ما همه خوبیم

واروژ کریم‌مسیحی سال‌ها پیش از آن که به عنوان کارگردان فیلم خوش ساخت پرده آخر شناخته شود و حتی سالیانی پیش از آن که فیلم کوتاه خودش «سلندر» را بسازد، فیلمسازی تمام‌عیار بود. با دیدن فیلم تلویزیونی فاخته هم می‌شد به همین نتیجه رسید. کریم‌مسیحی بیش از هر آنچه (احتمالا) در هر کلاسی یاد گرفته، کارش را با کار کردن و شاگردی کردن آموخته است. از کارکردن با کارگردان و نویسنده‌ای همچون بهرام بیضایی.

رگبار، غریبه و مه، کلاغ، چریکه تارا، مرگ یزدگرد، باشو غریبه کوچک و شاید وقتی دیگر فیلم‌هایی است که کریم مسیحی دستیار کارگردان بیضایی بوده است.

روحیه باز، سادگی در رفتار و سختکوشی‌اش در کار، او را به دستیار و برنامه‌ریزی تبدیل کرده که تنها در شیرین‌ترین رویاهای هر کارگردان پروسواس می‌گنجد، اما این همه هنر واروژ کریم‌مسیحی نیست.

سوپر استار

بخش بهترین بازیگران جشنواره همیشه جذابیت‌های خاص خودش را داشته است. در این بخش پرویز پرستویی برای فیلم «بیست»، شهاب حسینی برای فیلم‌های «درباره الی» و «سوپراستار»، مسعود رایگان برای فیلم «زادبوم» و محمدرضا فروتن «عیار 14» نامزد شدند. بازی نه‌چندان متفاوت، اما حساب شده پرستویی و حضور نه‌چندان غیرقابل پیش‌بینی رایگان این فهرست را بیشتر مورد توجه قرار می‌داد.

محمدرضا فروتن در فیلم شهبازی هیچ تفاوتی با بقیه نقش‌های او در سایر فیلم‌ها ندارد! شاید خنده‌دار باشد ولی همین گونه هست. محمدرضا فروتن بعد از فیلم موفق «شب یلدا» همچنان دارد تکرار می‌شود. حامد بهداد در فیلم «شبانه‌روز» در نقش مرحوم سیاوش کسرایی نقاش معاصر بازی کرده است که قابل بازشناسایی نیست. چون در این فیلم بهداد نقش پیرمرد 70 ساله‌ای را بازی می‌کند که این نقش برمی‌گردد به روحیات دلخواه خود بهداد در ایفای نقش‌های متفاوت که جایش در بین نامزدهای بهترین بازیگر مرد خالی بود. بهرام رادان هم در «بی‌پولی» و آتیلا پسیانی در «صداها» از مهم‌ترین غایبان این بخش بودند، اما جایزه این بخش از آن شهاب حسینی شد. بازیگری که برای دو فیلم نامزد این جایزه شده بود. هر چقدر که حضور حسینی در «درباره الی» متفاوت از نقش‌آفرینی همیشگی او غافلگیرکننده بود، نقش‌آفرینی اغراق شده‌اش در فیلم میلانی بیشتر یادآور بازی گل‌درشت او در «رستگاری در هشت و بیست دقیقه» است، اما جالب توجه این که شهاب حسینی به خاطر نقش‌آفرینی‌اش در فیلم تهمینه میلانی این جایزه را برد.

