جریمه کردن به شیوه‌ای ‌منسوخ‌

در حالی‌که در بسیاری از کشورهای پیشرفته به منظور کاهش تخلفات رانندگی، روش‌های پیشگیری و کنترل از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و بیش از چند دهه است که سیستم‌های مدیریت ترافیک به سمت برنامه‌ریزی‌های نرم‌افزاری و بهره‌گیری از ابزارها و تجهیزات الکترونیکی و مکانیزه سوق یافته است، هنوز حتی یک شهر در کشورمان به طور کامل امکان استفاده از ابزارها و تجهیزات کنترلی ترافیک به صورت هوشمند را به دلیل فراهم نبودن زیرساخت‌های مورد نیاز آن، پیدا نکرده و تا رسیدن به حد مطلوب راه طولانی در پیش است.

میزان حضور ماموران راهنمایی و رانندگی در معابر، خیابان‌ها و بزرگراه‌های اکثر کشورهای پیشرفته دنیا تنها کمتر از 2 درصد است، اما در کشور ما به دلیل فراهم نبودن زیرساخت‌های لازم که همان تجهیزات و ابزارهای کنترل هوشمند و مکانیزه است، همچنان ماموران مانند نیم‌قرن پیش سر چهارراه‌ها می‌ایستند تا تردد خودروها را کنترل کنند.

این وضعیت علاوه بر این‌که وقت و انرژی زیادی را از ماموران می‌گیرد، امکان کنترل و نظارت دقیق از یک‌سو و شناسایی، برخورد با چندین راننده متخلف در آن واحد و ثبت تخلفات را با دشواری بسیاری مواجه می‌کند.

روزانه بیش از 30 هزار قبض جریمه رانندگی در تهران صادر می‌شود و این در حالی است که به گفته مسوولان راهنمایی و رانندگی، به دلیل کمبود نیرو امکان پوشش مستمر تمام تقاطع‌ها و خیابان‌های شهر توسط ماموران راهنمایی و رانندگی وجود نداشته و به همین دلیل در شرایط فعلی این امکان وجود دارد که وقتی ماموری در حال جریمه یک راننده متخلف است، همزمان 10 راننده متخلف دیگر از کنار او رد شوند و او به عنوان اهرم کنترلی نمی‌تواند آن چنان که باید نقش خود را بدرستی ایفا کند و در این میان بهره‌مندی از سیستم‌های الکترونیکی هوشمند مانند آنچه در حال حاضر در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا به عنوان ابزاری کارآمد و دقیق برای نظارت و کنترل خودروها و برخورد با متخلفان اجرا می‌شود، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

این در حالی است که در صورت بهره‌مندی از ابزارها و تجهیزات هوشمند و مکانیزه در کنترل قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، قطعا میزان ثبت تخلفات تا 50 برابر بیش از شرایط فعلی خواهد شد.

بهره‌گیری از سیستم‌های هوشمند، آموزش ماموران راهنمایی و رانندگی و مجهز کردن آنها به سیستم P.D.A  به جای قلم و کاغذ برای ثبت تخلفات و کاهش اشتباه‌های ماموران در صدور قبض جریمه، نصب دوربین‌های ثبت تخلف و... علاوه بر به‌روز‌رسانی روش‌های کنترل و نظارت بر رفتارهای ترافیکی رانندگان همپای سایر کشورهای دنیا در این زمینه، امکان شناسایی و ثبت دقیق تخلفات رانندگی، نظارت موثر و مطلوب و پایبندی بیشتر شهروندان به رعایت قوانین و مقررات را فراهم خواهد آورد.

جریمه به شیوه کهن‌

یک حقوقدان و استاد دانشگاه در گفتگو با «جام‌جم» با تاکید بر این‌که در شرایط کنونی دیگر دوره کنترل ترافیک با حرکت دست وسوت مامور راهنمایی و رانندگی و صدور قبض جریمه از طریق مشاهده پلیس و یا الصاق آن بر روی خودروها گذشته، معتقد است: با توجه به افزایش تعداد خودروها، تغییر شیوه‌های رانندگی و رفتارهای ترافیکی، استفاده از سیستم‌های هوشمند مدرن در بحث کنترل تردد خودروها و ثبت تخلفات، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ اما نکته مهم این که اگر قرار است خودروها به وسیله تجهیزات مدرن جریمه شوند، باید قبوض جریمه ظرف مدت حداکثر 24 ساعت به منزل رانندگان متخلف ارسال شود تا بلافاصله در جریان تخلف خود قرار بگیرند و جریمه از قدرت بازدارندگی لازم برخوردار باشد.

محمد بلغاری با تاکید بر این‌که امکان اشتباه و خطا، هنگام مشاهده پلیس برای ثبت تخلف دور از انتظار نیست، می‌گوید: با شماره‌گذاری‌های جدید پلاک خودروها، برداشت شماره آنها براحتی امکان‌پذیر نیست، بنابراین بهترین راهکار بهره‌مندی از ابزار و تجهیزات الکترونیکی هوشمند مانند دوربین‌های کنترل سرعت، دوربین‌های کنترل تخلفات خودروها و برداشت شماره خودروهای متخلف از طریق دوربین‌های الکترونیکی هوشمند است که ضمن کاهش احتمال خطا، ابزارهای لازم را برای کنترل بهتر ترافیک و ثبت دقیق تخلفات به پلیس می‌دهد.

