جای خالی سلامت

دیدن کثیفی دست برخی فروشندگان مواد غذایی هم مدرک نمی خواهد، اما اگر کسی که مدرک دارد و مسوول این موارد در وزارت بهداشت هم است بگوید حدود 50درصد اغذیه فروشی ها اصول بهداشتی را به طور کامل رعایت نمی کنند آن وقت باید خیلی نگران سلامت خود بشوید.

وجود انواع خوراکی های بسته بندی شده تاریخ مصرف گذشته و نگهداری آن در شرایط نامناسب در مغازه ها و فروشگاه های سطح شهر و دیدن سوسیس و کالباس و دیگر فرآورده های گوشتی در بسیاری از موارد بدون داشتن تاریخ تولید و انقضاء در اغذیه فروشی ها منظره نادری نیست. رعایت نکردن ضوابط بهداشت محیط و بهداشت فردی در نانوایی ها و اغذیه فروشی ها و استفاده از جوش شیرین در نان تیتر روزانه روزنامه ها شده است .

مدیرکل سلامت شهرداری تهران هم با بیان این که بیشتر اغذیه فروشی ها کنار معابر و خیابان های پایتخت فاقد کارت سلامت هستند، می گوید: برای راه اندازی اغذیه فروشی باید مکان و صلاحیت افراد برای فروش مواد غذایی از لحاظ بهداشتی توسط دستگاه های مربوط تایید شود و اغذیه فروشان باید به طور مرتب در کلاس های آموزشی تغذیه سالم و شیوه طبخ غذای سالم شرکت و سپس مجوز فعالیت دریافت کنند.

دکتر عباس استاد تقی زاده با تاکید بر این که اغذیه فروشی ها باید پس از گذراندن این مراحل کارت سلامت و مجوز دریافت کنند، می افزاید: بسیاری از اغذیه فروشی ها که با رشد قارچ گونه فعالیت می کنند، مجوز فعالیت ندارند و فاقد کارت سلامت هستند. این در حالی است که کارت سلامت چنین اماکنی باید در معرض دید عموم باشد.

مدیرکل سلامت شهرداری تهران تصریح می کند: متاسفانه شیوه توزیع و فروش مواد غذایی در بسیاری از این ساندویچ و پیتزا فروشی ها بهداشتی انجام نمی شود و مدیریت شهری نسبت به این موارد منتقد است.

نظارت مستمر

بازرسی وضع بهداشتی اغذیه فروشی ها یک کار دائمی است ، اما در فصولی از سال مانند تابستان و ایام نوروز که مسافرت مردم بیشتر می شود، اهمیت نظارت بر این اماکن اهمیت بیشتری پیدا می کند و باید نظارت بر آنها با دقت و حساسیت بیشتری دنبال شود.

کسانی که در طبخ موادغذایی فعالیت می کنند باید هر 6ماه یکبار و شاغلان در زمینه عرضه مواد غذایی باید هر یک سال یکبار اعتبار کارت معاینه پزشکی خود را تمدید کنند. نداشتن کارت معاینه پزشکی نیز از مصادیق تخلف به شمار می آید و وزارت بهداشت با افراد متخلف بر اساس قانون برخورد می کند.

ماموران بهداشت محیط در این مدت ، اغذیه فروشی ها را از لحاظ رعایت بهداشت فردی پرسنل ، ایمنی مواد غذایی از نظر استفاده از مواد اولیه سالم و بهداشتی ، نظافت محیط، روش نگهداری بهداشتی مواد غذایی و طبخ مناسب و بهداشتی مواد غذایی کنترل می کنند.

این اماکن باید دارای آب و سیستم فاضلاب سالم باشد. همچنین دیوارهای مراکز طبخ غذا باید به طور کامل کاشیکاری شده و قسمت توزیع غذا نیز قابل شستشو باشد.

بازرسان بهداشتی وزارت بهداشت بر شیوه طبخ غذا نیز نظارت می کنند. به طوری که در صورت مشاهده استفاده از روغن با ترانس بالا و چند بار مصرف شده را به عنوان تخلف گزارش می دهند.