در این بخش علیرضا خمسه برای «بیست»، حامد کمیلی برای فیلم «تردید»، صابر ابر برای فیلم «درباره الی»، کامبیز دیرباز برای فیلم «عیار 14» و افشین هاشمی برای فیلم «کودک و فرشته» نامزد بودند. بازی متفاوت خمسه و ابر که کلیشه همیشگی آنها را شکسته بود، حضور تاثیرگذار کامبیز دیرباز که نقش دوگانه شخصیت را تا پایان فیلم پوشش می‌داد و بازی هوشمندانه افشین هاشمی در نقش‌های کوتاه و مکمل از نکات مهم این فهرست بودند، اما جایزه در این بخش به علیرضا خمسه تعلق گرفت. خمسه بعد از سال‌ها بازی در تئاتر و سینما و تلویزیون توانست اولین جایزه بازیگری‌اش را از جشنواره فجر بگیرد. در این بخش هم بودند بازیگرانی که انتظار می‌رفت حداقل جزو نامزدهای بازیگری نقش مکمل مرد باشند. پارسا پیروزفر و محمدرضا فروتن در «شبانه‌روز»، حبیب رضایی و بابک حمیدیان در «بی‌پولی»، مانی حقیقی و پیمان معادی در «درباره الی»، علیرضا جلالی‌تبار در «وقتی همه خوابیم»، علیرضا شجاع‌نوری در «تردید»، عزت‌الله انتظامی در «زادبوم» و زنده‌یاد خسرو شکیبایی در «حیران» از مهم‌ترین غایبان این فهرست هستند.

تردید

در این بخش فیلم‌های «بیست( »عبدالرضا کاهانی)، «پستچی سه بار در نمی‌زند( »حسن فتحی)، «تردید( »واروژ کریم‌مسیحی)، «درباره الی( »اصغر فرهادی)، «زادبوم( »ابوالحسن داوودی) و «وقتی همه خوابیم( »بهرام بیضایی) نامزد بودند.

فیلم کاهانی را آنها که دیده‌اند اثری جمع و جور و خوب می‌دانند. حسن فتحی هم همیشه غیرمنتظره بوده، اما بیشتر موفقیت‌های فتحی در تلویزیون خلاصه می‌شود از سریال پرطرفدار «شب دهم» که برای ایام محرم ساخت تا «میوه ممنوعه» سریال مناسبتی دیگری که روزهای ماه مبارک رمضان 2 سال پیش پخش شد. ابوالحسن داوودی هم یکی از معدود فیلمسازان ایرانی است که در همه ژانرهای سینمایی فیلم ساخته است. کاری که در جهان هم تعداد محدودی کارگردان این گونه‌اند. از سینمای کودک (دزد عروسک‌ها) گرفته تا فیلم خوش ساخت و اجتماعی «تقاطع.»

حضور فیلم‌های بهرام بیضایی و کریم‌مسیحی هم می‌توانست نوعی ادای دین به فیلمسازان پیشکسوت محسوب شود. هم بیضایی و هم کریم‌مسیحی با فیلم‌های دیگرشان در سال‌های پیش سیمرغ را به خانه‌شان برده‌اند.

در مورد بهترین کارگردان تقریبا کسی شک نداشت که وقتی فیلم «درباره الی» بهترین فیلم جشنواره نشد حتما جایزه بهترین کارگردانی را می‌برد که همین اتفاق هم افتاد. تنها تفاوتی که نامزدهای بهترین کارگردانی با بهترین فیلم‌ها داشتند مربوط به فیلم «سوپراستار» تهمینه میلانی بود که در این بخش جای «زادبوم» ابوالحسن داوودی را گرفته بود. انتخابی که صدای خیلی از منتقدان را هم درآورده بود. فیلم میلانی هرچند می‌تواند از وجه کارگردانی مورد توجه قرار بگیرد، اما اگر قرار است یک فیلم به طور مجزا از مضمون، پرداخت و سایر وجوه دیده شود، غیبت «شبانه‌روز» را چگونه می‌توان توجیه کرد؟

