تحلیل،‌رمز موفقیت است

چطور شد که طرح برنامه شبستانه را ارائه دادید؟!

از ابتدای آبان امسال با همفکری مدیر گروه که ضرورت ارائه طرحی با قالب مجله و با محتوای فرهنگی را تاکید می‌کرد، این طرح به واحد طرح و برنامه رادیو ایران ارائه شد که در بحث کارشناسی پیشنهاداتی بر طرح افزوده شد و قرار شد که از شنبه‌شب تا چهارشنبه در هر شب یکی از موضوعات فرهنگی موضوع اصلی این برنامه باشد. موضوعاتی که به نوعی شنوندگان خاصی را می‌طلبد و شاید بشود گفت یکی از موارد ضرورت طرح درخواست شنوندگان برای ایجاد چنین برنامه‌ای بود. چون قشر زیادی از شنوندگان رادیو ایران را شنوندگان خاصی تشکیل می‌دهند که خواستار ارائه برنامه‌های فرهنگی از این شبکه هستند. بر این اساس موضوعاتی چون سینما، تئاتر، ادبیات، نغمه و نوا و هنر محتوای اصلی برنامه را تشکیل داده است.

ما با کمک از حروف اول این موضوعات و همچنین زمان پخش برنامه که در شب می‌باشد واژه «شبستانه» را برای برنامه انتخاب کردیم. در مورد محتوای برنامه هم تصمیم گرفتیم در ابتدای برنامه با اطلاع رسانی به روز از رویدادهای فرهنگی به یکی از وظایف رسانه ملی بپردازیم. بعد از واگویه خبرها بحث تخصصی هر شب آغاز می‌شود.

شنبه‌‌شب‌ها، تاریخچه‌ای از سینما، خبرهایی از دنیای سینما، فیلم‌های روی پرده، نقد فیلم‌ها با دعوت از عوامل فیلم، گپ و گفت با اهالی سینما، همچنین پخش موسیقی فیلم از جمله موضوعاتی است که محتوای برنامه را تشکیل می‌دهد.

یکشنبه‌شب‌ها به موضوع «تئاتر» اختصاص داده می‌شود. خبرهایی از دنیای تئاتر، نمایش‌های روی صحنه، وضعیت تئاتر در شهرستان‌ها، تاریخچه تئاتر و نقد نمایش‌های روی صحنه مدنظر قرار گرفت.

دوشنبه‌‌شب‌ها به موضوع «ادبیات» پرداخته می‌شود و رویدادهای فرهنگی،‌ خبرهایی از دنیای ادبیات، گفتگو با شعرا و بررسی تاریخچه ادبیات توسط دکتر فیض مطرح می‌شود.

در سه‌شنبه‌شب‌ها که به موضوع «نغمه و نوا» اختصاص دارد خبرهایی از موسیقی، موسیقی فولکلور، موسیقی کلاسیک، موسیقی پاپ و گفتگو با اهالی موسیقی بخش‌های برنامه را تشکیل می‌دهد.

چهارشنبه شب‌ها هم خبرهایی از دنیای هنر، نمایشگاه‌ها و گالری‌های برپا شده در سطح کشور، گفتگو با هنرمندان در برنامه، خبرهای بین‌المللی و ایران‌شناسی بخش‌های برنامه است.

این برنامه چقدر شنونده دارد؟!

شنوندگان رادیو به 2 قسم تشکیل می‌شوند. بعضی‌ها شنوندگان دایمی برنامه هستند ولی برخی دیگر شنوندگانی هستند که در مواقعی خاص به رادیو می‌پیوندند، شاید بتوان گفت برنامه‌هایی با این موضوع و محتوا بیشتر مخاطبان خاص خود را درگیر می‌کند البته شنوندگان دایمی رادیو هم در این بین بسیارند. ولی در این برنامه‌ها با شنوندگانی روبه‌رو هستیم که به نوعی ما را در بالا بردن سطح کیفی برنامه ترغیب می‌کنند.

تلفن‌هایی که به برنامه زده می‌شود یا پیام‌هایی که به برنامه ارسال می‌شود گاهی اوقات به قدری تخصصی است که این نشان از بالا بودن سطح علمی شنوندگان دارد.

