ارابه مرگ در جاده‌ها می‌راند

طی 30 سال گذشته 800 هزار نفر بر اثر حوادث جاده‌ای در کشور جان خود را از دست دادند. علاوه بر مرگ این تعداد، در این مدت حدود 9 میلیون نفر در حوادث رانندگی مجروح و بیش از 430 هزار راننده متخلف نیز روانه زندان شده‌اند.

حوادث حجم وسیعی از مرگ، ناتوانی و هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم را به جوامع تحمیل می‌کند. در ایران هر سال 300 هزار نفر (یعنی روزانه 800 تا 850) بر اثر عوامل مختلف فوت می‌کنند که پس از بیماری‌های قلبی  عروقی دومین علت مرگ و میر حوادث است که حدود (18‌‌درصد) کل مرگ و میرها را به خود اختصاص می‌دهد.

روزانه 102 نفر بر اثر حوادث از بین می‌روند و از این تعداد 60 نفر مربوط به حوادث ترافیکی است، یعنی به طور متوسط هر 24 دقیقه یک مرگ به علت حوادث ترافیکی اتفاق می‌افتد. در ایران هر ساله حدود 5/3 تا 4‌‌میلیون سال عمر به دلیل مرگ زودهنگام از دست می‌رود که 7/2‌‌درصد از آن مربوط به حوادث است.

سال‌های عمر از دست رفته

بیماری‌ها و عوامل مسبب مرگ هر چه فراوان‌تر و هر چه در سنین پایین‌تر موجب مرگ شوند، عمر بیشتری را به هدر می‌دهند و اهمیت بیشتری در برنامه‌های ارتقای سلامت می‌یابند و در این میان سال‌های از دست رفته عمر به علت تصادفات در مرتبه اول قرار دارد.

براساس آمار موجود 71‌‌درصد کشته شده‌های ناشی از تصادف را مردان و 28‌‌درصد آنان را زنان تشکیل می‌دهند. 11‌‌درصد از این افراد زیر 10 سال هستند و حدود 30‌‌درصد بین 30 تا 49 سال بوده و 6/5‌‌درصد نیز بالای 50 سال داشته‌اند.

بر این اساس، متوسط سن متوفیان بر اثر تصادف در ایران 8/35‌‌سال است، یعنی بهترین سال‌های عمر اشخاص. از طرفی خسارت اقتصادی ناشی از حوادث بسادگی جبران‌پذیر نیست، چراکه بیش از 10 برابر مرگ‌ها، بیماران بستری شده و به دنبال آن معلولیت، از کار افتادگی، سرباری و عوارض روحی و روانی وجود دارد. گزارش‌ها حاکی از آن است که خسارت‌های ناشی از تصادفات رانندگی در کشور سالانه 7 هزار میلیارد ریال است. همچنین شرکت‌های بیمه سالانه 310 میلیارد تومان در قبال خسارات ناشی از حوادث و سوانح رانندگی پرداخت می‌کنند که ‌55‌‌میلیارد تومان خسارت مالی و 255 میلیارد تومان نیز بابت خسارات جانی بوده است. اگر آسیب‌ها و خسارات مادی وارد شده بر جامعه و خانواده‌ها اعم از متوفی، مصدوم و زندانی را نیز اضافه کنیم ارقام بسیار بالاتر از این خواهد بود و اینها جدای از آشفتگی‌های روانی، آسیب‌های اجتماعی و معضلاتی است که این پدیده بر جامعه تحمیل می‌کند.

سال 87 در یک نگاه

در سال 87 در مجموع 136 هزار و 305 فقره تصادف در جاده‌های کشور رخ داد. 3‌‌درصد از این میزان تصادفات منجر به فوت و 19‌‌درصد نیز منجر به جرح شد.

59‌‌درصد از این میزان مربوط به سواری و وانت، 23‌‌درصد موتورسیکلت، 15‌‌درصد کامیون و 3‌‌درصد مربوط به ناوگان مسافربر عمومی بوده است.

براساس آمار سازمان پزشکی قانونی کشور، در سال گذشته 23 هزار و 362 نفر از هموطنان در تصادفات رانندگی کشته شدند که این رقم نسبت به سال 1386 حدود 9/1‌‌درصد افزایش یافته است.