در بخش فیلمنامه اصغر فرهادی با «درباره الی»، فرید مصطفوی و ابوالحسن داوودی با «زادبوم»، واروژ کریم‌مسیحی با «تردید»، تهمینه میلانی با «سوپراستار» و پرویز شهبازی با «عیار 14» نامزد بودند. هر چقدر که حضور فرهادی با فیلمنامه‌ای ساختارمند و حساب‌شده و مصطفوی با چیدمان قصه‌ای هوشمندانه به فهرست اعتبار می‌دهد، غایبان و باقی حاضران سوال‌برانگیز بود. فیلمنامه «تردید» هرچند اقتباسی بالقوه ارزشمند از ادبیات نمایشی است، اما پرداخت و ساختارش به گونه‌ای تمام و کمال برای نامزد شدن نبود. فیلمنامه «شهبازی» نیز با علامت سوال‌هایی که در حاشیه فیلم باقی می‌گذارد، همچنان ارزشگذاری داوران به ابهام در آثار این نویسنده را برجسته می‌کرد که نمی‌تواند ابهام را به رمز و راز فیلم قبلی او «نفس عمیق» پیوند دهد. پرداخت و لحن اغراق شده فیلمنامه میلانی نیز جایی حتی برای دلیل آوردن به چرایی حضورش در این فهرست باقی نمی‌گذارد، اما جایزه این بخش به ابوالحسن داوودی و فرید مصطفوی رسید تا فیلم زادبوم هم از سیمرغ بی‌نصیب نباشد.

بی پولی

برنده بهترین بازیگر زن هم توانست اولین جایزه‌اش را از جشنواره فیلم فجر بگیرد البته او یک بار توانسته بود برای نقش مکمل این جایزه را ببرد. ترانه علیدوستی برای فیلم «تردید»، باران کوثری برای فیلم «حیران»، فریده فرامرزی برای فیلم «صندلی خالی» و مونا احمدی برای فیلم «کودک و فرشته» نامزد این بخش بودند. لیلا حاتمی با خلق نقشی متفاوت به نوعی کلیشه زن معصوم، آرام و درونی خود را شکست و تصویری به شدت متفاوت از خود ثبت کرد. همین هم کافی بود تا داوران جشنواره بیست و هفتم مجاب شوند جایزه این بخش را به او بدهند.

علیدوستی با ایفای نقشی که بیشتر درگیر میزانسن‌های پرتحرک کارگردان است تا انتقال حس و حال، باران کوثری با حضوری تکراری از نقش یک دختر شمالی عاشق که تاثیرگذاری برنمی‌انگیزد و نخستین نقش‌آفرینی مونا احمدی در نقش دختری نوجوان و درگیر شرایط جنگ از دیگر نامزدها بودند.

این بخش هم مثل سایر بخش‌ها غایبانی را داشت. رویا نونهالی در «صداها»، نیکی کریمی و مهتاب کرامتی در «شبانه‌روز»، مژده شمسایی در «وقتی همه خوابیم»، پانته‌آ بهرام در «صندلی خالی» و گلشیفته فراهانی در «درباره الی» از مهم‌ترین غایبان این فهرست بودند. حضور فریده فرامرزی نیز در فهرست نامزدها نگاه چندسویه داوران را مشخص کرد که البته تنها در همین مورد نمود داشت.

در بخش بهترین بازیگر مکمل زن مهتاب کرامتی برای ایفای نقش در فیلم «بیست» توانست دومین سیمرغ این فیلم را در بازیگری به همراه بیاورد. حضور تاثیرگذار کرامتی که قالب ظاهری و بازیگری خود را می‌شکند از دلایل انتخاب او برای این جایزه بود.

لیلا زارع برای «پستچی سه بار در نمی‌زند» یکی دیگر از نامزد‌ها بود. زارع با وجود جوانی‌اش از آن بازیگران کم‌کار و گزیده کار است. از نقش‌های خوب و به یاد ماندنی او می‌توان بازی در فیلم «ما همه خوبیم» بیژن میرباقری نام برد. مریلا زارعی در فیلم «درباره الی»، پگاه آهنگرانی در فیلم «زادبوم» و طناز طباطبایی بازیگر نقش زن فیلم «صداها» از نامزدهای دیگر این بخش بودند.