جاده در قبضه شوتی‌ها

خودروهایی که اغلب پژو ۴۰۵ یا پارس هستند و با تغییرات ظاهری به‌راحتی قابل تشخیص‌اند؛ قسمت عقب خودرو به‌دلیل تقویت فنرها غیرعادی بالا آمده و بخش جلویی به زمین نزدیک‌تر است. آنها معمولا به‌صورت کاروانی حرکت می‌کنند و با سرعت‌های سرسام‌آور، سبقت‌های خطرناک و بی‌توجهی به قوانین، امنیت جاده‌ها را به بازی می‌گیرند.شوتی‌ها تنها یک تخلف رانندگی نیستند؛ حلقه‌ای از زنجیره قاچاق محسوب می‌شوند. از مواد مخدر گرفته تا  تلفن همراه، پوشاک، لوازم خانگی، مواد غذایی، قهوه و حتی آبمیوه، هر کالای قاچاقی ممکن است در صندوق یا صندلی عقب این خودروها جابه‌جا شود. گاهی نیز پای قاچاق انسان به میان می‌آید و رانندگان چندین برابر ظرفیت خودرو، مسافر سوار می‌کنند.

سال‌ها پیش تعداد خودروهای شوتی در جاده‌های کشور محدود بود، اما افزایش مشکلات اقتصادی، تورم و بیکاری باعث شد افراد بیشتری جذب این فعالیت شوند. در این میان، سرشبکه‌های قاچاق با وعده دستمزدهای چند میلیون تومانی، جوانان را به خدمت گرفته‌اند؛ اتفاقی که علاوه بر خسارت به اقتصاد کشور، امنیت جاده‌ها را نیز با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است. فعالیت شوتی‌ها در نقاط مختلف کشور شکل متفاوتی دارد. در غرب، بیشتر خودروها کالاهای قاچاق واردشده از مرز را به شهرهای مرکزی منتقل می‌کنند؛ کالاهایی مانند لوازم برقی، لوازم خانگی، تلفن همراه، پوشاک، مواد غذایی و دارو که بدون پرداخت عوارض و حقوق گمرکی وارد کشور شده‌اند. در شرق و جنوب شرق اما ماجرا متفاوت است. در استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان، خودروهایی که اغلب تویوتا یا نیسان هستند، سوخت و برخی کالاهای اساسی را تا نزدیکی مرز حمل کرده و به‌صورت قاچاق از کشور خارج می‌کنند.در این مسیر، سرعت حرف اول را می‌زند. رانندگان شوتی تنها به رساندن بار فکر می‌کنند و همین موضوع باعث شده هر روز در برخی محورهای کشور شاهد تصادف‌های مرگبار باشیم؛ حوادثی که قربانیان آن فقط رانندگان شوتی نیستند و گاهی جان رانندگان و سرنشینان خودروهای عبوری نیز گرفته می‌شود.یکی از حساس‌ترین لحظات، زمانی است که راننده شوتی تصمیم به فرار می‌گیرد. از آن لحظه، جاده دیگر یک مسیر عادی نیست؛ به صحنه‌ای تبدیل می‌شود که سرعت، ریسک و رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی، هر لحظه احتمال وقوع یک فاجعه را افزایش می‌دهد.همین موضوع، مأموریت پلیس را نیز پیچیده کرده است. از یک سو، برخورد با خودروهای شوتی به‌دلیل خطراتی که ایجاد می‌کنند اجتناب‌ناپذیر است و از سوی دیگر، هر اقدام عجولانه ممکن است جان سایر رانندگان را به خطر بیندازد. به همین دلیل، پلیس ناچار است میان برخورد قاطع و حفظ امنیت کاربران جاده تعادل برقرار کند؛ تعادلی که در شرایط واقعی جاده‌ها، همیشه آسان نیست. از همین رو، آنچه گاهی از بیرون به‌عنوان عدم برخورد تلقی می‌شود، در بسیاری از موارد نتیجه محاسبه‌ای برای جلوگیری از حادثه‌ای بزرگ‌تر است.
