مامان‌خوب، بابای‌خوب

کودکان از نوزادی وقتی که خود را در چشم والدین می‌بینند، حس بودن را تجربه کرده و این احساس در آنها شروع به ایجاد شدن می‌کند. تن صدای شما، حرکات بدنتان و هر نوع بیان احساساتی از سوی شما، توسط فرزندتان جذب می‌شود. کلمات شما و رفتارها و اعمالتان به عنوان والدین بیش از هر چیز دیگر بر پرورش اعتماد به نفس کودکان تاثیر می‌گذارد. تشویق آنها، هرچند کوچک، احساس غرور را در آنها ایجاد می‌کند. اجازه دادن به کودک برای انجام کارها به صورت مستقل در او احساس توانمندی و قدرت ایجاد می‌کند. در مقابل، استفاده از کلمات تحقیرآمیز و مقایسه او با دیگران احساس بی‌ارزشی را در کودک به همراه می‌آورد.

از به کار بردن اصطلاحات کنایه‌آمیز و کلمات به عنوان سلاح اجتناب کنید. جملاتی مثل «چه کار احمقانه‌ای» یا «تو چه کارهای بچه‌گانه‌ای انجام می‌دهی، حتی کارهایت از کارهای برادر کوچکترت هم بچه‌گانه‌تر است،» باعث صدمه به کودک می‌شود. کلمات خود را با دقت انتخاب کنید و مهربان و دلسوز باشید. به کودک خود اجازه دهید که بداند هر کسی اشتباه می‌کند و شما همواره او را دوست دارید، حتی وقتی که رفتارش مورد پسند شما نباشد.

آیا تا به حال در مورد این که در طول روز چند بار در مقابل فرزندتان عکس‌العمل منفی نشان داده‌اید، فکر کرده‌اید؟ ممکن است متوجه شده باشید که بیشتر از آن که از چیزی تعریف کنید راجع به مسائل غر می‌زنید و ایراد می‌گیرید.

تاثیرگذارترین نکته، تشویق کودک به کارهای درست است. مثلا به او بگویید «تو تختخوابت را بدون اینکه از تو خواسته شود، مرتب کردی و این عالی است» یا «من تو را در حین بازی با خواهر کوچکترت دیدم، تو خیلی صبور و باحوصله هستی!»

این جملات او را به رفتار هرچه بهتر تشویق می‌کند و مسلما نتایج بهتری نسبت به زمانی که او را سرزنش می‌کنید خواهد داشت.

هر روز به دنبال نکته‌ای جهت تشویق او باشید. می‌توانید به او هدیه دهید، ابراز عشق به او، بغل کردن و تعریف و تمجید از او می‌تواند فوق‌العاده باشد و اثرات مفیدی داشته باشد. بزودی خواهید فهمید که رفتار او بیشتر از آنچه که انتظارش را داشتید بهبود یافته است.

نظم و ترتیب در هر خانه‌ای لازم است. هدف از نظم و ترتیب، کمک به کودک در جهت انتخاب رفتارهای قابل قبول و یادگیری تسلط بر خود است. کودکان ممکن است محدودیت‌هایی راکه شما برایشان قائل شده‌اید آزمایش کنند اما آنها به این محدودیت نیاز دارند تا به افرادی قابل اعتماد و مسوولیت‌پذیر بدل شوند.

ایجاد قوانین در منزل، به کودک کمک می‌کند تا انتظارات شما را فهمیده و در جهت کنترل خود پیش برود. برخی از قوانین می‌تواند به این صورت باشد: تا وقتی که تکالیف مدرسه انجام نشده، تلویزیون خاموش است. نباید دعوا کنی یا اجازه کتک زدن خواهر و برادر کوچکترت را نداری.

شما ممکن است بخواهید که در عوض، یک سیستم داشته باشید. مثلا یک اخطار به کودک، منجر به کاهش امتیازات او خواهد شد.

یک اشتباه رایج والدین این است که از این قوانین پیروی نمی‌کنند. شما نمی‌توانید بچه‌ها را منظم بار آورید وقتی که یک روز به گفته خود عمل کنید و روز دیگر آن را نادیده بگیرید. سازگاری با قوانین و رعایت نظم و ترتیب، آنچه را که انتظار دارید به کودک می‌آموزد.

