بحران عراق و آینده اوپک

عراق یکی از اعضای اصلی اوپک بود که در پی اشغال کویت توسط این کشور در سال 1990 از آن اخراج شد. البته این کشور هنوز هم کم و بیش به سهمیه ای که اوپک برای اعضا تعیین کرده پایبند است و براساس این دستورالعمل نفت تولید می کند.

کد خبر: ۲۴۴۶۳

هنوز کاملا مشخص نیست ، فردی که جایگزین صدام خواهد شد تا چه اندازه پایبند اوپک خواهد بود و این موضوعی بس بزرگ و با اهمیت برای دولت عربستان سعودی به شمار می رود. بیم عربستان از این مساله ناشی از احتمال نفوذ امریکا بر دولت آینده عراق و تلاش برای تضعیف و یا حتی فروپاشی اوپک است . عراق 11درصد از ذخایر تایید شده نفت جهان را در اختیار دارد. همچنین عراق تنها رقیب عربستان است که بسته به توانمندی هایش ، توانایی ایفای نقشی کلیدی در بازار جهانی را دارد. عراق دارای 2هزار حلقه چاه در مناطق جنوبی ، شمالی و شرقی این کشور است که روزانه 5/2 میلیون بشکه نفت از آنها استحصال می شود. شایان ذکر است ظرفیت واقعی این چاهها در حدود 2/8 میلیون بشکه در روز تخمین زده می شود، ضمنا عراق با در اختیار داشتن 12 پالایشگاه توانایی پالایش 677هزار بشکه در روز را دارد.

فروپاشی اوپک

در متنی که روزنامه عکاظ عربستان با عنوان «آیا امکان انحلال اوپک وجود دارد؛» چاپ کرده ، اینگونه می خوانیم : امریکایی ها بر این عقیده اند که با کاستن از اهمیت نقش دولت سعودی در بازار نفت قادر خواهند بود تا قیمت نفت را کاهش دهند. عراق تنها کشوری است که قابلیت رقابت در تولید نفت آینده را خواهد داشت . با توجه به این موارد مطبوعات نگرانی خویش را از این مطلب اعلام کردند که : ممکن است امریکا مستقیما میلیاردها دلار برای افزایش تولید نفت عراق به سطح تولید عربستان و یا حتی بیش از آن هزینه کند. یکی از نتایج احتمالی کاهش قیمتها فروپاشی اوپک خواهد بود که آسیبهای جبران ناپذیری را بر پیکره اقتصاد کشورهایی خواهد داشت که اقتصاد آنها به طور گسترده ای مبتنی بر درآمد حاصل از فروش نفت است . این کاهش درآمد مشکلات عدیده ای چون مشکلات ارزی ، اقتصادی و اجتماعی را در پی خواهد داشت . پادشاهی عربستان ، ایران ، حاشیه نشین های خلیج فارس و همچنین روسیه و ونزوئلا مهمترین کشورهایی خواهند بود که دچار این آسیب دیدگی خواهند شد. مصر نیز نگران رشد عراق به عنوان یک صادرکننده گاز طبیعی است ؛ چرا که این کشور توانایی رقابت مستقیم با مصر را در این زمینه در بازارهایی چون ترکیه ، سوریه و اردن دارد. حتی تصور چنین سناریویی برای کشوری چون عربستان که سهم درآمد نفتی آن از کل درآمد این کشور در حدود 80درصد است ، کابوسی بزرگ و وحشتناک خواهد بود. به عبارت واضح تر تنها یک کاهش یک دلاری در قیمت هر بشکه برای کشوری که 5/7 میلیون بشکه در روز نفت تولید می کند به معنای ضرری معادل 5/2 میلیارد دلار در سال است . اتباع عراقی در تبعید یکی دیگر از عواملی است که همواره نقش مهمی در افزایش نگرانی های فوق برای عربستان و دیگر کشورهای خاورمیانه ایفائ کرده است . 15تن از متخصصان پیشین صنعت نفت عراق طی نشستی در آوریل امسال پیشنهاد کردند: صنعت نفت عراق باید از انحصار خارج شود. یکی از اعضای کرد این همایش اینگونه اظهار کرد: عراق به صورت فدرالی اداره شده و اقتصاد نفت آن بر مبنای روشی خواهد بود که نیازهای منطقه متبوع خویش را پوشش دهد.

تولید 6 میلیونی

تولید نفت عراق قبل از آغاز جنگ حدود 2میلیون بشکه در روز بود. همچنین این عضو عراقی تقاضای بازگشت به سهمیه پیش از جنگ خلیج فارس یعنی 2/3 میلیون بشکه در روز را عنوان کرد و از نظر این گروه مبنی بر تولید بیشتر حتی بیش از سقف اعلام شده خبر داد. وی خاطرنشان کرد از این پس مصلحت ملی ما حکمفرما خواهد بود. این سخنان مفهوم رسیدن به سقف تولید 6 میلیون بشکه در روز در 6-8 سال آتی را در ذهن تداعی می کند. این سطوح از تولید تصمیمات کاهش سهمیه برای اعضای اوپک و یا امتناع آنها را از پذیرش تقاضای عراق جهت افزایش تولید نفت در پی خواهد داشت . بنابراین شرایط، احتمالا عراق از اوپک خارج خواهد شد. گفتنی است در پی ایجاد شرایط تحولات بالقوه اخیر، سازمان کشورهای تولید کننده نفت (اوپک) در حال بررسی مجدد سیستم های سهمیه بندی تولید است و احتمال آن می رود که این چارچوب ها نیازمند تجدیدنظر و اصلاح باشند. همچنین متخصصان اوپک قیمت 18-20 دلار در ازای هر بشکه نفت را به عنوان کمترین قیمت درباره تغییرات 22-28 دلار در نظر می گیرند. عوامل موثر بر سطح تولید نفت عراق عبارتند از :
1- نکته حائز اهمیت اول وضعیت قراردادهای اکتشاف یا تولید نفت در عراق است که توسط رژیم صدام با شرکتهای مختلف اروپایی خصوصا شرکتهای روسی و فرانسوی منعقد شده است و آیا دولت آینده عراق به این قراردادها پایبند خواهد بود یا نه؛
2- مساله دیگر دیدگاه و موضع دولت جدید این کشور در قبال سرمایه گذاری های خارجی توسط شرکت های بین المللی است . عراق صنعت نفت خویش را به شیوه سنتی و ملی نگهداری می کند. البته این چیزی است که تاکنون دیده شده است . آیا نظریه سرمایه گذاری بوسیله شرکت های بین المللی با استقبال مواجه خواهد شد؛
حال پس از کاهش وخامت در اوضاع داخلی عراق و پیدایش دورنماهایی از دولت آینده ، سمت و سوی سیاسی و اجتماعی آن ، وضعیت اکراد منطقه ، قراردادهای محرمانه و گاه علنی نفتی ، اقتصادی و نظامی و بعضا صهیونیستی و... این واقعیت را آشکار می کند که کشورهای عضو اوپک و بالاخص کشورهای منطقه در ورطه اقتصادی ، سیاسی ، نظامی و اجتماعی خطرناکی گرفتار آمده اند. این امر بخوبی ضرورت توجه بیشتر ملتها ، مسوولان این کشورها، سازمان های متبوع و نیز اتحاد بیش از پیش آنها را نمایان می کند. با رعایت اصول فوق الذکر ، گذر سلامت از این بحران برای خاورمیانه دور از دسترس نیست .