و «تریبون آزاد» یادی بکنیم.

کمپاس (جهت‌‌نما) که میزگرد سیاسی است، با استقبال شدید بینندگان خود در جمهوری آذربایجان روبه‌روست.

در ابتدا اشاره به پیام «ذاکر» از «آرانلی» از مخاطبان این برنامه که کمپاس را «رساننده شعارهای حقیقت به حق‌خواهان» توصیف کرده و ضمن ارزشمند خواندن تمامی برنامه‌های سیمای آذری، علت گرایش به کمپاس را «فراهم آوردن زمینه نتیجه‌گیری درست از مباحث به دلیل طرح بی‌غرضانه آنها» عنوان نموده، جالب توجه است.

مخاطبان این سیما در تماس‌های تلفنی، پیام‌های کوتاه و ایمیل‌های خود، از برنامه کمپاس سیمای آذری با عنوان مایه افتخار و تکیه گاه محکم خود یاد کرده‌اند. در پیام وقار 26 ساله و اهل علی بایراملی جمهوری آذربایجان خطاب به سیمای آذری آمده است: «از صمیم دل برای شما دوام توفیق فهم و درک حقیقت و فهماندن و انتقال این درک به دیگران، اندیشیدن و اندیشانیدن نیکو آرزومندیم زیرا در این صورت است که در قلوب انسان‌ها راه می‌یابید همان گونه که هم‌اکنون راه یافته‌اید.» تنزاله 35 ساله و اهل باکو هم معتقد است علت جذب او و خانواده‌اش، اطلاع‌رسانی دقیق و درست برنامه در رابطه با هر رویداد مبتلابه و مهم در جامعه آذربایجان است.

استقبال بینندگان آذری از برنامه کمپاس، در وهله اول به سبب عملکرد فعال و مبتکرانه این برنامه در طرح و پرداختن به مسائل مهم روز در جمهوری آذربایجان، ایران، منطقه و جهان است و هرچند بخشی از موضوعات این برنامه برحسب ضرورت‌ها و رویدادهای جاری گزینش می‌شوند، اما سعی شده با پیش‌بینی سمت و سو و چشم‌انداز آتی جریانات سیاسی و اجتماعی آذربایجان، بیشتر به شکلی فعال عمل شود. به عنوان نمونه یکی از برنامه‌های کمپاس در قالب پیگیری فرآیند ممانعت از ورود دختران محجبه به مراکز آموزشی آذربایجان، به عنوان یک هشدار نسبت به تشدید این روند در آینده نزدیک، طراحی و به بینندگان ارائه شد که اتفاقا پیش‌بینی به عمل آمده هم محقق شد.

پرهیز برنامه کمپاس از بررسی یکجانبه مسائل، عامل دیگری در توفیق جذب مخاطب از سوی این برنامه است. سیر حرکت کمپاس در سال‌های فعالیت آن نشان داده مواضع اعلامی از سوی این برنامه برای فعالان و تاثیرگذاران سیاسی جمهوری آذربایجان از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.

برهان حشمتی، مدیر سیمای آذری شبکه جهانی سحر می‌گوید: «هرچند تاکنون نظرسنجی علمی قابل استنادی در رابطه با میزان مخاطبان سیمای آذری در جمهوری آذربایجان صورت نگرفته، اما قدر مسلم این است که دو قطب جاذب شبکه سحر در میان مخاطبان خود را برنامه‌های سیاسی و برنامه‌های مذهبی این سیما تشکیل می‌دهد و بینندگان برنامه‌های سیاسی و مذهبی را در واقع یک طیف واحد تشکیل می‌دهند. لذا می‌توان با اشاره به نتایج نظرسنجی صورت گرفته توسط دفتر نمایندگی خبرگزاری قرآنی ایران در باکو در ماه مبارک رمضان سال 1386 که نرخ بینندگان برنامه‌های مذهبی سحر در جمهوری آذربایجان را در این ماه 42 درصد اعلام کرد، برخورداری از این نرخ بیننده را برای برنامه‌های سیاسی منجمله کمپاس نیز تعمیمی به میزان ـ در حداقل ـ برابری داد، هرچند انعکاس پیام‌های مخاطبان چشم‌اندازی وسیع‌تر را می‌گشاید».

او اضافه می‌کند: «برای اثبات نقش تاثیرگذارانه کمپاس، دو مولفه و معیار مهم قابل ارجاع‌هستند. اول این که پیام‌های کوتاه زیادی که هر شب دریافت می‌شود در بیش از 95 درصد موارد، تاییدکننده مواضع موافق نظر سیما در قبال تحولات جهانی و جمهوری آذربایجان است و گستره جغرافیایی ارسال آنها که تمام جمهوری آذربایجان، اروپا و... را پوشش می‌دهد نشانگر اعتماد، علاقه‌مندی به مشارکت در برنامه و توجه ویژه بینندگان به مسائل است. از طرف دیگر موضعگیری‌های عمدتا غیرمستقیم و بعضا مستقیم افراد، محافل و گروه‌ها نسبت به موضوعات مطروحه کمپاس نشان می‌دهد مواضع و پیام‌های این برنامه از اهمیتی قابل ملاحظه در منظر ایشان برخوردار است».

از دیگر سو برنامه «تریبون آزاد» نیز با استقبال گسترده مخاطبان سحر در جمهوری آذربایجان روبه‌رو شده است.

انبوه پیام‌های کوتاه، تماس‌های تلفنی و ایمیل‌های بینندگان سیمای آذری نشانگر اقبال قابل توجه مخاطبان برنامه‌های سحر در آذربایجان از برنامه تریبون آزاد است. این برنامه به معنای واقعی کلمه تربیون آزادی است برای ارائه نظرات و دیدگاه‌های تماشاگران سیمای آذری که توجه به آن، در کنار بینندگان پر و پا قرصی که برنامه «کمپاس» (‌جهت‌نما) سیمای آذری دارد، این دو برنامه را به صورت قطبی برای طرح نگرش‌ها و عقاید تماشاچیان سیمای آذری درخصوص موضوعات مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و... روز ایران، جهان و بویژه جمهوری آذربایجان درآورده است.

درخواست‌های مکرر بینندگان «تریبون آزاد» که در حال حاضر هفته‌ای دو روز به شکل زنده و مستقیم پخش می‌شود، بیشتر حول افزایش زمان برنامه از 60 دقیقه به 90 دقیقه و پخش هفتگی 3 یا 4 نوبته دور می‌زند. این در حالی است که در ابتدا برای راه‌اندازی چنین برنامه‌ای به سبب غیرقابل پیش‌بینی بودن مشارکت بیننده‌ها ـ که در واقع برنامه بر همین اساس هم پیش می‌رود ـ چشم‌انداز مطمئنی وجود نداشت ولی فضای سالمی که این برنامه باز کرد، به زودی با توجه وسیع و غیرمنتظره مخاطبان روبه‌رو شد.

در این برنامه هر بیننده‌ای با هر دیدگاهی در مورد مسائل ایران، جهان یا آذربایجان می‌تواند آزادانه به بیان آنها بپردازد. حتی تماس‌هایی که از شبکه سحر یا از ایران و روند جریانات سیاسی و... انتقاد دارند به صورت زنده پخش می‌شود و موضوع برنامه هم براساس تماس‌ها و نظرات بیننده‌ها شکل می‌گیرد.