چالش درونی

فتح که نیم‌قرن قبل توسط یاسر عرفات، رهبر فقید فلسطینی‌ها بنیان گذاشته شد طی سال‌های اخیر به واسطه فساد و ناکارآمدی اعتبار خود را نزد فلسطینی‌ها از دست داده است. نارضایتی فلسطینی‌ها از فتح موجب شد این گروه ابتدا در انتخابات پارلمانی سال 2006 در برابر حماس به شکست تن داده و در وهله بعد در ژوئن سال 2007 در جنگ مسلحانه در قبال این گروه شکست خورد و کنترل غزه را به رقیب واگذار کرد.

عباس امیدوار بود در پایان نشست رهبران فتح موضع یکپارچه فلسطینی‌ها در آستانه دور جدید مذاکرات با رژیم ‌صهیونیستی تبیین شود و با ایجاد تغییراتی در کادر مدیریتی این گروه بستری مناسب برای جلب نظر مردم به وجود آید. با این حال اختلافات داخلی مانع از تحقق این اهداف شد.

فتح مهم‌ترین گروه در سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) است که از سوی جامعه بین‌المللی به عنوان نماینده فلسطینی‌ها به رسمیت شناخته شده است اما تا آ‌نجا که به رتق و فتق امور روزمره سرزمین‌های فلسطینی مربوط می‌شود حاکمیت خودگردان و پارلمان فلسطینی با 132 نماینده از طیف‌های مختلف سیاسی عهده‌د‌ار امور هستند.

اگر تا همین اواخر اختلاف و خصومت بین فتح و حماس جدیدترین چالش فراروی عباس بود که در ژانویه سال 2005 میلادی به فاصله کوتاهی پس از مرگ عرفات به ریاست حاکمیت خودگردان رسید اکنون اختلافات داخلی نیز او را تهدید می‌کند.

نشست سه روزه فتح سه‌شنبه هفته گذشته با سخنان عباس فعالیت خود را آغاز کرد. عباس که از سوی حماس و البته برخی مخالفان در درون فتح به سازشکاری و کوتاه آمدن در برابر صهیونیست‌ها متهم شده است نطق خود را با تاکید بر «پیگیری صلح در عین محفوظ دانستن حق مقاومت در برابر اشغالگری برای فلسطینی‌‌ها» آغاز کرد تا شاید از این انتقادات بکاهد.

با وجود آن‌که نزدیک به دو هزار تن از مقامات ارشد فتح در این نشست گردآمده بودند غیبت تعدادی از چهره‌های برجسته این گروه از جمله فاروق قدومی، رئیس دفتر سیاسی فتح و از بنیانگذاران این گروه کاملا محسوس بود. تعدادی از چهره‌های سرشناس فتح هم که ساکن غزه هستند به دلیل مخالفت حماس با خروج‌‌شان از غزه نتوانستند در این نشست حضور یابند.

مذاکرات نشست عمومی فتح حول محور آینده مذاکرات صلح با رژیم‌صهیونیستی، تشکیل دولت وحدت ملی و آشتی با حماس و لزوم بازنگری در ساختار این گروه دور می‌زد.

مشکل زمانی شروع شد که برخلاف رویکرد اولیه عباس و هوادارانش که امید داشتند نشست عمومی فتح به سکوی پرتابی برای تحکیم جایگاه او منجر شود نسل جدید رهبران فتح تلاش کردند از این گردهمایی به مثابه فرصتی برای تغییر ساختار این گروه و انجام اصلاحات در آن استفاده کنند.

جنگ پنهان

حدود 2 هفته قبل برخی چهره‌های تاثیرگذار فتح که اکثرا مقیم خارج از سرزمین‌های فلسطینی هستند با عباس سر ناسازگاری گذاشته و زبان به انتقاد از او و دولتش گشودند.

قدومی پیشگام این روند بود. او در مصاحبه‌ای با شبکه خبری الجزیره ادعا کرد عباس برای ترور عرفات با اسرائیلی‌ها همکاری کرده است. این خبر به اندازه‌ای عباس را غافلگیر کرد که بلافاصله دستور توقف فعالیت دفتر منطقه‌ای الجزیره در رام‌الله را صادر کرد.

