رویای وحدت میان فلسطینی‌ها

تشکیل چنین دولتی به فلسطینی‌ها امکان می‌دهد با موضعی هماهنگ و یکپارچه در مذاکرات صلح شرکت کنند و چنانچه مذاکرات شکست خورد و رژیم‌صهیونیستی همانطور که وعده داده گفتگوها با گروه‌های فلسطینی را به حال تعلیق درآورد در برابر تل‌آویو ایستادگی کنند.

خالد مشعل، رئیس دفتر سیاسی حماس که یکشنبه هفته جاری برای شرکت در مذاکرات آشتی ملی به قاهره، پایتخت مصر رفته بود یک روز بعد از آن با شرکت در نشستی خبری اعلام کرد جنبش حماس در اصول با پیشنهاد مصری‌ها که مواردی چون برگزاری انتخابات عمومی در نیمه اول سال آتی میلادی و استقرار نیرویی امنیتی متشکل از عوامل حماس و فتح را دربرمی‌گیرد، موافق است.این خبر در حالی موجی از وجد به وجود آورد و امیدها به رفع خصومت 2 ساله بین فتح و حماس را قوت بخشید که رهبران فتح یک ماه قبل موافقت خود با طرح مصری‌ها را اعلام کرده بودند.

مشعل در اظهاراتی که موید توافق دو جناح درگیر فلسطینی برای کنار گذاشتن اختلافاتشان بود در نشست خبری روز دوشنبه گفت «قرار است مصری‌ها طی روزهای آتی چارچوب عملیاتی اجرای این طرح را تدوین کنند.»

با این همه افرادی در فتح و حماس هستند که می‌گویند دو جناح در روند اجرای طرح پیشنهادی مصری‌ها دچار اختلاف شده و در عمل قادر به دستیابی به توافقی پایدار نخواهند بود. به عنوان مثال حماس خواستار سهمی از مدیریت کرانه‌باختری و مشارکت در ساختار امنیتی این منطقه است که چنین درخواستی به احتمال زیاد با مخالفت فتح مواجه خواهد شد. در عین حال حماس با توجه به مشکلاتی که حصر طولانی غزه برای غزه‌نشینان به وجود آورده و محبوبیت این جنبش را تا حدودی تحت‌الشعاع قرار داده رغبتی به برگزاری انتخابات پارلمانی در نیمه اول سال 2010 در این باریکه ندارد.

مخیمر ابوسادا، استاد علوم سیاسی دانشگاه الازهر غزه می‌گوید: هر دو جنبش با این پیشنهاد موافقت کرده‌اند اما به نظر من وقتی پای عمل به میان بیاید هر یک به نوعی زیر تعهداتشان می‌زنند. او می‌افزاید: ما هنوز فاصله‌ای طولانی تا پایان شکاف سیاسی در غزه و کرانه باختری داریم.

حماس می‌گوید مصری‌ها ملاحظات و دغدغه‌های این جنبش را در طرح‌شان لحاظ کرده‌اند لیکن مقامات این جنبش تاکید دارند در برخی بخش‌ها باید طرح شفاف‌سازی شود.

سامی ابوظهر، سخنگوی حماس در این رابطه گفت: موافقت‌ ما پس از آن که دولت مصر مطالبات‌مان را در تدوین طرح جدید مدنظر قرار داد، اعلام شد. او افزود: اگر این پیشنهاد نظر حماس را برآورده نمی‌ساخت و منافع ملت فلسطین در آن لحاظ نشده بود، ما قطعا آن را قبول نمی‌کردیم.

اگرچه سند اصلی توافقنامه افشا نشده و تنها سرفصل‌های آن به رسانه‌ها درز کرده است اما طرح متضمن این ایده است که حق انتخاب حاکمان باید به خود فلسطینی‌ها واگذار شود.

طرح پیشنهادی مصری‌ها علاوه بر برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست حاکمیت خودگردان که از سال 2006 میلادی تاکنون به تعویق افتاده است، استقرار نیرویی امنیتی به استعداد 3هزار تن در غزه را پیش‌بینی کرده است که از عوامل فتح و حماس تشکیل شده و تحت نظارت کشورهای عربی فعالیت خواهد کرد.