تا به امروز در حوزه سینما چه میهمان‌‌هایی را دعوت کرده‌اید؟

میهمان‌هایی همچون قدرت‌الله صلح میرزایی، سعید سهیلی، علی رویین تن، داوود موثقی، فرهاد آئیش، مهدی پاکدل، علی قوی‌دل، ایرج راد، شهاب حسینی، بهاره رهنما، آتنه فقیه نصیری و...

کسی که برنامه به این پر باری در زمینه هنر و فرهنگ تهیه می‌کند بایستی به همه موضوعات اشرافیت داشته باشد، شما خودتان را چطور آماده کرده‌اید؟!

شاید بشود گفت یکی از دستاوردهای این برنامه برای من این بوده که برای موضوعات فرهنگی و هنری در زندگی جای بیشتری را باز کنم. البته من قبل از این هم با این دنیا، یعنی دنیای هنر آشنا بودم ولی موضوعی که در مورد مخاطبان برنامه عنوان کرده‌ام برای بنده هم صادق است. یعنی وجود مخاطبان خاص برای برنامه بنده را ترغیب می‌کند تا در مورد موضوعات مطرح شده در برنامه مطالعه کافی داشته باشم.

مثلا اگر قرار است فیلمی نقد شود حتما خودم فیلم را می‌بینم، نقدهای مختلف در مورد فیلم را می‌‌خوانم، در جلساتی که برای نقد و بررسی فیلم تشکیل می‌شود شرکت می‌کنم و نظر منتقدان مختلف را در مورد فیلم جویا می‌شوم. در بحث سینما در اوایل برنامه از یک منتقد استفاده می‌کردم. ولی چون حضور منتقدان در برنامه باعث می‌شد تا بعضی از کارگردان‌ها از حضور در برنامه امتناع ورزند، منتقد را حذف و سعی کردم تا این کار را به صورت تحقیقی که عنوان کردم، خود به عهده بگیرم. یعنی سوالات مختلفی که قرار بود منتقد از کارگردان بپرسد را خودم برای گوینده می‌نوشتم. در مورد موضوعات دیگر هم همین‌طور است. اگر قرار باشد تئاتری را نقد کنیم حتما آن تئاتر را می‌بینم. آثار یک هنرمند را می‌بینم و در مورد آثارشان با کارشناسان صحبت می‌کنم. در حقیقت پشتوانه تحقیق و پژوهش در برنامه‌های رادیویی در این برنامه برای من نمود کاملی دارد. اگر این پشتوانه نباشد بعید می‌دانم بشود برنامه‌ای تهیه کرد که بتواند مخاطب خاص و فرهیخته رادیو را ترغیب به شنیدن کرد.

برای ساخت یک برنامه چقدر وقت می‌گذارید؟ شما که دائم در حال رفتن به سینما و تئاتر و دیدن آثار هنری در نمایشگاه‌ها هستید؟!

برنامه‌های فرهنگی که لازم به پشتوانه پژوهشی بسیار مستندی می‌باشد وقت زیادی می‌برد. شاید بتوانم بگویم که انتخاب چند خبر در بخش‌های مختلف ملزم به مشاهده یا خواندن بیش از 20 یا 30 خبر باشد تا بتوانیم در این مدت کم مهم‌ترین و بهترین خبر را انتخاب کنیم که زمانی بالغ بر‌یک تا 2 ساعت وقت می‌برد.

برای بحث کارشناسی برنامه یا نقد علاوه بر دیدن آن فیلم، تئاتر یا گالری 2 تا 3 ساعت هم پای اینترنت هستم تا بتوانم نقدهای مختلف را بخوانم و از نظر دیگران در مورد این اثر مطلع شوم. من و تیم نویسندگی، پژوهش و گزارشگر برنامه زمانی بالغ بر 6 تا 7 ساعت وقت صرف می‌کنیم تا بتوانیم یک ساعت برنامه آماده کنیم و این به روز بودن برنامه کار ما را سخت‌تر و در عین حال مدت‌ها را برای پیش تولید برنامه کمتر می‌کند و درعین حال رقابت رسانه‌ای که بتوانیم در بیان موضوعات از دیگر رسانه‌ها هم پیش بیفتیم، وظیفه ما را سنگین‌تر می‌کند. به طور مثال خبرهایی که ما در برنامه عنوان می‌کنیم صبح روز بعد در روزنامه‌ها و دیگر رسانه‌ها اعلام می‌شود که در همین جا من باید از عوامل برنامه تشکر کنم. ابتدا مدیر گروه منوچهر فیضیان که در همه برنامه‌ها شنونده است و با تلفن راهنمای من می‌باشند. علی‌اصغر نادرپور گزارشگر برنامه که انجام گفتگوها را بر عهده دارد که این گفتگوها همه در فضای بیرون از سازمان و در محل کار یا زندگی هنرمندان تهیه می‌شود و آنان برای انجام مصاحبه مجبور به آمدن به سازمان نباشند. مجریان برنامه: سرور پاکنشان و علی منافی، تهیه‌کننده: حسین فاطمیان، تیم تحقیق و پژوهش: زینب برومند، امیر کریم‌نژاد، میثم مشایخ، الهام صدیق، اشکان فریدنیان.