بالاترین رقم کشته‌های ناشی از تصادف به ترتیب به استان‌های تهران با 2 هزار و 446 نفر، فارس یک هزار و 849 نفر و خراسان رضوی یک هزار و 797 نفر مربوط می‌شود. همچنین این بررسی‌ها نشان می‌دهد بیشترین افزایش مرگ و میر ناشی از تصادفات در سال 1387 نسبت به سال 1386 مربوط به استان‌های زنجان با 7/19‌‌درصد، اردبیل 9/18‌‌درصد و سیستان و بلوچستان با 9/17‌‌درصد و بیشترین کاهش به ترتیب مربوط به استان‌های لرستان با 1/16‌‌درصد، یزد 8/10‌‌درصد و بوشهر با 5/8‌‌درصد بوده است.

محل وقوع 8/59‌‌درصد تصادفات منجر به مرگ در جاده‌های برون‌شهری، 9/30‌‌درصد در جاده‌های درون‌شهری، 6/8‌‌درصد در جاده‌های روستایی و محل تصادف 7/0‌‌درصد افراد نامعلوم بوده است.

در 6 ماهه اول سال گذشته 13 هزار و 68 نفر در تصادفات رانندگی کشته شدند که این رقم نسبت به نیمه اول سال86، 8/3‌‌درصد کاهش یافته است، اما در نیمه دوم سال گذشته 10 هزار و 294 نفر در تصادفات رانندگی کشته شدند که این رقم نسبت به نیمه دوم سال 1386، 3/10‌‌درصد افزایش نشان می‌دهد.

بد نیست بدانید از 25 اسفند سال 87 تا 15 فروردین امسال یک هزار و 367 تن بر اثر تصادفات رانندگی کشته شده‌اند که این آمار کاهش 9/10‌‌درصدی را نسبت به مدت مشابه سال گذشته نشان می‌دهد؛ اما با توجه به این که سال گذشته سال کبیسه بوده، با در نظر گرفتن یک روز اضافی، میزان کاهش تلفات جاده‌ای در ایام نوروز به 1/15‌‌درصد خواهد رسید. تعداد مصدومان تصادفات در این مدت را 272 هزار و 877 تن بوده است که این آمار نسبت به سال 86، 2/11‌‌درصد افزایش داشته است.

هر 25 دقیقه یک نفر

براساس آمار کمیته اصلاح رفتار راهنمایی و رانندگی، هر 25 دقیقه یک نفر در جاده‌های کشور بر اثر تصادفات جان خود را از دست می‌دهد. دکتر مجید ابهری در گفتگویی با بیان این مطلب گفت: در بین آمارهای مختلف در زمینه تلفات انسانی هیچ آماری وحشتناک‌تر از ارقام تصادفات رانندگی نیست که مجموع ضایعات انسانی آن در سال بیش از هر یک از بلایای طبیعی است.

بهبود آمارها

در آمارهای بین‌المللی در جهان کشته‌های تصادفات براساس کیلومتر سفر، جمعیت و سرانه مالکیت خودروها محاسبه می‌شود. اگر بخواهیم بر این اساس نگاهی به کشور خود داشته باشیم باید بگوییم در سال 1387 شمار خودروها در کشور به 10 میلیون و 400 هزار و موتورسیکلت‌ها به حدود 7 میلیون دستگاه رسید. تعداد کشته‌های تصادفات به ازای هر 10 هزار وسیله نقلیه شامل خودرو و موتورسیکلت، در سال 1387 حدود 11 نفر بوده است که این رقم نسبت به سال 86 حدود 22‌‌درصد و نسبت به سال 85 نیز 44‌‌درصد کاهش نشان می‌دهد.

شمار کشته‌های تصادفات به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت کشور در جاده‌ها طی سال 85، 27 نفر و در سال‌86 حدود 22 نفر بوده است. این رقم در سال 1387 به حدود 18 نفر کاهش یافته است. شاخص شمار کشته‌های تصادفات به ازای هر 100 تصادف فوتی در جاده‌های کشور در سال 1387 حدود 340 نفر در هر 100 تصادف بوده است. این رقم در مقایسه با سال گذشته 17‌‌درصد و نسبت به سال 85 حدود 36‌‌درصد کاهش یافت.

قانون در محاق

براساس ماده 85 قانون برنامه چهارم توسعه قرار بود وزارت بهداشت، 6 ماه پس از تصویب این قانون لایحه پیشگیری و کنترل عوامل خطرزای محیطی که شامل انواع حوادث می‌شود را تنظیم و با تایید دولت برای تصویب به مجلس تقدیم کند، اما متاسفانه اکنون که دولت در آستانه تدوین برنامه پنجم توسعه قرار دارد هنوز این لایحه تدوین نشده است. این موضوع در شرایطی مطرح شد که کمیسیون بهداشت و درمان مجلس چندین مورد با وزیر بهداشت در این خصوص صحبت کرد. به صورت موردی، تذکراتی کتبی داده شد و حتی یک بار نیز بیش از 170 نماینده مجلس در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار آوردن این لایحه شدند.

