اقدامات صحیح در هنگام زلزله

اما روش صحیح پناهگیری در هنگام زلزله چیست؟ قبل از این که وارد این بحث شویم، بهتر است به یک نکته اشاره کنیم: ایران ما کشوری زلزله‌خیز است و هر ساله صدها زلزله بزرگ و کوچک در آن رخ می‌دهد ولی ما فقط تعداد کمی از آنها را احساس می‌کنیم. این به آن معنی است که بسیاری از زلزله‌ها آنقدر ضعیفند که حتی باعث ترس هم نمی‌شوند. برخی دیگر را نیز احساس می‌کنیم ولی خرابی ایجاد نمی‌کنند. در این میان تنها بخش کوچکی از زلزله‌ها هستند که باعث خرابی آن هم در محدوده معینی از مراکز خود می‌شوند. معمولا خرابی‌ها از زلزله بالاتر از 5 ریشتر شروع می‌شود و بد نیست بدانید در ایران به طور متوسط در هر سال حدود 20‌‌زلزله بالاتر از 5 ریشتر و در هر 10 سال نیز به طور متوسط 3‌‌زلزله بالاتر از 7 ریشتر رخ می‌دهد. پس به یاد داشته باشیم که درصد کمی از زلزله مخرب هستند.

اگر در ساختمان‌های عمومی مانند مدرسه، سینما، ادارات و... هستید حتی اگر در طبقات همکف قرار دارید، به سمت در خروجی هجوم نبرید، زیرا خطر زیر دست و پا ماندن در این حالت برای شما زیاد خواهد بود؛ بهترین کار پناهگیری زیر میز یا کنار یا کنج دیوارهاست. بعد از این که تکان‌های زلزله تمام شد، بدون عجله و با آرامش ساختمان را ترک کنید.

در هر حال اگر پی بردید، زلزله‌ای رخ داده است. بلافاصله اتومبیل را به حاشیه جاده هدایت کرده و توقف کنید و ترمزدستی را بکشید. این کار را به این علت انجام می‌دهید که ممکن است تکان‌های بعدی زلزله، کنترل اتومبیل را از دست شما خارج کرده و موجب تصادف یا واژگونی آن شود. برای این حالت باید به چند نکته توجه کنید:

از خودروی خود خارج نشوید، زیرا در برابر اشیایی که بر اثر زلزله از بالا ریزش می‌کند (مثل شیشه‌های خرد شده)‌، داخل اتومبیل محلی امن‌تر از خارج آن است. مراقب باشید تا جای ممکن نزدیک پل‌ها، تیرهای برق و ساختمان‌های بلند که ممکن است روی اتومبیل شما بیفتد، پارک نکنید.

اگر بیرون از ساختمان هستید بکوشید از ساختمان‌ها، دکل‌های برق و پل‌هایی که امکان‌ سقوط دارند، فاصله بگیرید و برای این که زلزله شما را به زمین پرت نکند، روی زمین بنشینید. می‌توانید از همین امروز درباره این اقدامات فکر کنید. خوب به اطراف خود نگاه کنید، چه اجسامی می‌توانند در یک زلزله قوی با سقوط خود به شما صدمه بزنند. بوفه و کتابخانه را به وسیله بست به دیوار محکم کنید، سعی کنید وسایل سنگینی را که در بالای کابینت‌ها گذاشته‌اید، به پایین منتقل کنید.

بد نیست با افراد خانواده تمرین کنید که اگر یک زلزله اتفاق افتاد، باید کجا پناه بگیرند. فراموش نکنید که زلزله بزرگ معمولا با تکان‌هایی کوچک شروع شده و به یکباره خانه شما را بشدت به چپ و راست تکان می‌دهد (مانند قایق گرفتار شده در توفان)‌ پس کمی فرصت دارید تا قبل از این که زلزله اجازه حرکت را از شما سلب کند، پناه بگیرید.

دکتر محمدرضا مهدوی‌فر
رئیس گروه آموزش‌های همگانی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی