قاتل خاموش در راه است

ظاهرا همزمان با شروع سرما و راه‌اندازی وسایل گرمایی خصوصا در چند هفته اول، آمار تعداد مسمومان و کشته‌شدگان گاز مونوکسیدکربن به حداکثر می‌رسد.

دکتر شاهین شادنیا، دبیر انجمن سم‌شناسی و مسمومیت‌های ایران، با تایید این مطلب به «جام‌جم» می‌گوید: سوختن ناقص هر ترکیب آلی کربن‌دار موجب تولید گاز مونوکسیدکربن می‌کند که استنشاق آن سبب مسمومیت و حتی مرگ می‌شود.

او با اشاره به این که این نوع گاز به دلیل بی بو و بی رنگ بودن، فرد را بدون این‌که متوجه شود،دچار مسمومیت می‌کند،ادامه می‌دهد:به همین دلیل هموطنان از هر نوع سوختی که برای وسایل گرمایشی استفاده می‌کنند باید نسبت به چگونگی نصب آن دقت لازم را داشته باشند.

به گفته شادنیا، توصیه می‌شود حتما از وسایل گرمازای استاندارد استفاده شود و قبل از استفاده از این وسایل توسط افراد متخصص بازبینی و سرویس شود؛ چرا که نقص فنی در وسایل حرارتی موجب تولید گازهای سمی و کشنده می‌شود.

شادنیا ادامه می‌دهد: تهویه مناسب در هر مکانی که وسایل گرمایی در آن نصب می‌شود، باید به گونه‌ای کار کند که تهویه هوا بدرستی صورت گیرد.

او با تاکید بر این که قبل از روشن کردن وسایل حرارتی دودکش آنها را بازدید کنید و از سلامت و باز بودن مسیر آنها مطمئن شوید، می‌گوید: با ریزش برگ‌های پاییزی ممکن است مسیر دودکش‌ها مسدود شوند و مسیر دودکش موجب سرایت دود و گازهای سمی آن به داخل ساختمان و باعث مسمومیت و مرگ شود.

به اعتقاد او، هرچند که گرفتن درز در‌ها و پنجره‌ها از هدر رفتن گرما جلوگیری می‌کند، اما این امر نباید به شکلی باشد که هیچ مفری برای خروج و ورود هوا وجود نداشته باشد.

او تاکید می‌کند: استفاده از وسایل گرمایی استاندارد، تهویه مناسب، دودکش سالم و نصب درست آنها می‌تواند 90 درصد از مسمومیت‌های ناشی از گاز مونوکسید جلوگیری کند.

همچنین شادنیا در خصوص روشن گذاشتن ماشین در فضای بسته پارکینگ‌ها بشدت هشدار می‌دهد و می‌گوید: متاسفانه دیده شده برخی با روشن گذاشتن خودرو به منظور گرم کردن موتور بیش از 10 تا 15 دقیقه در فضای بسته، خطر مسمومیت را ایجاد می‌کنند.

توجه به علائم

اولین علامت مسمومیت با گاز، سردرد و سرگیجه است که با پیشرفت مسمومیت، اختلال در تمرکز حواس و تحریک‌پذیری، ضعف، تهوع و اختلال در تشخیص نیز به علائم بالا اضافه می‌شود و چون مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن تدریجی و پیشرونده است، فرد با از دست دادن قدرت عکس‌العمل خود دچار مرگ تدریجی می‌شود.

دکتر شادنیا ادامه می‌دهد: اگر افراد خانواده چنین علائمی را مشاهده کردند و این علائم در صورت قرار گرفتن در فضای باز و هوای آزاد از بین رفت، بدانند که احتمال مسمومیت وجود دارد.

دبیر انجمن سم‌شناسی و مسمومیت‌های ایران ادامه می‌دهد: در صورت مشاهده فرد مسموم، او را به خارج از محیط برده، در هوای آزاد قرار داده و در صورت دسترسی به کپسول اکسیژن به فرد اکسیژن‌رسانی شود.

او توصیه می‌کند: بعد از انجام این کمک‌های اولیه، فرد مسموم را حتما به مراکز درمانی منتقل کنید.

مسمومیت غذایی

در کشور‌های صنعتی هر سال بیش از 30 درصد مردم به بیماری‌های منتقله از غذا مبتلا می‌شوند و سالانه 20 نفر به ازای هر یک میلیون از این بیماری‌ها می‌میرند.

مسمومیت با مواد غذایی می‌تواند بر اثر آلودگی غذا در جریان تولید فرآورده‌های غذایی، تهیه و نگهداری مواد غذایی ایجاد شود. باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها، مواد افزودنی غیرمجاز، فلزات سنگین، باقیمانده سموم نباتی از عوامل مهم ایجاد مسمومیت‌های غذایی به شمار می‌روند.

نوعی از مسمومیت غذایی موسوم به بوتولیسم از کشنده‌ترین مسمومیت‌هاست که بر اثر مصرف مواد غذایی مانند سوسیس، کالباس، کنسرو ماهی، کنسرو ذرت، کنسرو لوبیا، کشک خام و عسل طبیعی که در شرایط نامناسب و غیربهداشتی تهیه و نگهداری شده‌اند، ایجاد می‌شود.

علائم و نشانه‌های بوتولیسم به صورت تاخیری (12 تا 24 ساعت بعد از مصرف غذای آلوده به باکتری) و به صورت تاری دید، دوبینی، افتادگی پلک، عدم توانایی حرکتی، سختی در بلع، اختلال تکلم و یبوست ظاهر می‌شود.

