حال زمین خوب نیست!

با توجه به تحقیقات گسترده‌ای که در زمینه تحولات جوی و کربنی در اتمسفر داشته‌اید، وضعیت موجود را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پاسخ اولیه به این پرسش باید این باشد نه چندان خوب به گذشته نگاه کنید به خصوص به 50 سال گذشته. همزمان با توسعه زیرساختارهای صنعتی در کشورهای مختلف جهان از جمله کشورهای در حال توسعه و رونق کارخانجات، حجم آلایندگی موجود در اتمسفر زمین و گازهای مضر به طرز تصاعدی افزایش یافته است و البته تنها در برخی دوران‌ها که بحث سلامت افراد به جهت بحرانی‌تر شدن سریع اوضاع بیشتر به چشم آمده است، اقدامات مقطعی صورت گرفته که هرگز تاثیر قابل توجهی بر کاهش آلایندگی اتمسفر زمین نداشته است. خیلی ساده است همان‌طور که می‌دانید افزایش ذرات آلاینده کربنی در جو مساوی است با بر هم خوردن تعادل محیط زیست و شکل‌گیری جریانات غیر طبیعی. افزایش گرمای زمین از جمله این تبعات است که در سال‌های گذشته با افزایش شمار آتش‌سوزی‌های مهیب جنگلی خود را به خوبی نشان داده است. پس می‌توانم بگویم که اوضاع چندان هم خوب نیست.

شما در مطالعات خود به چه نتیجه‌گیری کلی دست یافته‌اید؟

ما از آزمایشات مختلف و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای استفاده کردیم و دریافته‌ایم که در مقایسه با دوران‌هایی نظیر دوران پیش از صنعتی شدن جهان و راه‌اندازی کارخانجات و مراکز عمده آلاینده زیست‌محیطی، وضعیت بسیار وخیم‌تر شده است. لایه ازن بارها مورد تهاجم گازهای ناشی از سوخته شدن سوخت‌های کربنی قرار گرفته است. ما در این بررسی‌ها دریافته‌ایم که در مقایسه با آن دوران‌ها، در صورتی که این روند ادامه یافته و دمای زمین بیش از 2 درجه سلسیوس افزایش پیدا کند، آنگاه است که باید با عواقب بسیار وخیمی روبه‌رو شویم که البته جهان آمادگی چندانی برای آن شرایط ندارد.

آیا فکر می‌کنید در دهه یا دهه‌های آینده با افزایش ناگهانی دمای زمین روبرو خواهیم بود یا روند تدریجی را تجربه می‌کنیم؟

بخشی از مطالعات ما دقیقا در همین زمینه بوده است. بررسی‌های مشترک ما با دانشمندانی در آلمان و چند کشور اروپایی دیگر نشان داده است که نباید نگرانی عمده‌ای درخصوص مواجه شدن با افزایش ناگهانی دمای زمین در آینده داشته باشیم. این یک روند غیرممکن است که در صورت بروز برخی حوادث کاملا غیرمحتمل روی می‌دهد نظیر برخوردهای بزرگ شهابسنگی. با این حال افزایش تدریجی دمای زمین چیزی است که ذهن ما را به خود مشغول کرده است و هم اکنون کشورهای زیادی در جهان در معرض تبعات آن قرار دارند. البته نمی‌توان تنها کشورهای خاصی را مد نظر گرفت چون نتایج این فرآیند جهانی خواهد بود.

آیا محاسباتی در زمینه افزایش ذرات کربنی در اتمسفر زمین داشته‌اید؟

استفاده از شبیه‌سازی‌ها و محاسبات رایانه‌ای که با استفاده از چندین ابررایانه سریع انجام شده است گویای افزایش قابل توجه ذرات کربنی در جو زمین طی سال‌ها و دهه‌های آینده است. پیش‌بینی ما این است که تا سال 2050 یعنی چیزی درحدود 4 دهه آینده بالغ بر یک هزار میلیارد تن دی‌اکسیدکربن وارد اتمسفر زمین شود. این یک رقم قابل توجه است البته توجه داشته باشید که بازه زمانی 50 ساله برای این فرآیند در نظر گرفته شده است.