دکتر امیدوار رضایی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درخصوص حوادث جاده‌ای می‌گوید: درخصوص حوادث ترافیکی نیز در حالی که تعداد خودروهای ما به اندازه کشور سوئد است در کشور سوئد سالانه 25 نفر بر اثر حوادث ترافیکی می‌میرند و در کشور ما در حدود 30 هزار نفر یعنی بیش از هزار برابر.

رضایی می‌افزاید: ماده 85 قانون برنامه چهارم توسعه دولت را موظف کرده است برای کاهش مرگ و میرهای جاده‌ای، لایحه‌ای بیاورد تا براساس آن 50‌‌درصد تلفات جاده‌ای تا آخر اجرای این برنامه کاهش یابد، تا الان حدود یک سال و 2 ماه از مهلت ارائه این لایحه گذشته است، بارها هم تذکر داده‌ایم، ولی هنوز این لایحه به مجلس نیامده است، دولت باید هر چه زودتر این لایحه را به مجلس بیاورد و منابع مالی اجرای آن را نیز تعیین کند؛ زیرا به هر حال اصلاح این مساله نیازمند صرف بودجه است که باید منابع آن از سوی دولت مشخص شود و البته مجلس هم آماده همکاری است. رضایی تاکید می‌کند: در زمان حاضر 300 نقطه حادثه‌خیز ثبت شده در کشور داریم که تا پایان برنامه چهارم باید نصف شود، وزارت بهداشت نیز باید شبکه اورژانس پیش بیمارستانی و بیمارستانی خود را طی این مدت توسعه دهد.

شاخص‌های ماده 85

اگر نگاهی به اهداف کمی برنامه چهارم توسعه بیندازیم، می‌بینیم که براساس آن دولت درخصوص ماده‌85 باید بتواند به شاخص‌های کیفی زیر دست پیدا کند.

1- کاهش 50‌‌درصدی مرگ و میر ناشی از حوادث حمل و نقل نسبت به سال اول تا پایان برنامه.

2- کاهش بروز حوادث حمل و نقل، از طریق شناسایی نقاط و محورهای حادثه‌خیز جاده‌ها و راه‌های مواصلاتی و کاهش نقاط مذکور به میزان 50‌‌درصد تا پایان برنامه چهارم.

3- افزایش ایمنی وسایط نقلیه موتوری و اعمال استانداردهای مهندسی انسانی و ایمنی لازم به منظور کاهش 50‌‌درصدی مرگ و میر ناشی از حوادث حمل و نقل.

4- کاهش میزان آلودگی هوا در شهر‌های بزرگ.

5- کاهش مخاطرات تهدیدکننده سلامت در محیط کار و زندگی، آلاینده‌های هوا، آب، خاک، محصولات کشاورزی و دامی به میزان 10‌‌درصد سال اول برنامه.

6- کاهش زمان رسیدن به صحنه فوریت و حادثه در 80‌‌درصد ماموریت‌ها تا پایان برنامه با استانداردهای 10‌‌دقیقه در شهرهای بزرگ، 8 دقیقه در شهرهای کوچک، 15 دقیقه در جاده‌های اصلی و 20 دقیقه در جاده‌های فرعی برای اعزام به مناسب‌ترین مرکز ارائه‌دهنده خدمت بستری با توجه به اولویت نیاز‌های بالینی بیمار.

دستاوردهای قابل قبول

طبق آمارهای اعلام شده از سوی مرکز حوادث و فوریت‌های پزشکی وزارت بهداشت یا اورژانس کشور برای ارائه خدمات مناسب‌تر به حادثه دیدگان طی سال گذشته با افزایش 2 برابری تعداد پایگاه‌ها، تعداد پایگاه‌های خود را از 704 پایگاه به 1300 پایگاه افزایش داد و امسال نیز 242 پایگاه دیگر به این مجموعه اضافه می‌شود و از این نظر از الزامات برنامه چهارم توسعه کشور که باید تا آخر برنامه به 1980 پایگاه برسد جلوتر است.