برای جلوگیری از بروز مسمومیت‌های غذایی باید از مصرف کنسروهایی که در قوطی آنها آثار نشت، برآمدگی و فرو رفتگی و زنگ‌زدگی مشاهده می‌شود، خودداری کرد.

مسمومیت‌های دارویی

ستاد مرکزی اطلاع‌رسانی داروها و سموم معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت، با توجه به انواع مسمومیت‌ها، توصیه‌هایی را در خصوص پیشگیری از مسمومیت‌های ناشی از داروها اعلام کرده است.

در این توصیه‌ها آمده است:

با مصرف خودسرانه داروها بدون تجویز پزشک، سلامت خود را به خطر نیندازید.

مقادیر بالای برخی از داروهای به ظاهر کم‌خطر، می‌توانند برای فرد کشنده باشند.

شایع‌ترین علت بروز مسمومیت در جهان، مصرف داروها بیش از مقادیر درمانی است.

داروها را دور از دید و دسترس کودکان و در ارتفاع بالا و در کمد مجهز به قفل نگهداری نمایید.

در هنگام بیماری کودکتان مراقب باشید تا دوز تکراری دارو به وی ندهید.

از قرار دادن دارو در کیف دستی پرهیز کنید تا مانع خورده شدن دارو توسط کودکان شود.

داروهای خود را مقابل چشم کودکان نخورید؛ چرا که کودکان از رفتار بزرگسالان تقلید می‌کنند و ممکن است دور از چشم والدین داروها را به دهان ببرند.

اگر به کودک خود دارو می‌دهید، به او تفهیم کنید که این داروست و از کلماتی مثل آبنبات، شکلات یا خوراکی استفاده نکنید.

بهتر است داروهای بیمار افسرده یا بیمارانی که تعادل رفتاری ندارند یا افرادی که سابقه اقدام به خودکشی دارند را دور از دسترس ایشان قرار دهید و مراقبت دقیقی در خصوص میزان داروی مصرفی ایشان به عمل آورید.

بر مصرف داروی افراد مسن خانواده نظارت داشته باشید؛ چرا که آنها به دلایلی ممکن است داروی خود را به اشتباه یا به طور تکراری مصرف کنند. تشابه ظاهری شکل داروها، ابتلا به فراموشی، عدم اطلاع از نام داروها، بی‌سوادی یا کم‌سوادی یا خوانا نبودن مقادیر مصرفی دارو مندرج روی جعبه دارویی از جمله این دلایل محسوب می‌شود.

بهترین کار برای پیشگیری از خوردن دوز تکراری دارو، یادداشت کردن دفعات مصرف دارو یا قرار دادن قرص‌ها در داخل جعبه‌های مخصوص تقسیم‌بندی شده (بر حسب صبح، عصر و شب)‌ است.

مصرف مقادیر بالای بسیاری از داروها در اقدام به خودکشی، ممکن است در ابتدا علامت و نشانه خاصی نداشته باشد، ولی وضعیت فرد مسموم به‌طور ناگهانی وخیم گردد.

بروز مسمومیت توسط برخی از داروها هر چند ممکن است منجر به مرگ نگردد، ولی مقادیر بالای این داروها می‌توانند به صدمات دائمی کبد و کلیه فرد مسموم منجر شود.

پیشگیری از مسمومیت با مواد شیمیایی

- هنگام مصرف دارو یا استفاده از فرآورده‌های شیمیایی حتما در نور کافی برچسب روی بسته‌بندی را مطالعه نموده، سپس مصرف نمایید. استفاده از داروها و مواد شیمیایی در تاریکی می‌تواند خطرناک باشد.

- هنگام استفاده از مواد شیمیایی و فرآورده‌های شوینده و پاک‌کننده پنجره‌ها را باز کنید تا هوا بخوبی در محیط جریان داشته باشد.

-‌ از اختلاط مواد شیمیایی مانند جوهرنمک با فرآورده‌های سفیدکننده جدا خودداری کنید. بخارات و گازهای ناشی از این اختلال بسیار سمی و خفه‌کننده می‌باشد.

-‌ پس از مصرف مواد شوینده، سفیدکننده، جرم‌بر و لوله‌ بازکن در محیط‌های دربسته و کوچک مانند دستشویی و حمام به هیچ عنوان در این مکان‌ها توقف نکنید؛ چراکه گازهای تولید شده در این محیط بدون تهویه مناسب خفه‌کننده و سمی می‌باشد.

-‌ ضمن استفاده از مواد شیمیایی حتما از وسایل محافظت‌کننده مانند دستکش بلند، کفش نفوذناپذیر، لباس آستین بلند، شلوار بلند و جوراب استفاده کنید.

-‌ برچسب روی ظروف سموم دفع آفات و بروشور آن را ابتدا کاملا مطالعه کنید و سپس جهت استفاده دقیقا مطابق دستور عمل کنید.

-‌‌ هرگز سموم دفع آفات را در ظروف مشابه مواد خوراکی و آشامیدنی (مانند بطری نوشابه)‌‌ نگهداری نکنید.

-‌ استفاده بی‌رویه از سموم دفع آفات نه‌تنها باعث بروز مقاومت در آفات می‌شود؛ بلکه می‌تواند از طریق ایجاد باقیمانده در محصولات و آلودگی محیط‌زیست برای انسان مضر محسوب شود.