هر چند قدومی در انتقاد از عملکرد عباس تنها نبود اما هیچ‌کس از مخالفان رئیس‌ تشکیلات خودگردان به اندازه او در حمله به عباس پیش نرفت. وقتی قدومی 2 روز قبل از شروع به کار نشست فتح از عباس به دلیل ثروت‌اندوزی انتقاد کرد تلویحا به لفت و لیس حاکمیت خودگردان ‌از بودجه‌ای که جامعه بین‌الملل برای تامین هزینه‌های جامعه فلسطینی پرداخت می‌کند، اشاره داشت.

صهیونیست‌ها که به طور کلی فتح را بر حماس ترجیح می‌دهند به ده‌ها هیات نمایندگی فتح که از سوریه، لبنان، مصر و اردن راهی بیت‌اللحم بودند، مجوز عبور دادند اما با این حال سایه سنگین اختلافات داخلی چندان به نفع بزرگ‌ترین گروه فلسطینی تمام نشد.

ضرب‌الاجلی برای صلح

نیروهای جوان فتح سعی داشتند از نشست بیت‌اللحم به مثابه فرصتی برای دمیدن روحی تازه در کالبد این گروه استفاده کنند و خواستار انتخاب چهره‌های جدید در دو زیرمجموعه مدیریتی اصلی گروه یعنی کمیته مرکزی و شورای انقلابی فتح بودند.

در نقطه مقابل چهره‌های قدیمی‌تر و در صدر آنها عباس در کنار تلاش برای جلب حمایت حاضران درصدد بازنگری در اساسنامه فتح و حتی حذف بندی بودند که خواستار نابودی اسرائیل و آزادسازی فلسطین است. البته هواداران عباس در عین حال سعی کردند راهی برای مشروعیت بخشیدن به موافقت احتمالی عباس با پیش‌شرط رژیم‌صهیونیستی برای تشکیل کشور مستقل فلسطین یعنی به رسمیت شناخته شدن موجودیت اسرائیل توسط حاکمیت خودگردان بیابند.

نتیجه رایزنی‌ها به جای آن‌که به اصلاح اساسنامه فتح منجر شود به تعیین ضرب‌الاجلی برای دستیابی به صلح با صهیونیست‌ها ختم شد. حاضران به طور غیررسمی پایان سال 2010 را به عنوان آخرین زمان دستیابی به صلح قرار دادند و مقرر شد چنانچه تا آن زمان مقدمات تشکیل کشور مستقل فلسطین فراهم نیامده باشد فتح بازگشت به شیوه‌های قدیمی مبارزه را مدنظر قرار دهد.

مهم‌ترین دلیلی که باعث شد رهبران فتح عطای اصلاح اساسنامه را به لقایش ببخشند لطمه‌ای بود که حذف بند مبارزه با اسرائیل به وجهه این گروه می‌زد و اعتبارش را برای همیشه بر باد می‌داد.

کابوس بزرگ

نشست فتح نه‌تنها به عامل تامین اهداف عباس تبدیل نشد که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان باب جدیدی را به سوی ایجاد تغییرات داخلی در این گروه و حذف رهبران قدیمی و اغلب فاسد را در دراز مدت گشود.خلیل شاهین، از ستون‌نویس‌های روزنامه الایام که در رام‌الله منتشر می‌شود، می‌گوید: فتح با نشست اخیر دچار تشتت و چند دستگی شد. او با اشاره به گسترش نارضایتی از عملکرد رهبران فتح به درون این گروه، می‌افزاید: آنچه در کنفرانس بیت‌اللحم به وقوع پیوست نمادی از شکنندگی وضعیت فتح و ضعف کادر رهبری آن بود.

با این حال کم نیستند کسانی که می‌گویند عباس با ارزیابی دستاوردهای این کنفرانس درصدد پاکسازی فتح از نیروهای مخالف و ساماندهی آن در جهت اهداف خود استفاده خواهد کرد و تمامی توان خود را به کار می‌گیرد تا از شکستی قطعی،‌ پیروزی هر چند کوچکی بسازد.

شاهین اعتقاد دارد فتح به سازمانی بزرگ و غیرقابل کنترل تبدیل شده است پس عباس با چیدن شاخ و برگ آن سعی خواهد کرد نیرویی جدید از دل آن بیرون بکشد.

رضا سادات