عمیق و موثر

مضامین در قالب مستند محض ارائه می‌شوند، اهمیت و تاثیرگذاری این گونه تولیدات به علت ویژگی‌هایی که دارند بر کسی پوشیده نیست. از سویی دیگر می‌دانیم زمانی ساختار مستند، جلوه برجسته و پرفروغی می‌یابد که روایت‌ آن آمیخته با احساس و برداشت راوی، همچنین بیان تنش و تضادهای مربوط به آن باشد.

دانستنی‌ها با آن که به دلیل رویکرد کاملا خبری - اطلاعاتی‌اش به کلی از چنین گرایشی به دور است، با وجود این می‌توان عوامل دیگری را سراغ گرفت که موجب می‌شود مخاطبان انبوهی با آن ارتباط برقرار کنند.

اگر بخواهیم به شکل عینی و مشخص‌تری به این مجموعه بپردازیم می‌توان به این نکته اشاره داشت که، دانستنی‌ها از نظر شمول و گستردگی موضوع، متنوع و جذاب نشان می‌دهد و می‌کوشد اطلاعاتش را درباره هر سوژه، به گونه‌ای عمیق و موثر انتقال دهد. در این زمینه، افزون بر کلام گوینده، تصاویر نیز بخوبی توانسته اند از زوایای گوناگون و به صورتی روشن، تهیه و تولید اشیای مورد نظر را در معرض دید بینندگانش قرار دهند.

از موضوع‌های ملموس و بیشتر جذاب آن که بگذریم، این مجموعه، ریتم مطلوبی دارد. سرعت تغییر نماها و تنوعی که در این حیطه، از نظر زاویه  دید دوربین، کادر و نظایر آنها دیده می‌شود، به دانستنی‌ها ضرباهنگی داده که می‌تواند به جذب انبوه‌تر مخاطب کمک کند.

تولیدات مستند از نظر موضوع، سبک، مخاطب و مانند آنها، انواع و رویکردهای گوناگونی دارند. در این میان، با نگاهی به مستندات ممتاز در می‌یابیم که چنین آثاری به علت شیوه نگرش به سوژه و پرداخت محتوایی و هنری‌شان، رویکردی غالبا نخبه‌گرایانه دارند، به گونه‌ای که بیشتر مخاطبان خاص با آنها ارتباط برقرار می‌کنند. همچنین آفرینندگان همان آثار نیز سعی دارند روایت مستند خود را با داستان یا جلوه‌هایی از عناصر دراماتیکی آمیخته کنند. به بیانی دیگر، چنین تولیداتی در چارچوب عقلانیت، محدود نشده، همواره تلاش دارند با آمیختگی اندیشه و احساس، اثرگذاری ماناتری به آثار خود بخشند. در این میان، دانستنی‌ها با آن که هیچ کدام از این ویژگی‌ها را ندارد، ولی به علت امتیازاتی که پیشتر یاد کردیم، در میان مخاطبان عام، اثری دوست داشتنی و آگاهی بخش تلقی می‌شود.

از قرن‌ها پیش، شاهد نگارش یا تدوین فرهنگ‌هایی در حوزه‌های گوناگون هستیم. از فرهنگ لغت‌ گرفته تا دینی، سیاسی، اقتصادی یا به صورت جزیی‌تر فرهنگ آشپزی و نظایر آنها. در چنین فضایی، دانستنی‌ها را باید یک فرهنگ عمومی‌ دانست که به جای اتکا به نوشته، براساس تصویر و کلام شکل گرفته است.

اگر چه واقعگرایی، ویژگی‌ مشخص و اصلی‌ تولیدات مستند برشمرده می‌شود، در میان صاحب نظران نیز درباره میزان واقعگرایی آثار مستند اختلاف دیدگاه‌هایی وجود دارد. با وجود این دانستنی‌ها با در نظر گرفتن موضوع و درونمایه‌ای که دارد می‌تواند از مستندهایی محسوب شود که واقعگرایی در آن به‌گونه عینی‌تری جلوه‌گر است.

تولید و پخش آثاری نظیر دانستنی‌ها این مزیت را دارد که با نقش این گونه برنامه‌ها، در فرهنگ‌سازی بویژه در عرصه مسائل و حوزه‌های عمومی بیشتر آشنا ‌می شویم و در نهایت این میل را در میان برنامه‌سازان و مخاطبان ایجاد می‌کند که افزون بر مستندهای نخبه‌گرایانه به تولید آثاری عامگرایانه و در محدوده فرهنگ عمومی، توجه بیشتری کنند. در شرایطی که غالب موضوع‌های تولیدات مستندهای خارجی، در حیطه مسائل طبیعی، تاریخی، سیاسی، اقتصادی و نظایر آنهاست ساخت فیلم‌های مستند درباره سوژه‌هایی که دائم و مستمر در شعاع نگاه‌مان قرار داشته و با آنها برخورد داریم، می‌تواند مخاطب را در موقعیتی دیگر قرار دهد. به سخنی دیگر، دانستنی‌ها به دلیل فراهم کردن چنین مجالی این امکان را به تماشاگر می‌دهد تا به موازات آشنایی‌اش با فناوری‌های گوناگون، ارتباطی آگاهانه‌تر با ابعاد مادی و مصرفی ساخته‌ها و تولیدات دنیای امروز، لذت عمیق‌تری از زندگی خود ببرد.این برنامه هر روز ساعت 40/9  از شبکه 5 سیما پخش می شود.

محمدرضا کریمی‌