یک برنامه رادیویی که ویژه پخش در شب ساخته می‌شود بایستی چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟

باید برای ساخت برنامه‌ای که در شب تهیه می‌شود، این نکته را در نظر داشت که با مخاطبان خاص خود روبه‌رو هست. آنها کسانی هستند که به طور تصادفی رادیو را گوش نمی‌کنند، آنها شنونده‌هایی هستند که دنبال ندانسته‌هایشان می‌باشند که از رادیو بشنوند. برنامه‌ریزی برای این نوع مخاطب هم قدری دشوار است هم تخصصی. باید از مطالبی صحبت کرد که هم برای شنونده ضروری باشد هم این که قابل تحمل! از آنجا که ساعت 22 تا 24 را اساتید فن بهترین زمان برای ارائه برنامه‌های فرهنگی می‌دانند بنابراین ما هم تصمیم گرفتیم برنامه را در این ساعت از شب ارائه بدهیم.

خودتان رادیو را چقدر گوش می‌دهید؟

من رادیو زیاد گوش می‌کنم که هم خودم از رادیو استفاده کنم هم به عنوان برنامه‌ساز از ایجاد برنامه تکراری اجتناب کنم.

فکر می‌کنید یک رادیویی موفق چه کسی است؟

عرصه، عرصه اطلاع‌رسانی و رقابت رسانه‌ای است. کسی که بتواند اولین اطلاع‌رسانی را از یک رویداد بنماید موفق است، ولی در کنار اطلاع‌رسانی، باید نقد و تحلیل درستی هم از آن رویداد ارائه شود، چون شنونده دوست دارد تا تحلیل مناسبی از آن موضوع مهم را بشنود. در برنامه‌سازی ارائه قالبی نو برای یک برنامه می‌تواند یکی از شاخصه‌های یک برنامه‌ساز موفق باشد.

اگر برنامه‌ ساز نمی‌شدید؟

می‌رفتم سررشته خودم یعنی مهندسی صنایع. چون علاوه بر این کار آن رشته را دوست دارم.

تا حالا شده خواسته باشید برنامه‌ای تهیه کنید ولی نشده باشد؟

ما در برنامه‌های رادیویی خیلی احتیاج به مصاحبه با افراد خاص و صاحب تخصص داریم. از آنجایی که در گروه فرهنگ مشغول به کار هستیم، اشخاص فرهنگی در اولویت یک مصاحبه قرار دارند و از آنجایی که قشر فرهنگی تمایل زیادی برای مصاحبه با رادیو و تلویزیون ندارند گاهی اوقات همین مسائل باعث می‌شود که ما نتوانیم بعضی از برنامه‌ها را با بعضی از افراد خاص بسازیم و این شاید منجر به منتفی شدن برنامه شده است.

دوست دارید در حال حاضر با چه کسی در رادیو برنامه بسازید؟

در بدو ورود به رادیو با خانم جمیله بی‌نیاز گوینده رادیو ایران آشنا شدم که متاسفانه در حال حاضر به دلیل کسالت دیگر در رادیو حضور ندارند. آرزویم این است که خانم بی‌نیاز سلامتی خود را به دست بیاورند و من بتوانم یک برنامه ادبی با ایشان بسازم. چون ایشان یکی از بهترین گوینده‌هایی بود که اشعار شعرا را به درستی می‌خواند و بیان می‌کرد.

زهره زمانی