این حضور فیزیکی، امکان گفتوگوی میاننسلی را فراهم میکند. برای نمونه، اگر در یک برنامه تلویزیونی دیالوگی برخلاف فرهنگ خانواده پخش شود، والدین میتوانند بلافاصله با فرزندشان درباره آن گفتوگو کنند یا اگر محتوای فیلم یا سریال با سن کودک متناسب نباشد، بهراحتی شبکه را تغییر دهند.
اما در فضای مجازی، شرایط کاملا متفاوت است. کودکان و نوجوانان اغلب در انزوا و با استفاده از گوشیهای هوشمند فعالیت میکنند. ممکن است قصد خانواده این باشد که فرزندشان از پلتفرم خاصی استفاده کند اما گاهی کودک بدون اطلاع خانواده به پلتفرمهای دیگر میرود و این موضوع دیرتر مشخص میشود. در واقع، پلتفرمهای موبایلی، قدرت مدیریت و نظارت خانواده را بهشدت کاهش میدهند. هرچند ابزارهای «کنترل والدین» برای محدود کردن دسترسی به سایتها و محتواهای نامناسب وجود دارد اما متأسفانه استفاده از این ابزارها در جامعه ما چندان رایج نیست و بسیاری از خانوادهها براساس تجربه، چنین امکاناتی را روی گوشیهای خود فعال نکردهاند؛ در نتیجه، پس از مدتی، کودک در مواجهه با اتفاقات و محتواهای ناخواسته قرار میگیرد.
البته باید توجه داشت که تلویزیون تنها عامل تأثیرگذار بر سبک زندگی نیست؛ گروههای همسالان، مدرسه و سایر بسترهای اجتماعی نیز نقش پررنگی دارند. اهمیت انتخاب دوستان و سبک زندگی آنها برای کودک حیاتی است، چراکه گاهی تأثیر دوستان بر او، حتی از تلویزیون نیز بیشتر میشود. کودک یا نوجوان، بهطور ناخودآگاه مایل است خود را با جمع همسالان همسو نشان داده و سبک زندگی خود را با آنها تطبیق دهد. از اینرو، خانوادهها باید به موضوع تأثیر گروههای دوستی بهطور جدی توجه کنند.
مدرسه نیز در این میان نقش کلیدی دارد. نوع سبک زندگی حاکم بر یک مدرسه و آدابی که معلمان و دانشآموزان (چه در فضای مدرسه و چه در فضای مجازی) رعایت میکنند، تأثیر عمیقی بر رفتار کودکان میگذارد. بنابراین برای داشتن یک دیدگاه روشن، باید به تمامی این عوامل توجه کرد؛ تلویزیون در کنار این زمینهها، نقش مهمی در تربیت ایفا میکند.
امروزه برای کودکان و نوجوانان، دو شبکه اختصاصی «پویا» و «امید» فعالیت میکنند که برنامههای آنها عمدتا متناسب با نیازهای سنی و بر پایه فرهنگ ایرانی ــ اسلامی تولید میشود. تلویزیون امکان «دروازهبانی محتوا» را برای خانوادهها فراهم میکند و به این ترتیب، بخشی از بار مسئولیت نظارت بر مصرف رسانهای را از دوش والدین برمیدارد. خانوادهها میتوانند به جای محتواهای بیضابطه فضای مجازی، اعتماد خود را معطوف به شبکههای پویا و امید کنند.
در مجموع، استفاده از تلویزیون برای کودکان و نوجوانان، در مقایسه با سایر رسانهها، امری توصیه شده است. با این حال، با توجه به گستردگی فضای مجازی، اگر خانوادهها ناچار به استفاده از شبکههای نمایش خانگی یا سایر رسانهها هستند، توصیه میشود از سامانههای توسعه محتوا مانند «کدومو» و «سایه» استفاده کنند. این سامانهها به والدین کمک میکنند تا از تأثیرات محتوای مورد استفاده فرزندشان آگاه شوند و انتخابهای هوشمندانهای داشته باشند.
در نهایت باید تأکید کرد که رسانه تلویزیون در حوزه کودک و نوجوان، رسانهای قابل اعتماد است. البته این ملاحظه وجود دارد که حتی این رسانه مورد اعتماد نیز اگر زمان عمده کودک صرف آن شود، میتواند به سایر فعالیتهای ضروری مانند آموزش، گفتوگو در خانواده، ورزش و سایر امور لازم برای یک زندگی سالم آسیب بزند. با وجود این، با توجه به گسترش روزافزون شبکههای اجتماعی، در حال حاضر تلویزیون امنترین رسانه برای کودکان و نوجوانان محسوب میشود.