براساس این گزارش در زمان حاضر در جاده‌های اصلی تقریبا به ازای هر 40 کیلومتر یک پایگاه اورژانس وجود دارد و در استان‌هایی که فاصله پایگاه‌ها بیش از 45‌کیلومتر است، از دانشگاه‌های علوم پزشکی خواسته شده این فاصله را کمتر کنند. در حال حاضر 165 نقطه کور اورژانس در جاده‌های کشور وجود دارد. ضمن این که به حدود 200‌‌پایگاه اورژانس روستایی نیز نیاز است که باید برای ایجاد پایگاه اورژانس در این مناطق اقدام شود.

زمان میانگین رسیدن اورژانس بر بالین مصدوم در جاده‌ها طی 2 سال اخیر از 25 دقیقه به 15 دقیقه و در شهرها نیز از 10دقیقه به 8 دقیقه کاهش یافته. البته این قضیه در تهران با توجه به مشکل ترافیک فرق می‌کند و فعلا زمان متوسط رسیدن اورژانس بر سر مصدوم در تهران از 14 دقیقه به 11 دقیقه رسیده است.

2 سال پیش اورژانس و هلال‌احمر در مجموع 10‌‌درصد مصدومان را به مراکز درمانی می‌رساندند و 90‌‌درصد مصدومان توسط خود مردم جابجا می‌شدند. اما اکنون حدود 50‌‌درصد مصدومان توسط اورژانس پیش بیمارستانی 115 منتقل می‌شوند.

تعداد پایگاه‌های موجود اورژانس

تعداد پایگاه‌های موجود تا پایان برنامه سوم توسعه: 704

تعداد پایگاه موجود تا 85: 1202

تعداد پایگاه‌ها تا پایان سال 86: 1526

تعداد پایگاه پیش‌بینی شده تا پایان برنامه چهارم توسعه: 1984

دستاوردهای کمی و کیفی

- ‌‌درصد پوشش خدمات پیش بیمارستانی از 36‌‌درصد به 48‌‌درصد افزایش یافته است.

- ‌‌درصد ماموریت‌های فوریت‌های پیش بیمارستانی به میزان 27‌‌درصد افزایش یافته است.

- ‌‌درصد مرگ و میر در صحنه 5/31‌‌درصد کاهش یافته است.

- مدت زمان رسیدن آمبولانس بر بالین بیمار در شهرهای بزرگ از 10 دقیقه به 69/8 دقیقه کاهش یافته است.

- مدت زمان رسیدن آمبولانس بر بالین بیمار در جاده‌ها از 25 دقیقه به 63/16 دقیقه کاهش یافته است.

- تعداد پایگاه‌های شهری به میزان 23‌‌درصد افزایش یافته است.

- تعداد کل پایگاه‌ها به میزان 71‌‌درصد افزایش یافته است.

- تعداد پایگاه‌های جاده‌ای به میزان 155‌‌درصد افزایش یافته است.

- راه‌اندازی سیستم اتوماسیون در سه کلانشهر تهران، مشهد و قم.

- استقرار سیستم GPS و GIS.

- تعامل با مخابرات در جهت برطرف کردن نقاط کور بی‌سیم و تلفن همراه.

- شناسایی نقاط استراتژیک و حادثه‌ساز.

- برگزاری جلسات با کمیسیون ایمنی راه‌ها در راستای افزایش سطح ایمنی جاده‌ها.

- ایجاد پایگاه‌های امداد زمستانی در نقاط برفگیر و حادثه‌خیز.

- رشد پایگاه‌های اورژانس به 1526 پایگاه در سال 86‌.

- گسترش ناوگان آمبولانس از 1300 آمبولانس در پایان سال 83 به 2266 آمبولانس در سال 1386.

- توزیع 317 دستگاه کانکس بین مراکز اورژانس 115 در کل کشور در سال 86 .

- توزیع تجهیزات داخل آمبولانس بین مراکز اورژانس در کل کشور.

-‌ صدور 95 مورد موافقت نامه اصولی آمبولانس خصوصی.

-‌ جذب نیروی انسانی از 5656 نفر در پایان سال 83 به 9354 نفر در پایان سال 86 .

- افزایش تعداد ماموریت‌های اورژانس از 556493 در پایان سال 83 به 1401942 ماموریت در پایان سال 86.

- اعزام تعدادی از پرستاران و پزشکان به کشور قطر برای شرکت در دوره‌های اورژانس.

-‌ تربیت نیروی متخصص و ماهر در زمینه فوریت‌های پزشکی از طریق دانشجو رشته فوریت‌های پزشکی در 28 دانشگاه علوم پزشکی، 600 دانشجو و 7 قطب آموزشی به صورت بومی.

علی اخوان بهبهانی