علاوه بر آن کمیته‌ای از هر دو جناح تشکیل خواهد شد تا تصمیم‌گیری‌ها در کرانه باختری و غزه با مشارکت هر دو جنبش حماس و فتح اتخاذ شود.

دلایل بی‌رغبتی حماس

حماس خواستار موافقت فتح با فعالیت‌های تبلیغاتی آزادانه این جنبش در کرانه‌باختری پیش از برگزاری انتخابات عمومی است که این خواسته به احتمال زیاد با مخالفت محمود عباس، ریاست تشکیلات خودگردان روبه‌رو می‌شود.

عوامل امنیتی فتح طی یک ماه و اندی گذشته صدها فعال حماس را در کرانه باختری دستگیر کرده‌اند که این عملکرد موجب شده اعضای حماس به فعالیت‌های زیرزمین روی آورند.

حماس همچنین خواستار مشارکت در مدیریت تشکیلات امنیتی حاکمیت خودگردان است که اغلب اعضایش از هواداران فتح هستند و به مدد سرتیپ کیث دیتون آمریکایی سازماندهی شده است.

حماس دقیقا با همین دلایل به دنبال رویکردی واقعگرایانه در قبال تحولات فلسطین است. ابوسادا یادآوری می‌کند همین مطالبات است که حماس را واداشته بر لزوم انجام اصلاحات همزمان در کرانه باختری و نوار غزه اصرار ورزد.

رهبران حماس خواستار تغییر ساختار دستگاه امنیتی تشکیلات خودگردان و پیوستن اعضای حماس به آن با هدف ایجاد تعادل بین دو جنبش هستند.

حماس با توجه به تاثیر منفی حصر اقتصادی غزه بر وجهه این جنبش خواستار مبادله گیلاد شالیت، سرجوخه اسیر اسرائیلی نزد این جنبش با اسرای فلسطینی و رفع حصر غزه پیش از برگزاری انتخابات است تا از این طریق بتواند محبوبیت خود را احیا کند. در غیر این صورت بعید است این جنبش بتواند در انتخاباتی عمومی 44 درصد رایی که در سال 2006 کسب کرد را دوباره به دست آورد.

نگرانی‌های فتح

فتح که حدود یک ماه قبل موافقت خود را با طرح مصری‌ها اعلام کرده بود، ادعا دارد رهبران حماس به دنبال وقت‌کشی در روند اجرای توافقنامه با طرح مطالباتی هستند که می‌دانند با مخالفت رام‌الله مواجه می‌شود.

محب عواد، از نمایندگان پارلمان فلسطینی در رام‌الله می‌گوید: شاید بهتر باشد حماس مطالبات خود را به صورت مرحله‌ای مطرح کند. او با اشاره به مشکلات ساکنان غزه می‌افزاید: برقراری آشتی‌ ملی راه را بر‌ بازسازی غزه و حصر این باریکه که مردم را گرفتار کرده است، هموار می‌کند.

اگرچه رهبران حماس امید دارند با حرکت به سمت تشکیل دولت وحدت ملی وضعیت معیشتی ساکنان غزه بهبود یابد لیکن برخی از فعالان ارشد فتح با طرح ادعاهایی چون تلاش حماس برای فراهم آوردن زمینه سرازیر شدن کمک‌های بین‌المللی وعده داده شده در نشست سال گذشته شرم‌الشیخ برای بازسازی غزه سعی دارند آب را گل‌آلود ‌کنند.

همین قسم ادعاها موجب شده مقامات رام‌الله اعلام کنند اعطای کمک‌های وعده داده شده در نشست شر‌م‌الشیخ برای بازسازی غزه مستلزم تکمیل روند اجرایی پیشنهاد مصری‌هاست.

هرچند هر دو جنبش فتح و حماس موافقت خود را با پیشنهاد مصری‌ها اعلام کرده‌اند اما به نظر می‌رسد اجرای این پیشنهاد به مسیری پرسنگلاخ و دشوار می‌ماند و دو طرف به این سادگی‌ها به سرمنزل مقصود نمی‌رسند.

منبع: گاردین/ مترجم: فرزین تکلو