حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
مهاجرت لاکپشتهای دریایی
زندگی لاکپشتهای دریایی دربرگیرنده سلسله مهاجرتهای پیدرپی و مداوم است. آنها در تمام سنین رفتار مهاجرت را از خود نشان میدهند. بهعنوان نوزادان تازه از تخم درآمده، لاکپشتها از سواحل مادرزادی خود به آبهای آزاد شنا میکنند و اغلب در سیستمهای جریانهای چرخشی که هم باعث جابجایی و هم تامین غذایی آنها میشود؛ پناه میگیرند. لاکپشتهای جوان و زیر مرحله بلوغ بسیاری از جمعیتها در مناطق تغذیهای ساحلی که صدها یا هزاران کیلومتر دورتر از محل تولد آنهاست، مستقر میشوند.
مادههای بالغ بهصورت دورهای مناطق تغذیهای خود را ترک نموده و به سواحلی که در آن بهدنیا آمدهاند مهاجرت میکنند تا خود لانهسازی و تخمگذاری نمایند و بعد از آن بسیاری از آنها به مناطق تغذیهای خود باز میگردند. در چرخه زندگی لاکپشتهای دریایی از مراحله جنینی تا بلوغ جنسی 7 مرحله به نسبت قابل تمایز وجود دارد:
ظ ابتدا لاکپشتهای بالغ لانهسازی نموده و تخمگذاری مینمایند. بعد از حدود 64-55 روز (بسته به نوع گونه و محل) جنین به رشد کامل میرسد جنسیت این جنینها را دمای لانه تعیین میکند.
ظ بعد از اتمام رشد، از تخم بیرون آمده و شروع به حرکت به سمت زمین میکنند. آنها تا وقتی که اکسیژن کافی در ماسههای اطراف آنها موجود است به حرکت خود ادامه میدهند سپس منتظر میمانند تا اکسیژن دوباره به فضای داخل شن نفوذ کند. آنها این فرایند را ادامه میدهند تا به نور رسیده و گرمای بیرون را احساس کنند.
ظ این نوزادان عملا منتظر تاریکی میمانند تا با ایمنی . سلامت بیشتر به سمت دریا حرکت کنند. آنها در این مرحله نیز از علائم بصری برای تعیین جهت حرکت خود استفاده میکنند. آنها از محیطها و اجسام یا زمینههای بزرگ تاریک دوری کرده و به سمت نور سرازیر میشوند. در سواحل ناآشفته و غیر مختل، تپههای شنی تولید زمینه تاریک و شیب مناسب به سمت دریا میکنند. در این مناطق روشنترین منطقه آسمان بالای آب است.
ظبه محض اینکه آنها به درستی مسیر آب را شناسایی کردند، شروع به حرکت میکنند تا به آب برسند. در این منطقه آنها نسبت به حس و تاثیر آب دارای یک عکسالعمل درونی و ذاتی هستند که آنها را وامیدارد دیوانهوار و مدام شروع به شنا کنند و از امواج و جریانهایی که به سمت ساحل میآیند عبور کنند. بهمحض اینکه آنها از این موانع عبور کردند با احساس حرکت خود نسبت به امواج جهت خود را پیدا میکنند.
ظ به محض اینکه لاکپشتهای جوان وارد جریانهای دریا میانی آب شدند، آنها دورهای را آغاز میکنند که تحت عنوان «سالهای گم شده» مشهور است به این خاطر که اطلاعات بسیار اندکی از اینکه لاکپشتهای جوان در طول 50-20 سال تا رسیدن به بلوغ چه کار میکنند، در دست است.
البته دانشمندان بر این واقف هستند که در منطقه اقیانوس اطلس لاکپشتها باید از قدرت جهتیابی مغناطیسی و حس امواج استفاده کنند تا به سمت جنوب هدایت شوند تا به سواحل اروپا برسند در غیر اینصورت به سمت آبهای قطب شمال منحرف شده و در اثر سرما میمیرند.
ظ هنگامی که لاکپشتها به بلوغ جنسی رسیدند، آنها از جهتیابی مغناطیسی استفاده می کنند تا به آبهای کمعمق خارج از سواحل مادرزادی خود مسافرت کرده و زادآوری نمایند.
آنها معمولا عادت بر این دارند تا با استفاده از جهتیابی مغناطیسی در خط مستقیم از مناطق تغذیهای به سواحل لانهسازی حرکت کنند.
ظ بعد از لانهسازی، آنها دوباره از علائم و نشانههای مغناطیسی کمک میگیرند تا به مناطق تغذیهای خود باز گردند. لاکپشتهای دریایی بسته به نوع گونه مجددا در فواصل و وقفههای مختلف برای تولید مثل به این سواحل باز خواهند گشت.
