پاسخ به پرسشهای‌حقوقی

انحصار وراثت

چندی پیش پدرم در 70 سالگی فوت کرد. ماترک او عبارت از سرقفلی یک مغازه کوچک 2 متری و یک ملک 78 متری کلنگی بود.

خواهرم که 2 سال از من بزرگ‌تر است حدود 20 سال در منزل پدری‌ ساکن است و در تمامی‌ این سا‌ل‌ها ریالی به عنوان کرایه به پدر و مادرم نداده است.

ما 4 فرزند بودیم. 2 پسر و 2 دختر که برادران من در سال‌های 80 و 85 در زمان حیات پدر و مادرم فوت شدند و هر دوی آنها از ما بزرگ‌تر بودند و حالا من و خواهرم مانده‌ایم. با علم به این که برادران در زمان حیات پدر و مادر فوت شدند خواهرم از این مساله سوءاستفاده و با مادرم دست به یکی کرده تا شواهد و قرائن علیه وجود مرا به هر وجه ممکن پاک کند. در ضمن 3 دانگ منزل پدری به نام مادرم است که خواهرم قصد دارد مادرم را به سمت خود بکشد تا با نادیده گرفتن من، آن 3 دانگ را هم از آن خود کند. دو پرسش دارم:

1- آیا با وجود فوت برادران در زمان حیات پدر و مادر، هیچ‌گونه ارثی به بچه‌های آنها تعلق می‌گیرد؟

2- آیا بنده می‌توانم قبل از هر نوع اقدامی از طرف مادر و خواهرم با مراجعه به شورای حل اختلاف منطقه، اعلام موجودیت خود را در پرونده‌‌ای ثبت و ضبط کنم تا پس از هر نوع اقدام منفی از طرف آنان به هر وجه ممکن برای استعلام بتوان از این ثبت موجودیت در انحصار وراثت استفاده کنم؟

پریوش‌ - الف (تهران)

در پاسخ به پرسش اول شما باید بگویم به فرزندان برادران شما ارثی تعلق نمی‌گیرد، چون برادران شما در زمان زنده بودن پدر و مادرشان فوت کرده‌اند و ارثیه فقط در زمانی تعلق می‌گیرد که پدر و مادر پیش از فرزندان خود فوت کنند.

در پاسخ به پرسش دوم شما هم باید بگویم مراجعه شما به شورای حل اختلاف وجاهت قانونی ندارد. شورای حل اختلاف نسبت به انحصار وراثت صلاحیت دارد و شما برای جلوگیری از نقل و انتقال‌های مربوط به ملک خود باید به دادگاه حقوقی مراجعه و دادخواست توقف نقل و انتقال را بگیرید. در دادگاه باید اعلام کنید شما یکی از ورثه هستید و طرف مقابل شما بدون این که خانه انحصار ورثه شده باشد می‌خواهد ملک را انتقال دهد. در چنین شرایطی دادگاه دستور توقف صادر می‌کند؛ البته شما باید مبلغی را با عنوان خسارت احتمالی که از سوی دادگاه تعیین می‌‌شود به حساب دولت بریزید تا چنین دستوری برای شما صادر شود. علت واریز چنین مبلغی هم این است که اگر طرف مقابل شما در آینده به سراغ دادگاه آمد و اعلام کرد ادعای شما درست نبوده و از این ناحیه خسارتی به او وارد شده، دادگاه بتواند خسارت وی را پرداخت کند.

دادگاه دستور توقف می‌دهد به شرطی که خسارت احتمالی به حساب بریزد. در مجموع باید به این مساله توجه داشته باشید که شما از طریق شورای حل اختلاف به نتیجه‌ای نخواهید رسید.