اغلب برای والدین، تنظیم وقت برای بودن در کنار فرزندانشان دور میز غذا، مشکل است، اما سعی کنید حتما به نحوی این وقت را در کارهای روزمره جای دهید. اگر صبح 10 دقیقه زودتر از خواب برخیزید، وقت صبحانه خوردن با فرزندتان را خواهید داشت یا پس از شام ظرف‌های غذا را در ظرفشویی رها کرده و با فرزند خود قدم بزنید.

بچه‌هایی که توجهی را که از سوی والدین نیاز دارند دریافت نمی‌کنند، اغلب کارها و رفتارهای اشتباه انجام می‌دهند، چون مطمئن هستند که از این طریق می‌توانند توجه والدین را جلب کنند.

خیلی از والدین، بودن با بچه‌هایشان را فوق‌العاده می‌دانند. هر هفته یک شب خاص برای با هم بودن را برنامه‌ریزی کنید و به فرزندتان اجازه دهید که خودش تصمیم بگیرد که چگونه زمان را بگذرانید.

می‌توانید راه‌های دیگری را نیز برای ایجاد ارتباط پیدا کنید. مثلا در کیف مدرسه او یک یادداشت یا چیز خاصی قرار دهید.

به نظر می‌رسد نوجوانان توجهی متفاوت از آنچه کودکان کوچک‌تر از جانب والدین نیاز دارند، می‌خواهند. به خاطر این که فرصت‌های کمتری برای نوجوانان و والدین برای باهم بودن وجود دارد، والدین باید سعی کنند وقتی نوجوانشان نیاز به یک هم‌صحبت یا شرکت در فعالیت‌های خانوادگی را دارند، در دسترس باشند. گوش کردن به موسیقی، بازی و دیگر فعالیت‌ها به همراه نوجوانان به شما اجازه می‌دهد که در مورد فرزند خود و دوستانش اطلاعات بیشتری
به دست آورید.

اگر والدینی پرکار و پرمشغله هستید، خود را گناهکار ندانید. شما کارهای کوچک زیادی برای انجام دادن با فرزندانتان دارید، خرید کردن، درست کردن غذا با هم و...

بچه‌ها از طریق تماشای عملکرد والدین خود کارهای زیادی را فرا می‌گیرند. هرچه آنها کوچک‌تر و کم‌سال‌تر باشند، بیشتر تحت تاثیر کارهای والدین قرار دارند. قبل از این که کاری را در مقابل چشمان فرزندتان انجام دهید، فکر کنید که آیا این همان رفتاری است که می‌خواهید کودکتان انجام دهد؟ آگاه باشید که شما همواره توسط کودکانتان زیر ذره‌بین قرار دارید و آنها ریزترین اعمال و رفتار شما را دیده و ضبط می‌کنند. مطالعات نشان داده که کودکانی که در مدرسه بقیه را می‌زنند، اغلب در خانه یک الگو داشته‌اند.

ویژگی‌ای را که آرزو دارید در کودکتان ببینید در خود ایجاد کنید و به عنوان یک الگو برای فرزندتان عمل کنید. احترام، دوستی، صداقت، مهربانی، تحمل و رفتارهای غیرخودخواهانه را در معرض نمایش قرار دهید. برای دیگران بدون این که انتظاری از آنها داشته باشید کار خوبی انجام دهید. تشکر کنید و از طرف مقابل تعریف و تمجید کنید. با کودک خود طوری رفتار کنید که انتظار دارید دیگران با شما آنگونه رفتار کنند.

شما نمی‌توانید از فرزندتان انتظار داشته باشید هر کاری را صرفا به خاطر این که به عنوان والدین به او گفته‌اید، انجام دهد. آنها به همان اندازه که بزرگ‌ترها برای انجام هر کاری نیاز به توضیح دارند، می‌خواهند که توضیحات و دلایل لازم را بشنوند. اگر وقت توضیح ندارید، مطمئن باشید که کودکانتان راجع به ارزش‌ها و انگیزه‌های شما حیرت‌زده شده و در مورد اصول اولیه دچار تردید می‌شوند.

