درام تلخ اجتماعی

قصه

سال 1964 است. خواهر روحانی آلوسیوس که سال‌هاست در خدمت کلیساست و در بین مردم عادی یکتاپرستی را تبلیغ می‌کند، در بین خواهران روحانی دیگر محبوبیت زیادی دارد. در بین آنها، خواهر جیمز (امی آدامز)‌ علاقه خاصی به خواهر آلوسیوس و فعالیت‌های او دارد و از وی در کارهایش به عنوان الگو استفاده می‌کند. خواهر جیمز باور دارد که خواهر آلوسیوس تمام وجودش را در خدمت به مذهب و مردم قرار داده است و از این نظر، او را تحسین می‌کند. به همین دلیل، زمانی که یک ماموریت مهم مذهبی به خواهر آلوسیوس داده می‌شود، خواهر جیمز داوطلبانه به عنوان دستیار در این ماموریت شرکت می‌کند. خواهران آلوسیوس و جیمز راهی سفر به یک شهر دیگر می‌شوند، جایی که یکی از کشیش‌های آن در مظان اتهام گرفته است. در محل یک زن سیاهپوست به خواهر آلوسیوس می‌گوید پدر برندن فلین (فیلیپ سیمور هافمن)‌ فرزند کوچک او را آزار داده است. این پسر کوچک در کلیسا در کنار گروه دیگری از بچه‌ها، درس می‌خواهند و کارهای متفرقه کلیسا را انجام می‌دهد. اما پدر فلین این اتهام را رد می‌کند. وی که از حضور خواهر آلوسیوس در منطقه ناراحت است، قبل از این مقررات سختی را در مدرسه مذهبی اعمال کرده است و اعتقاد دارد باید بچه‌ها و آدم‌ها را ترساند تا مطیع باشند. خیلی زود خواهر آلوسیوس متوجه دیدگاه‌های تند و نژادپرستانه پدر فلین می‌شود و این در شرایطی است که به واسطه مبارزات رنگین‌پوستان، نسیم اصلاحات در حال وزیدن است. پدر فلین موافق پذیرش یک دانش‌آموز سیاه در مدرسه نبوده و به اجبار آن را قبول کرده است. درگیری و مجادله بین پدر فلین و خواهر آلوسیوس به مرحله حادی می‌رسد و در دل این مباحثات و درگیری‌هاست که مضامین مذهب، اخلاقیات، حاکمیت و یک سری مسائل سیاسی و اجتماعی دیگر مطرح می‌شود. خواهر جیمز که شاهد اصلی این مجادله است، می‌خواهد ببیند خواهر آلوسیوس تا چه اندازه به دیدگاه‌های خود وفادار مانده و ایستادگی می‌کند. آیا خواهر آلوسیوس می‌تواند حقیقت را از دل تمام مباحثی که مطرح می‌شود بیرون بکشد؟

نقد

بی‌هیچ اغراقی، «شک» فیلم بازیگران آن است و بر دوش بازیگرانی استوار شده که تلاش دارند یک موضوع تند و بحث‌انگیز اجتماعی را مطرح کنند. بی‌دلیل نیست که شانلی برای ایفای دو نقش اصلی فیلم، از وجود دو بازیگر بزرگ امروز سینما استفاده کرده است. بار اصلی قصه فیلم بر دوش مریل استریپ است که با هر فیلم و هر بازی خود، اتفاق تازه‌ای را در دنیای بازیگری رقم می‌زند.

مثل همیشه، او خود همان کاراکتری است که دارد نقشش را بازی می‌کند و این بار در قالب یک خواهر روحانی، تمام افت و خیزهای چنین شخصیتی را به بهترین شکل ممکن به تصویر می‌کشد. کاراکتر استریپ در فیلم کاراکتر ویژه و عجیب و غریبی است. در یک کلام، او هنوز آن کاراکتر دوست‌داشتنی و مثبتی که بخواهیم از آن به عنوان یک قهرمان اسم ببریم نیست. همین نکته ویژگی خاصی به نقش و کاراکتر می‌دهد و بازی استریپ را در این نقش مشکل می‌کند. خواهر آلوسیوس باید با دیو درون خود مبارزه کند و در طول درگیری با پدر فلین، خودش را نیز تطهیر کرده و به رستگاری برساند. اجرای چنین نقش درونی و مشکلی فقط از عهده ابرستاره‌ای مثل استریپ برمی‌آید.
به همین دلیل است که بازی خوب فیلیپ سیمور هافمن در مقابل درخشش کار استریپ، خیلی به چشم نمی‌آید. همه چیز فیلم تحت تاثیر حضور پر قدرت و بلامنازع مریل استریپ است.

نمایش صحنه‌ای «شک» که سال 2005 جایزه بخش درام پولیتزر را گرفت، درامی سیاسی و اجتماعی است که در جستجوی رستگاری است. خود نمایش طی یک سال، 525 اجرای موفق داشت. نقش استریپ و هافمن را در نسخه تئاتری چری جونز و برایان اف اوبراین بازی می‌کردند. این نمایش در سال اجرا جوایز تونی (اسکار تئاتری)‌ را در رشته‌های بهترین نمایش، کارگردانی (داگ هیوز)‌ و بازیگر زن از آن خود کرد. هنگام تولید نسخه سینمایی از ناتالی پورتمن برای ایفای نقش خواهر جیمز دعوت شد. اما او که احساس می‌کرد کل فیلم متعلق به کاراکتر خواهر آلوسیوس است، این دعوت را رد کرد. به گفته منتقدین سینمایی قصه «شک» مکاشفه‌ای غریب و پیچیده در طبیعت مطلق‌گرایی، تحجراندیشی و استبداد است و اشاراتی به واقعیت‌های جامعه معاصر آمریکا دارد. مثل تعداد دیگری از فیلم‌های چند سال اخیر، کلیسای کاتولیک هدف اصلی قصه است و یکبار دیگر بحث رعایت یا عدم رعایت اصول اخلاقی در این مکان انجام می‌شود. شانلی با ترتیب دادن مجادله‌ای سخت بین خواهر آلوسیوس و پدر فلین، سوالاتی را مطرح می‌کند که می‌تواند پرسش تماشاگران فیلم هم باشد و در همان حال از بینندگان فیلم می‌خواهد به این پرسش‌ها پاسخ دهند. قصه فیلم به این ترتیب تماشاچی و ذهن او را درگیر خود می‌کند و وی را از یک تماشاچی معمولی به مقام بالاتری ارتقا می‌دهد. فیلم گریبان تماشاچی خود را حتی پس از تمام شدن هم رها نمی‌کند و سوالات خود در باب اخلاقیات و اجتماع را برایش تکرار می‌کند.

کیکاووس زیاری