مستثنیات دین

مدتی است با همسرم دچار اختلاف هستیم و او قصد دارد مهریه خود را به اجرا بگذارد. اکنون در خانه‌ای زندگی می‌کنیم که به بنده تعلق دارد. آیا این خانه جزو مستثنیات دین است؟ آیا ممکن است دادگاه بدون در نظر گرفتن این مساله اقدام به توقیف این خانه کند؟

کریم - ف ( ملایر)

مطابق قانون یک منزل مسکونی، یک خانه و یک خط تلفن جزو مستثنیات دین محسوب می‌شود و معمولا بابت مهریه توقیف نمی‌شود. اما اگر منزل مسکونی گرانقیمت یا چندطبقه باشد، دادگاه به میزانی که بیش از نیاز مرد و در حد شان او باشد، دستور فروش خانه را صادر می‌کند. در مورد خودرو نیز همین‌طور است. اگر خودرو وسیله کار مرد باشد آن را توقیف نمی‌کند، اما اگر خودرو گرانقیمت باشد یا این‌که مرد وابستگی چندانی نسبت به آن نداشته باشد، این خودرو بابت مهریه توقیف خواهد شد. تصمیم‌گیری درباره این‌که خانه یا خودرو در شأن مرد است یا بیش از آن نیز از طریق واحد اجرای احکام آن دادگاه صورت می‌گیرد.

بخشش مهریه و طلاق

مدتی قبل تصمیم به جدایی از همسرم گرفتم و تقاضای طلاق دادم. مهریه من 1000 سکه طلاست. برای طلاق 100 سکه را بخشیدم، در مدت رسیدگی به پرونده 100 سکه دیگر را هم بخشیدم اما رای دادگاه بدوی به ضرر من صادر و تقاضای طلاق من رد شد. در حال حاضر پرونده در مرحله تجدیدنظرخواهی است. آیا بخشش میزان دیگری از مهریه می‌تواند باعث صدور حکم طلاق شود؟

سمیرا - ج ( شبستر)

بخشیدن مهریه به این شکل و میزان، ارتباطی با رای طلاق ندارد. مهریه حق مسلم زوجه است، ولی زوجه اگر دلایل قانع‌کننده‌ای برای طلاق نداشته باشد، بدون رضایت مرد نمی‌تواند طلاق بگیرد و بخشش این میزان از مهریه نیز کمکی به شما نمی‌کند. بهتر است رضایت همسر خود را برای طلاق جلب کنید.

ازدواج پسر بدون اجازه پدر

مدتی است فرزندم قصد ازدواج دارد و می‌خواهد با دختری ازدواج کند که مورد تایید من و مادرش نیست. آیا من می‌توانم به لحاظ حقوقی اقدامی ‌انجام دهم تا مانع این ازدواج شوم؟

عزت الله - ا ( کرج)

اجازه ازدواج پسری که به سن رشد رسیده باشد با خودش است و پدر و مادر امکان دخالت در آن را ندارند. پدر و مادر فقط می‌توانند نسبت به ازدواج دختر خود آن هم به شرط باکره بودن اجازه بدهند یا ندهند؛ بنابراین شما نمی‌توانید مانع ازدواج پسر خود شوید.

ازدواج با خارجی‌ها

مدتی است خواستگاری غیرایرانی دارم. سوال من این است که ازدواج اتباع ایرانی با خارجی‌ها تابع چه قانونی است؟ آیا برای این‌که همسرم مرا به اجبار به خارج از کشور نبرد می‌توانم شرطی برای او در عقدنامه قرار دهم که محل سکونت ما ایران باشد؟

فائزه - ط (یاسوج)

ازدواج ایرانی‌ها با خارجی‌ها تابع قانون مدنی است. شما می‌توانید هر شرطی خارج از 14 بند درج شده در عقدنامه را که مخالف با اخلاق حسنه و نظم عمومی ‌نباشد تعیین و ازدواج خود را منوط به امضای آن شروط از سوی همسر خود کنید.

علیرضا حسینی
وکیل پایه یک دادگستری و استاد دانشگاه