سردار قاسم رضایی، جانشین رئیس پلیس کشور، با هشدار نسبت به گسترش این پدیده می‌گوید: «متاسفانه تردد خودروهای شوتی(قاچاق بر) در کشور در حال تبدیل شدن به یک بدعت خطرناک بوده و در شهرهای مختلف کشور در حال افزایش است. تردد این خودروها در جاده ها و شهرها غیر قانونی است و پلیس هم با این افراد به علت انجام کار غیرقانونی طبق وظیفه برخورد می کند.» وی تاکید کرد: «درحال حاضر ماموران انتظامی و راهور در پاسگاه‌ها و پلیس راه‌ها با این افراد که امنیت اقتصادی را هدف قرار داده‌اند، برخورد می کنند. پلیس برخورد با اقدامات جنون آمیز شوتی سواران را که بارها موجب تصادفات مرگبار و حتی شهادت چند نیروی پلیس شده‌اند را در دستور کار خود دارد. البته باید با سرمنشأ این موضوع که قاچاقچیان هستند و باعث می شوند تا شوتی‌گری امری پر سود تلقی شده و جوانان جذب آن شوند هم با قدرت برخورد کرد.» بخش زیادی از رانندگان شوتی را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل می‌دهند؛ افرادی که برای دریافت دستمزد، ساعت‌های طولانی و گاهی بیش از ۱۲ ساعت در روز رانندگی می‌کنند تا محموله را به مقصد برسانند. یکی از رانندگان ۲۵ ساله درباره این شغل می‌گوید: «برای این‌که بتوانیم سریع‌تر حرکت کرده و بار بیشتری حمل کنیم، تغییراتی را در خودرو ایجاد می‌کنیم که گاهی تابلو می‌شویم. دیگر همه مردم می‌دانند خودرویی که بار ندارد و قسمت عقب خودرو غیرعادی ارتفاع دارد، شوتی هستند و کالای قاچاق حمل می‌کنند. به خاطر این‌که آن موقع بار قاچاق نداریم با خیال راحت تردد می‌کنیم.» او درباره وضعیت رانندگان نیز توضیح می‌دهد: «برخی شوتی‌ها خودرو برای خودشان است و برخی راننده قاچاقچیان هستند و روی خودرو آنها کار می‌کنند که درآمدشان متفاوت است.» آنچه در میان همه این ماجراها نباید فراموش شود، امنیت جاده‌ها و جان رانندگانی است که هیچ نقشی در چرخه قاچاق ندارند. خانواده‌هایی که برای سفری عادی راهی جاده می‌شوند، ممکن است تنها در چند ثانیه با خودرویی روبه‌رو شوند که با سرعتی غیرقابل کنترل در حال فرار است؛ حادثه‌ای که گاه سرنوشت چندین نفر را تغییر می‌دهد.
با وجود تداوم این حوادث، آمارهای پلیس نشان می‌دهد شمار قربانیان تصادفات مرتبط با خودروهای شوتی در سال گذشته کاهش یافته است. رئیس پلیس راه راهور فراجا با اعلام کاهش ۱۲ درصدی تلفات ناشی از تصادفات خودرو‌های شوتی در سال گذشته می‌گوید: «در طول سال ۱۴۰۴، مجموعا ۳۵۸ نفر در تصادفات مرتبط با خودرو‌های شوتی جان خود را از دست دادند که از این تعداد تنها ۳۲ نفر، معادل حدود ۸ درصد، افراد غیرمقصر بودند و ۹۲ درصد فوت‌شدگان خود عامل و مسبب اصلی وقوع حادثه محسوب می‌شدند.»
سردار کرمی اسد همچنین درباره آمار مصدومان این حوادث می‌گوید: «۵۱۳ نفر در حوادث مرتبط با خودرو‌های شوتی مصدوم شده که تنها ۱۰ درصد آنان غیرمقصر بوده و ۹۰ درصد مصدومان، رانندگان یا سرنشینان خودرو‌های شوتی و عاملان اصلی وقوع تصادفات بودند.»