جمعه‌ای که جار می‌زند

[آیین‌ها و مراسم مذهبی عموما براساس تقویم قمری است] در این مراسم شرکت‌کنندگان که از اطراف برای برگزاری این مراسم آمده‌اند در حالی که چوب‌هایی به دست دارند، قالی‌ای را به‌نماد شستن خون امامزاده سلطانعلی فرزند امام محمدباقر در چشمه می‌شویند.

اما همه چیز با جمعه موسوم به «جمعه جار» کلید می‌خورد. این در واقع سکانس اول برنامه‌ای است مدون و جذاب که هر گوشه‌اش آبستن نماد و بازمانده خاطره‌ای تاریخی از گذشته‌هاست. جمعه جار در واقع روز دعوت عام برای شرکت در مراسم قالیشویان است. شیوه برگزاری این آیین هم به این ترتیب است که «هر سال در روز جمعه جار، چند جارچی در محلات فین و محله بازار کاشان و روستای خاوه به راه می‌افتند و گشت زنان به روش سنت آباء و اجدادی خود با بانگ بلند و آوازی خاص ندا درمی‌دهند و مردم را از فرا‌رسیدن روز موعود قالیشویان و هفته زیارت امامزاده سلطان علی آگاه می‌کنند.» در واقع معمولا در این روز در محلی به نام پانخل در ابتدای بازار بزرگ و تاریخی کاشان، اشعار و سرودهای مخصوصی را بصورت دسته‌جمعی می‌خوانند و به این وسیله مردم را از اجرای مراسم قالیشویان در هفته آینده مطلع می‌کنند و از آنها برای حضور در مراسم دعوت به عمل می‌آورند.

با اجرای آیین جار اهالی فین (یکی از محله‌های کاشان) خود را برای عزیمت به اردهال آماده می‌کنند و به مرور تا روز پنجشنبه و عصر روز پیش از دومین جمعه مهر ماه، اهالی و مردم فین حتی آنان که در دیگر شهرها زندگی می‌کنند خود را به اردهال می رسانند و با تهیه یک چوبدستی بلند برای اجرای مراسم آماده می‌شوند. در واقع «جمعه جار» آغازی است برای برگزاری مراسم اصلی یعنی: غسل قالی. مراسم اصلی در دومین جمعه پاییز برگزار می‌شود.

امسال نیز طبق سال‌های گذشته مراسم جار بعد از نماز مغرب و عشاء در مسجد جامع فین بزرگ کاشان محل‌سجده‌گاه آن حضرت به منظور آگاه کردن مردم همایش جار برگزار می‌‌شود.

خبر «جمعه قالیشویان» به سرعت دهان به دهان میان مردم همه قشرها و بازاریان و پیشه‌وران و دستفروشان می‌گردد، و در کمتر از یکی دو روز در همه شهرها و روستاها بخصوص شهرها و روستاهای نطنز، قم، محلات، ساوه، دلیجان، یزد، آشتیان و اصفهان پراکنده می‌گردد.

جارچیان با رساندن این پیام، همه مردم، بخصوص زائران و فروشندگان صاحب نذر را که می‌باید هر ساله در قالیشویان شرکت داشته باشند، به تکاپو و فراهم کردن اسباب و توشه زیارت و تهیه جا و مکان برای سکونت در مشهد اردهال وامی‌دارند. تکاپوی سفر بیش از همه قشرها در میان کاسبکاران و بازاریان چشمگیر است. بازاریان و فروشندگان برای عرضه و فروش کالاهایشان در مشهد اردهال با یکدیگر به رقابت می‌‌پردازند و می‌کوشند تا هر یک پیش از آغاز مراسم غرفه‌ای یا حجره‌ای مناسب در بازارچه و یا صحن پاپک و یا صحن های دیگر به دست آورند.

تعیین روز قالیشویی و اعلام آن به مردم به عهده ستاد برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالیشویان فین است. این گروه روز مراسم قالیشویان را معمولا در دومین جمعه پاییز تعیین می‌کنند اگر این جمعه به روزهای سوگواری مذهبی، مانند تاسوعا، عاشورا، قتل حضرت علی امیرالمومنین(ع) یا با روزهای جشن مذهبی، مانند مبعث حضرت رسول(ص)، میلاد حضرت امیرالمومنین(ع)، نیمه شعبان میلاد امام زمان(عج)، همزمان شود، ضمن رعایت شأن اینچنین شب‌هایی و گرامیداشت این ایام، مراسم قالیشویی را اجرا‌می‌کنند.

دومین جمعه مهر ماه، در صحن و سرای سلطانعلی ابن‌محمدباقر(ع)، (مشهد اردهال) مراسم عزاداری و قالیشویی انجام می‌شود که جایگاه خاصی در بین مردم دارد و سیر تاریخی مراسم قالیشویان فین کاشان در اردهال نیز یک سابقه نورانی و درخشان در بین علمای قم دارد.

فروغ صالحی‌شهرابی