کل مراکز فروش مواد غذایی کشور که به طور معمول تحت نظارت وزارت بهداشت هستند در کشور حدود یک میلیون و 100هزار مرکز است که حدود 5هزار بازرس بهداشتی به بازرسی این اماکن مشغولند. در سال های گذشته ، فرهنگ سازی در عرصه مواد غذایی صورت نمی گرفت ، اما از سال 82آموزش بهداشت اصناف آغاز شد و طی سال های 82تا 85، 13درصد فعالان مواد غذایی تحت آموزش بهداشت اصناف قرار گرفتند.

اصول بهداشتی رعایت نمی شود

رئیس اداره بهداشت اماکن وزارت بهداشت نیز درخصوص رعایت اصول بهداشتی در اغذیه فروشی ها می گوید: طرح نظارت ویژه بر اغذیه فروشی ها نوروز سال گذشته نیز در سراسر کشور اجرا شد و نتایج آن نشان داد که حدود 45تا 50درصد اغذیه فروشی ها اصول بهداشتی را رعایت می کنند و 50درصد دیگر اصول بهداشتی را به طور کامل رعایت نمی کنند.

غلامی می افزاید: البته میزان رعایت نشدن اصول بهداشتی در این اغذیه فروشی ها یکسان نبود و شاخص های غیر بهداشتی آنها از 10درصد تا 40درصد متفاوت بود. رئیس اداره بهداشت اماکن وزارت بهداشت تصریح می کند: وزارت بهداشت فقط بر رستوران ها، اغذیه فروشی ها و مراکز مجاز و دارای مجوز نظارت دارد و نظارت بر دستفروش ها و مراکز غیر مجاز عرضه مواد غذایی به عهده شهرداری ها، دهیاری ها و سازمان ایرانگردی و جهانگردی است که نظارت بر آنها از سوی این مراجع انجام می شود یا در مواردی پس از گزارش ماموران بهداشت محیط وزارت بهداشت از سوی این مراجع ، به تخلفات این نوع فروشندگان مواد غذایی رسیدگی می شود.

بدون پروانه

در رعایت نکردن بهداشت اماکن عرضه کننده مواد غذایی نباید تنها وزارت بهداشت را مقصر دانست . وزارت بهداشت به عنوان ناظر بهداشتی مواد غذایی ، ضوابط بهداشتی را به اتحادیه اصناف اعلام و سپس این اتحادیه ها پروانه کسب صادر می کنند.

بسیاری از اماکن تهیه و توزیع مواد غذایی ، بدون داشتن پروانه کسب فعالیت می کنند که در این زمینه باید بازرسان وزارت بازرگانی پاسخگو باشند.

به طور قطع حل مشکلات موجود در واحدهای عرضه کننده مواد غذایی مشروط به وجود هماهنگی میان سازمان های ذی ربط است . در حقیقت وزارت بهداشت تنها ناظر بر رعایت بهداشت فردی و محیطی در این اماکن است و صدور پروانه کسب به عهده آن نیست.

یک سال فعالیت

بر اساس گزارش اداره بهداشت مواد غذایی و بهسازی اماکن عمومی وزارت بهداشت در سال 85به طور کلی 2میلیون و 500بار بازدید از اغذیه فروشی ها به وسیله بازرسان وزارت بهداشت صورت گرفت که از این تعداد، 50هزار مورد به دستگاه قضایی معرفی شدند؛ همچنین 20هزار واحد مواد غذایی در سال گذشته به طور موقت تعطیل شدند. پس از تعطیلی موقت یا برخورد مراجع قضایی ، واحد مورد نظر با ارائه تعهد محضری ، متعهد به اصلاح موارد تخلف می شود.

واحدهای متخلف در صورت عدم اصلاح ، دیگر اجازه فعالیت در رشته مربوط را ندارند. همچنین 60هزار نمونه برداری از مواد غذایی در سال 85انجام شد که بر اساس گزارش اداره بهداشت مواد غذایی و بهسازی اماکن عمومی وزارت بهداشت 70درصد این موارد مطلوب شناخته شدند و 30درصد دیگر یعنی نزدیک به 18هزار واحد متخلف بودندهمچنین سال گذشته نزدیک به یک میلیون و 700کیلوگرم مواد غذایی غیر قابل مصرف کشف و معدوم شد.