مهاجرت تولید مثلی بین مناطق تغذیهای و لانهسازی به لحاظ امکان علامتگذاری لاکپشتهای ماده در ساحل بهترین مورد ثبت شده دراین خصوص میباشد. مسافرتهایی به طول چندین هزار کیلومتر حتی ممکن است بهوقوع بپیوندد. جابهجایی فصلی لاکپشتها در جستجوی غذا را نیز میتوان نوعی مهاجرت تلقی نمود. برای مثال، لاکپشتهای پشت چرمی که در منطقه وسیع کاراییب لانهسازی میکنند بعد از لانهسازی مجددا به آبهای سرشار از عروسهای دریایی در شمال و شرق اقیانوس اطلس باز میگردند.
لاکپشتهای نابالغ بین مناطق رشد و نمو متوالی که ممکن است صدها یا هزاران کیلومتر از هم فاصله داشته باشند، مسافرت میکنند. برخی جمعیتهای لاکپشتها مهاجرتهای گستردهتری به انجام میرسانند. مسافت کلی که لاکپشتهای سبز (mydas Chelonia) و سرخ (Caretta caretta) در طول زندگی خود طی میکنند از دهها هزار کیلومتر فراتر میرود. مهاجرت بین مناطق تغذیهای و لانهسازی ممکن است نیاز به چندین هفته شنای مداوم داشته باشد. به علاوه همانگونه که اشاره گردید، ردیابی ماهوارهای لاکپشتهای مهاجر نشانگر حرکت مستقیم آنها از اقیانوس به سمت مقصدشان میباشد. چنین وضعیتی این گمان را به وجود میآورد که لاکپشتهای بالغ به درستی میدانند که کجا میخواهند بروند. مهاجرت لاکپشتهای نوزاد نیز قابل توجه است، در طول چند ثانیه بعد از خروج از لانه خود در شب، آنها به صورت مستقیم شروع به حرکت به سمت دریا میکنند که معمولا از محل لانه قابل مشاهده نیست. لاکپشتهای جوان وارد آب شده و بلافاصله شروع به حرکت به سمت مخالف ساحل میکنند که این سمت برای مدت طولانی حتی بعد از دور شدن از ساحل حفظ میشود. بنابراین حتی لاکپشتها در سنین نوزادی نیز به خوبی با مکانیسم مهاجرت که خود توسط تعداد مختلف مکانیسمهای دیگر حمایت میشود و آنها را از میان پهنه وسیع اقیانوس راهنمایی و هدایت میکند تجیهز و تنظیم شدهاند. حتی زمانی که چشمهای نوزادان پوشیده است یا قادر به دیدن دریا نیستند در مسیرهای شانسی و اتفاقی به سمت ساحل حرکت میکنند.
شاهکاری در جهت یابی
مهاجرت لاکپشتهای دریایی در مسیرهای طولانی معرف و دربرگیرنده یکی از قابل توجهترین شاهکارهای جهتیابی و حفظ و هدایت در مسیر است. آنها در سنین نوزادی که هرگز قبلا در اقیانوس نبودهاند، قادر هستند مسیرهای بدون خطایی را به سمت دریاهای آزادی آغاز نمایند و مسیر خود را بعد از دور شدن از دریا همچنان ادامه داده و آن را حفظ نمایند. لاکپشتهای جوان و بالغ نیز همان گونه که ذکر شد مهاجرتهای متعددی در راستای چرخه حیات خود به انجام میرسانند. لاکپشتهای جوان و بالغ نیز همان گونه که ذکر شد مهاجرتهای متعددی در راستای چرخه حیات خود به انجام میرسانند. لاکپشتها ممکن است برای تعیین محل و موقعیت خود از قوه مغناطیسی زمین استفاده کنند، با توجه به این که در دریاهای آزاد هیچ علامت و نشانهای وجود ندارد به نظر میرسد که سیستم دریافت مغناطیس لاکپشتها نسبت به پرندگان در سطح بالاتری فعال باشد. این توانایی بخصوص در لاکپشتهای بالغ که مجبور به یافتن محلهای خاص نظیر مناطق تغذیهای و لانهسازی هستند قویتر میباشد. عادت مهاجرت نهتنها در بین گونهها بلکه در بین جمعیتهای مختلف یک گونه هم تفاوت دارد. برخی جمعیتها در مناطق یکسان لانهسازی و تغذیه میکنند در حالی که سایر جمعیتها در فواصل طولانی مهاجرت مینمایند.
حمیده سادات هاشمی
گفت و گو