وی با اشاره به نبود قانون مشخصی در این زمینه تصریح می‌کند: قوانین کنونی ما تنها به پلیس اجازه می‌دهد که از طریق مشاهده با موارد تخلف برخورد و قبض جریمه را روی وسیله نقلیه الصاق کند، اما در قانون جدید نحوه رسیدگی به جرایم رانندگی که پیشنهاد آن ارائه شده و حدود 6 سال است که در مراجع قانونی در انتظار تصویب است، به پلیس اجازه داده شده برای ثبت تخلفات از تجهیزات و امکانات مدرن و به‌روز استفاده کند.

رئیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ نیز در گفتگو با «جام‌جم»، با بیان این‌که در حال حاضر میزان حضور فیزیکی ماموران راهنمایی و رانندگی در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا نسبت به کشور ما کمتر از 2 درصد است، معتقد است: البته دلیل این امر عدم نیاز به کنترل و نظارت بر نحوه رعایت قوانین و مقررات رانندگی در این کشورها نیست، بلکه این روش کنترل و نظارت توسط ماموران راهنمایی و رانندگی به عنوان نیروی انسانی انجام نشده و تماما به صورت بهره‌گیری از سیستم‌های الکترونیکی و هوشمند در قالب نصب دوربین‌های نظارت تصویری و دوربین‌های ثبت سرعت و تخلفات است.

سرهنگ سیدهادی هاشمی تاکید می‌کند: اگرچه راهنمایی و رانندگی نهایت تلاش خود را به منظور پوشش‌دهی تمام معابر، خیابان‌ها و تقاطع‌های شهر توسط ماموران راهنمایی و رانندگی در جهت نظارت بر وضعیت ترافیک و تردد قانونمند خودروها در سطح شهر به کار گرفته است؛ اما همچنان تعدادی از تقاطع‌های شهر تهران به دلیل کمبود نیرو با مشکل استقرار مامور مواجه‌اند که برای جبران این کمبود از گشت‌های سیار راهنمایی و رانندگی استفاده می‌شود. البته وی معتقد است که دیگر زمان آن فرارسیده که برای کنترل و نظارت دقیق‌‌تر بر ترافیک و اعمال قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، به سمت استفاده از روش‌ها و سیستم‌های الکترونیکی هوشمند گام برداشته و بتدریج نیاز به حضور فیزیکی ماموران به عنوان نیروی انسانی را کاهش دهیم.

احتمال خطا در تشخیص تخلف‌

گذشته از این‌که استفاده از روش‌های سنتی کنترل و نظارت بر رعایت قوانین و مقررات توسط رانندگان در شبکه حمل‌ونقل و برخورد با تخلفات رانندگی را با محدودیت و مشکل مواجه می‌سازد، یکی از ایرادات وارده به روش‌های سنتی را می‌توان امکان اشتباه و خطا در تشخیص تخلف توسط مامور راهنمایی و رانندگی نام برد که به دلیل استفاده از عامل انسانی دور از انتظار نیست. در حال حاضر ملاک تخلف برای یک مامور راهنمایی و رانندگی چیزی است که می‌بیند، حال این‌که ممکن است در این رویت اشتباهی صورت گرفته باشد و این یکی از معایب به‌کارگیری روش‌های سنتی به جای سیستم‌های الکترونیکی هوشمند است.

صدور قبض‌های اشتباه جریمه‌های رانندگی از آن مواردی است که بسیاری از رانندگان نسبت به آن نظرات یکسانی داشته و کم نیستند رانندگانی که در میان فهرست جریمه‌های خود، به یک یا دو مورد اشتباه اشاره نکنند.

سرهنگ هاشمی، با بیان این‌که هر کاری که توسط انسان انجام شود امکان خطا و اشتباه در آن غیرممکن نیست، می‌گوید: شاید ماموری به اشتباه عدد 3 را 2 ببیند و البته این موارد هم بسیار کم است، اما این‌که شخصی بگوید در فلان خیابان نبوده‌ام و جریمه شدم، پذیرفته نیست چراکه قبض جریمه در همان زمان رویت تخلف توسط مامور راهنمایی و رانندگی پر شده و تحویل فرد متخلف می‌شود.

به گفته رئیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ، قبض‌های جریمه‌ای که توسط ماموران پر می‌شود در صورتی که دارای کوچک‌ترین خط خوردگی باشند، سیستم آنها را نمی‌پذیرد حتی اگر واقعا تخلفی هم صورت گرفته باشد.

راهکار طرح اعتراض‌های رانندگان نسبت به صدور قبوض جریمه در حالی مطرح می‌شود که به گفته سرهنگ هاشمی آمارگیری مراجعات معترضان به شوراهای حل اختلاف نسبت به صدور قبوض جریمه، بیانگر این است که‌
70 درصد این اعتراضات پس از بررسی، وارد تشخیص داده نشده است و اکثرا فقط به این دلیل مراجعه می‌کنند که بتوانند تخفیفی بگیرند.

به گفته وی، اکثریت این 30 درصد باقیمانده نیز درخواست مساعدت دارند و فقط اعتراض حدود 2 تا 3 درصد منطقی و صحیح تشخیص داده شده که مربوط به خطای دید ماموران هنگام ثبت تخلف بوده و عمدی در کار نبوده است.