آیا امیدی به کاهش حجم دی‌اکسیدکربن موجود در اتمسفر زمین وجود دارد یا نه؟

اینجا باید به موضوع مهم و پیچیده‌ای نیز توجه کرد. وارد شدن ذرات آلاینده کربنی به اتمسفر زمین فرآیندی است که با توجه به گسترش زیرساختارهای صنعتی و افزایش شمار خودروها و کارخانجات آلاینده به راحتی و به صورت پیوسته صورت می‌گیرد، اما نکته نگران‌کننده‌تر این است که جدا شدن این ذرات به صورت طبیعی از اتمسفر زمین با سرعت بسیار بسیار کمتری صورت می‌گیرد و عملا سرعت آن در مقایسه با سرعت وارد شدن این ذرات به جو قابل چشم‌پوشی است. با این حال به راحتی نیز نمی‌توان گفت که امید چندانی برای رهایی از این وضعیت وجود ندارد. استفاده از فناوری‌های نوین و تکنیک‌های جدید و موثر در زمینه کاهش ذرات آلاینده و کربنی جو، هر روز با تحولاتی نوین همراه هستند که این بخش می‌تواند امیدهای ما را زنده نگاه دارد.

فکر می‌کنید دو درجه‌ای که باید به عنوان معیار اصلی در نظر گرفته شود، سوپاپ اطمینان مناسبی برای حفظ تعادل در چرخه‌های زمین به حساب می‌آید؟

کارشناسان در این خصوص تردیدهای زیادی دارند. البته باید پذیرفت که در دوران بحرانی قرار داریم که باید به تدریج از آن فاصله بگیریم با این حال بررسی‌های چندین ساله ما نشان داده است که می‌توانیم با اتخاذ تکنیک‌های موثری این معیار را حفظ کرده و آینده‌ای روشن‌تر برای زمین رقم بزنیم.

شما از مطالعاات جدید خود صحبت کردید. البته در سال‌های گذشته مطالعات متعددی در این زمینه صورت گرفته است. فکر می‌کنید چه وجه تمایزی میان این مطالعه و سایر پروژه‌های مشابه وجود داشته باشد؟

نکته مهم این است که در مراکز تحقیقاتی گوشه و کنار جهان یک هدف، اما با استراتژی‌های گوناگون دنبال می‌شود. در حقیقت من و همکارانم هدف مشترکی داریم و تفاوت تنها در زاویه نگاه کردن به موضوع است. در این مطالعات جدید از یک سری شبیه‌سازی و مدلسازی‌های رایانه‌ای ترکیبی استفاده کرده‌ایم، به این امید که نتایج ملموس‌تر و قابل اطمینان‌تری به دست آوریم. در مطالعات مختلفی که همواره انجام می‌شود، مدلسازی‌های مجزا صورت می‌گیرد، اما ما با مدلسازی‌های ترکیبی که با استفاده از رایانه‌های پیشرفته صورت گرفته است، به نتایج خیره‌کننده‌ای دست یافته‌ایم.

دکتر ناتی رتو در یک نگاه

دکتر ناتی رتو ازجمله محققان پیشرو و تاثیرگذار در زمینه تحقیقات جوی و کربنی است که در سال‌های اخیر پروژه‌های تحقیقاتی گسترده‌ای در این زمینه داشته است. وی در جریان برگزاری مسابقات المپیک 2008 و در حاشیه اقدامات صورت گرفته از سوی دولت چین به بررسی راه‌های مقابله با افزایش سطوح کربن در هوا پرداخت. او که در انستیتو علوم جوی و اتمسفریک سوئیس در زوریخ مشغول به انجام فعالیت‌های تحقیقاتی است در سال‌های اخیر کمک‌های مالی مختلفی از سوی سازمان‌های مرتبط برای توسعه تحقیقات خود دریافت کرده و به عنوان چهره‌ای شاخص درخصوص تحقیقات جوی و کربنی شناخته شده است.

مهدی پیرگزی