طشت‌گردانی؛ آیین محرمی غرب گیلان

از جمله مراسمی که با توجه به قداست آب شکل گرفته، می‌توان به مراسم طشت‌گذاری یا طشت گردانی در رشت اشاره کرد.

در این مراسم عزاداران با قراردادن نمادین یک طشت مسی در جایگاه ویژه‌ای از مسجد به یاد شهیدان تشنه لب کربلا عزاداری می‌کنند.

مراسم طشت‌گذاری آیینی است که همه ساله در روزهای آغازین ماه محرم در منطقه غرب گیلان برگزار می‌شود که در این آیین طشت نماد مشک سقای کربلا و آب نماد رود فراتی است که به روی حسین(ع) و یارانش بسته شد.

در این مراسم قشرهای مختلف مردم آستارا و تالش جامه‌عزا بر تن کرده و ضمن گرامیداشت حماسه قیام امام حسین(ع) و شهادت آن حضرت در کربلای خونین به همراه 72 تن از یاران با وفایش با اهداف حماسه عاشورا میثاق دوباره می‌بندند.

این سنت به تاءسی از اقدام سالار شهیدان و یادآور رفتار جوانمردانه امام حسین(ع) در مقابل سپاه حر است که به روایتی آن حضرت در روز 27 ذیحجه آب مشک‌ها را در طشت‌ها ریخته و تمام لشکر حُر و اسبان آنها را سیراب کرده است.

مراسم از 3 روز مانده به محرم در مسجد جامع و سپس در مساجد دیگر اجرا می‌شود، طشت‌ها را بالای سرها می‌گیرند و مسجد را دور می‌زنند، سپس در داخل آنها آب می‌ریزند.

مردم دست به طشت و آب آن می‌زنند و این آیین نوعی بیعت با امام حسین(ع) و حمایت از حضرت عباس(ع) است، مردم آب طشت‌ها را در شیشه‌هایی برای شفا و تبرک برمی دارند.

دسته‌های زنجیرزنی و سینه‌زنی با نوحه‌سرایی و نواختن طبل و شیپور و حمل علم‌های عزاداری به یاد تشنگان کربلا، مشکی را پر از آب کرده و آن را همراه طشت‌هایی از جنس برنز یا مس که به طور معمول بر دوش ریش سفیدان هر محله حمل می‌شود، به مسجد می‌برند.

بعد از طواف مسجد طشت‌ها در جای مخصوص خود قرار گرفته و با خواندن دعای مخصوص طشت‌گذاری، طشت‌ها پر از آب می‌شود. از این طشت‌ها بیشتر حاضران و عزاداران مقداری آب به عنوان تبرک و جهت برآورده شدن حاجاتشان برمی دارند.

در مواردی نیز ممکن است طشت‌ها قبلا در خانه‌ای که صاحب آن نذر کرده قرار داشته باشد که در این صورت دسته‌های عزادار به آن خانه رفته و پس از انجام عزاداری طشت‌ها را برداشته و به طرف مکان برگزاری مراسم به راه می‌افتند.

در حقیقت برگزاری این مراسم در منطقه غرب گیلان آغاز دوره عزاداری ماه محرم است و پس از آن مساجد سیاهپوش شده و دسته‌های عزادار برای انجام باشکوه مراسم ماه محرم آماده می‌شوند.

طشت‌های این مراسم‌ها تا پایان عزاداری ماه محرم در مکان‌های متبرک باقی می‌ماند و اهالی به قصد تبرک و شفاگرفتن به نوشیدن آب آن اقدام می‌کنند و با این کار خاطره امام حسین(ع) و یاران تشنه لب وی را گرامی می‌دارند.

در این مراسم مداحان آذری زبان سوزناک‌ترین اشعار مذهبی را در رسای سیدالشهدا قرائت می‌کنند و پرچم‌های سبز رنگی به عنوان نماد پرچم قافله کربلا حمل می‌کنند.

گزارش: مهر