توضیحات خود را واضح بیان کنید. اگر مشکلی وجود دارد، آن را توضیح دهید. احساسات خود را بیان کنید و کودک خود را به کار روی راه‌حل‌ به همراه خود دعوت کنید. مطمئن شوید که نتایج دلخواه به دست آمده است. پیشنهاد دهید و یکسری راهکار ارائه دهید. آماده شنیدن پیشنهادات کودک خود نیز باشید. مذاکره‌ کنید. کودکانی که در تصمیم‌گیری‌ها شرکت می‌کنند، انگیزه بیشتری برای عمل دارند.

اگر دائما از طرف فرزند خود ناامید می‌شوید، شاید به این خاطر است که از او انتظارات غیرواقعی دارید. والدینی که «به بایدها» فکر می‌کنند، مثلا «فرزندم باید تاکنون حرف زدن را یاد می‌گرفت»، بهتر است بدانند مطالعه بیشتر راجع به موضوعات موردنظر آنها یا صحبت با دیگر والدین یا متخصصان کودک مفید است.

محیط کودک روی رفتار آنها بشدت تاثیر دارد. پس شاید با تغییر محیط او قادر به اصلاح رفتاری خاص در کودک باشید. اگر دیدید که دائما به کودک 2 ساله خود «نه» می‌گویید به دنبال راه‌هایی برای تغییر محیط اطراف، جهت کاهش محدودیت‌ها باشید. این موضوع می‌تواند باعث عصبانیت کمتر برای هر دو شما شود.

همین طور که کودکتان تغییر می‌کند، شما هم باید شیوه تربیتی خود را عوض کنید. آنچه امروز در مورد کودک شما موثر است، ممکن است یک یا 2 سال دیگر اثری نداشته باشد. نوجوانان به جای توجه به والدین، بیشتر تمایل دارند به همسالان خود به عنوان الگو، نگاه کنند، اما در ضمن این که سعی می‌کنید تا استقلال بیشتری به نوجوان خود دهید، سعی کنید نقش خود را به عنوان راهنما ادامه داده و او را تشویق کرده و نظم و ترتیب مناسبی برای او قائل شوید و همواره در پی یافتن لحظه مناسب جهت ایجاد ارتباط با او باشید.

به عنوان والدین، شما مسوول تصحیح و هدایت کودک خود هستید، اما این که شما چگونه نقش تصحیح‌کنندگی خود را انجام می‌دهید، روی چگونگی دریافت آن توسط کودک موثر است. وقتی شما باید با کودک خود مواجه شوید، از سرزنش کردن و مقصر دانستن او یا یافتن خطای او پرهیز کنید، زیرا اعتماد به نفس کودک را تحلیل برده و باعث رنجش و خشم او می‌شوید. همواره سعی در پرورش و تشویق کودک کنید، حتی وقتی در حال تعلیم او هستید. مطمئن شوید که فرزندتان می‌داند که اگرچه شما انتظار عملکرد بهتری را در دفعات بعد دارید، اما عشقتان به او به این موضوع ربطی ندارد و غیرشرطی است.

قبول کنید که شما والدین کاملی نیستید. شما ضعف‌ها و قوت‌هایی دارید. توانایی‌های خود را تشخیص دهید. سعی کنید روی ضعف‌های خود کار کنید. مثلا بگویید «من نیاز به نظم و ترتیب بیشتری دارم.» سعی کنید توضیحات واضح‌‌بینانه برای خود، همسر و فرزندانتان داشته باشید، اما لازم نیست همه پاسخ‌ها را بدانید.

سعی کنید مادر و پدر بودن را به شغلی قابل مدیریت تبدیل کنید. روی نقاطی که نیاز به توجه بیشتری دارند، تمرکز کنید. به جای این که سعی کنید روی همه چیز در آن واحد تسلط داشته باشید، بپذیرید که خسته می‌شوید. گاهی اوقات سعی کنید به دور از وظایف مادر و پدری کارهایی انجام بدهید که شما را به عنوان یک فرد، شاد می‌کند.

تمرکز روی نیازهای شخصی، شما را به فردی خودخواه تبدیل نمی‌کند، بلکه فقط به این معناست که شما درخصوص خوب بودن فردی خود، نگران هستید و به این موضوع توجه دارید. این هم یک مدل و الگوی خوب رفتاری برای کودکتان است.

با رعایت این نکات شما هم می‌توانید به والدینی خوب و موثر تبدیل شده و فرزندانی مسوولیت‌پذیر و سالم تحویل جامعه دهید.

الهه عیوض‌زاده
منبع: kidshealth