مشکلات متعدد

به اعتقاد کارشناسان وزارت بهداشت ، مشکلات زیادی برای اجرای درست نظارت بر بهداشت اغذیه فروشی ها و اماکن عمومی وجود دارد. ضعف قانون و قدیمی بودن قوانین مربوط به جریمه و برخورد با متخلفان اصول بهداشتی در اماکن عمومی که منجر به برخورد نه چندان محکم دستگاه قضایی با آنان می شود، سیستم سنتی نظارت بر این اماکن که متکی به حضور بازرس در محل است ، وجود چند متولی در مورد برخی مواد غذایی مانند فرآورده های خام دامی نظیر گوشت و فرآورده های لبنی که سازمان دامپزشکی متولی آن است ، از جمله مشکلاتی است که نظارت بر این اماکن را با مشکل مواجه می کند.

در حال حاضر 5هزار مامور بهداشت محیط در سراسر کشور کار نظارت بر بهداشت اماکن عمومی و اغذیه فروشی ها را در کنار دیگر مسائل بهداشت محیط از جمله بهداشت آب و هوا انجام می دهند. بر اساس شاخص های موجود باید در شهرهای بزرگ به ازای هر 250اغذیه فروشی یک مامور بهداشت محیط فعال باشد و البته این شاخص در روستاها به علت پراکندگی جغرافیایی و افزایش مسوولیت ماموران بهداشت محیط به یک مامور به ازای هر 50مرکز کاهش می یابد. در این شرایط برای انجام حداقل نظارت بر این اماکن به 2هزار مامور بهداشت محیط دیگر نیاز است.

علاوه بر کمبود قابل توجه ماموران بهداشت محیط، وظایف متعددی که این ماموران به عهده دارند مانع نظارت مناسب بر این اماکن می شود، زیرا نظارت بر آب آشامیدنی سالم در روستاها و آلودگی هوا در شهرهای بزرگ هم به عهده این ماموران است و نظارت بر بهداشت اماکن عمومی فقط یک سوم وظایف آنهاست.

سهم مردم در سلامت خود

کمبود قابل توجه نیروهای بهداشت محیط باعث شده است این ماموران گاهی حتی نتوانند به برخی از اغذیه فروشی ها حتی سالی یک بار هم سرکشی کنند. علاوه بر این کمبود نیرو، وزارت بهداشت در مقاطعی از سال برنامه های نظارتی ویژه ای نیز دارد مانند نظارت بر برخی اغذیه فروشی های خاص در ماه رمضان مانند شیرینی فروشی ها یا نظارت بر بستنی فروشی ها و آبمیوه فروشی ها در فصل تابستان یا نظارت های ویژه نوروزی بر اماکن بین راهی ، به همین علت فرصت و توان کافی برای نظارت بر همه اماکن عمومی دیگر در طول سال وجود ندارد. برای جبران این نقصان وزارت بهداشت سعی کرده تا با آگاهی بخشیدن به مردم و ارتقای دانش آنها از نظارت خود کنترلی مردم بر اغذیه فروشی ها استفاده کند و بر همین اساس پوسترهای آموزشی چاپ و آماده شده است که در اغذیه فروشی های سراسر کشور نصب می شود.

در این پوسترها اصول اساسی بهداشت محیط که حتما باید در اغذیه فروشی ها رعایت شود به مردم آموزش داده می شود ضمن این که قسمتی نیز در این پوستر در نظر گرفته شده است که شماره تلفن مرکز بهداشتی هر منطقه در آن درج می شود و مردم می توانند با تماس با این تلفن موارد تخلف بهداشت محیطی را به مرکز بهداشتی منطقه اطلاع دهند تا در اسرع وقت با موارد تخلف برخورد شود.

علاوه بر لزوم مشارکت مردمی برای رفع مشکلات اجرای یک سیستم مدرن نظارتی مبتنی بر مشارکت آحاد مردم بر اغذیه فروشی ها و اماکن عمومی ، ایجاد شرکت های خصوصی ناظر بر این اماکن ، اصلاح قانون و تشدید مجازات های متخلفان و به خصوص آموزش شاغلان و صاحبان اصناف مرتبط با مواد غذایی و اماکن عمومی که رعایت اصول بهداشتی در آنها اهمیت دارد، ضرورت دارد شاید در آن شرایط دیگر کمتر شاهد تخلفات صنایع غذایی کشور باشیم.

علی اخوان بهبهانی