بنزین؛ مسأله‌ای فراتر از تولید

تولید داخلی بنزین در سال‌جاری با وجود آسیب‌هایی که به زیرساخت‌های انرژی وارد شد، با اتکا به ظرفیت پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها نه‌تنها کاهش جدی نداشت، بلکه در مقاطعی از سال گذشته نیز بیشتر شد. با این حال، مشکل از جایی آغاز می‌شود که فاصله میان تولید و مصرف افزایش پیدا می‌کند و واردات نیز دیگر مانند گذشته امکان جبران این فاصله را ندارد. ایران در سال‌های گذشته برای تأمین کسری بنزین، روی واردات حساب می‌کرد، اما شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی تغییر کرده است. حتی کشور‌هایی که پیش‌تر می‌توانستند بخشی از نیاز ایران را تأمین کنند، خود با مشکلاتی در بخش پالایش و عرضه سوخت مواجه شده‌اند؛ بنابراین اتکا به واردات، نه‌تنها هزینه‌برتر شده، بلکه از نظر پایداری نیز نمی‌تواند راه‌حل اصلی باشد. در چنین شرایطی مدیریت مصرف باید به یک سیاست جدی و مستمر تبدیل شود. یکی از سریع‌ترین راه‌ها، توسعه استفاده از CNG است. گاز طبیعی از نظر هزینه تأمین برای کشور به‌مراتب اقتصادی‌تر از بنزین وارداتی است و می‌تواند بخشی از تقاضای بنزین را کاهش دهد. هر خودرویی که به‌جای بنزین از گاز استفاده کند، عملا بخشی از فشار وارد بر شبکه تأمین بنزین را کم می‌کند. در کنار آن، توسعه خودرو‌های هیبریدی و برقی نیز باید از یک برنامه بلندمدت به یک اولویت عملیاتی تبدیل شود. البته نمی‌توان انتظار داشت که مردم بدون مشوق‌های اقتصادی و ایجاد زیرساخت مناسب، به‌سرعت خودرو‌های خود را تغییر دهند؛ بنابراین دولت باید همزمان با توسعه زیرساخت شارژ، برای نوسازی خودرو‌های فرسوده و گسترش خودرو‌های کم‌مصرف مشوق‌های مؤثر در نظر بگیرد. واقعیت این است که حل مسأله بنزین با یک اقدام منفرد امکان‌پذیر نیست. افزایش تولید، کاهش مصرف، توسعه CNG، نوسازی ناوگان و گسترش خودرو‌های هیبریدی و برقی باید در کنار یکدیگر دنبال شوند؛ در غیر این صورت، هر میزان افزایش تولید نیز ممکن است در برابر رشد مصرف، دوباره به کسری و نیاز به واردات منجر شود.
بنزین ارزان، کالایی بی‌هزینه نیست. هر لیتر بنزینی که بیش از نیاز واقعی مصرف می‌شود، در نهایت هزینه آن را اقتصاد کشور می‌پردازد؛ بنابراین مدیریت مصرف نه یک انتخاب مقطعی، بلکه بخشی از سیاست امنیت انرژی کشور است.