نقد صریح اجتماع

ابوالقاسم طالبی، متولد اصفهان و فارغ‌التحصیل حقوق قضایی است. او فعالیت هنری خود را با نگارش قصه‌های کوتاه آغاز کرد و پس از ساختن چند فیلم کوتاه، فعالیت جدی خود را با دستیاری شمقدری در فیلم «بر بال فرشتگان» پی گرفت.

وی پس از ساخت و کارگردانی چند فیلم بلند ویرانگر، آقای رئیس‌جمهور، نغمه، عروس افغان، جنگ کودکانه و دست‌های خالی، ساخت اولین سریال خود را تجربه می‌کند.

موضوع اصلی داستان سریال، زندگی جوانی به نام یونس است که در خانواده‌ای اصیل، سنتی و مذهبی بزرگ شده و پسری است که در آغوش گرم خانواده با آرامش در سطح مالی متوسطی زندگی می‌کند ولی چندی نمی‌گذرد که زرق و برق زندگی تجملی و مرفه خانواده شوهرعمه‌اش، فریدون احتشام، چشم او را می‌گیرد و علی‌رغم نصایح پدرش به آن سمت کشیده می‌شود و همین مساله باعث می‌شود آهسته‌آهسته از خانواده‌اش فاصله بگیرد.

در قسمت‌های پایانی شاهد عواقب کارها و انتخاب‌های نابجای یونس با بازی بابک حمیدیان هستیم که کار از کج‌فکری، کج‌اخلاقی و اعتیاد گذشته و به قتل و آدمکشی رسیده است. نتیجه اخلاقی‌ای که از سریال استنباط می‌شود این است که فاصله گرفتن از معیارهای اخلاقی خانواده و اصول تربیتی و مذهبی منجر به کجروی و انحراف اخلاقی می‌شود.

در جایی از قسمت‌های میانی سریال اشاره به تغذیه و لقمه حرام شده و علت تخطی یونس از خانواده،خوردن لقمه حرام گفته‌ می‌شود. در اسلام بارها سفارش به کسب رزق و روزی حلال و بخصوص نخوردن لقمه حرام در مادر باردار شده است که ذات پاک و معصوم کودک را خدشه‌دار می‌کند و در جوانی به بیراهه می‌کشاند.

چنان که پیداست تخطی و نادیده گرفتن مسائل معنوی و مذهبی تاثیر زیانبار و قابل مشاهده‌ای در خلق و خو و رفتار اشخاص می‌گذارد.

در ساخت یک سریال انتخاب مفاهیم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ به طور مثال موضوعاتی که به باورهای اعتقادی و مذهبی مردم برمی‌گردد، میان مردم بسیار پرطرفدار و پربیننده است و به نظر می‌رسد در چند سال اخیر سازندگان سریال‌هایی از این قبیل بسیار موفق بوده‌اند و آثار آنان با استقبال خوب مردم روبه‌رو شده‌اند.

سریال‌هایی مانند بیا با من، او یک فرشته بود، پیامک از دیار باقی، روز حسرت... با آمار بالای بینندگان، تاثیرگذاری زیادی میان مردم داشته‌اند.

انتخاب بازیگر در سریال به کجا چنین شتابان به خوبی صورت گرفته است. بازی آهو خردمند در نقش مادربزرگی با تجربه و دلسوز بسیار طبیعی و قابل باور است. خردمند جدای از تجربه، توانمندی و استعداد بازیگری‌اش و میمیک چهره‌اش در انتقال مفاهیم بسیار به او کمک کرده است.

رضا رویگری که چندی است به بازیگری در سریال‌های تلویزیونی روی خوش نشان داده است، پس از سریال‌های شکر تلخ، مختار و سال‌های مشروطه ، نقش فریدون احتشام را در این سریال خودش انتخاب کرده و در قالب آن بخوبی جای گرفته است و بنا به گفته این بازیگر ، نقش منفی همیشه ابعاد زیادی برای نمایاندن توانمندی‌ها دارد.

بابک حمیدیان در نقش جوانی معصوم و خام که هوس‌های بزرگی در سر می‌پروراند، بخوبی از پس نقش برآمده است البته گاه در بازی بعضی از بازیگران و نقش‌ها، غلو و بزرگنمایی دیده می‌شود که منطقی و قابل باور نیست که این قطعا به طراحی و هدایت بازی‌ها از سوی کارگردان مربوط می‌شود.

روند داستان در ابتدای سریال مناسب حوصله بیننده‌ها بود، ولی اواسط کار در برخی قسمت‌ها به بیراهه کشیده و شاخ و برگ زیادی به آن داده شد. چنان‌که ریتم سریال را کند کرد و از لحاظ ساختاری تا حدودی دچار ضعف شد.

زمان طولانی برخی موضوعات جانبی و کش دادن برخی قسمت‌ها به جذابیت داستان لطمه زده و اواسط کار باعث شد این سریال بخشی از بینندگان خود را از دست بدهد.

نکته دیگری که به طور واضح و آشکار برای اولین بار در این سریال شاهد آن بودیم، بازگویی برخی عناوین و الفاظ بود که تاکنون از تلویزیون شاهد پخش آن نبودیم. آواز خواندن کتایون، سیگار کشیدن و طنازی‌های او و... نمایش سوءاخلاق کیوان برادر کتایون، هتک حرمت و داشتن رابطه غیرشرعی کیوان با دختری که از او باردار شده است، عنوان کردن مساله بارداری‌های غیرشرعی و قانونی و سقط جنین، همه از مسائلی بود که بصراحت در این سریال بیان شد.

انتقاد به این نکات دلیل بر نبود چنین ناهنجاری‌هایی در اجتماع نیست بلکه در شرایطی که این سریال ، اجتماعی و خانوادگی عنوان می‌شود و تمام سنین خانواده شاهد آن هستند ، چندان مناسب جلوه نمی‌کند.

البته صراحت طالبی در بیان مسائل و مشکلات اجتماعی قابل تقدیر است. وی با تجربه و توانایی‌های خاص خود توانسته است در بیان غیرمستقیم بایدها و نبایدها و ترسیم تفاوت‌های دنیای سنتی و مدرن و نمایش جذابیت ‌های مدرنیته ، چنان موفق شود که حتی بینندگان جوان و نوجوان را پای تلویزیون بنشاند.

سعیده نیک‌اختر
جام جم