یک ابهام بزرگ درباره فوتبال؛ چرا هد زدن باید ممنوع شود؟

جام جم آنلاین – باشگاه کوموی ایتالیا دیروز یک بیانیه داد. بر اساس این بیانیه بازیکنان تا زمانی که از لحاظ جسمانی و فنی به آمادگی نرسند حق زدن ضربه سر را نخواهند داشت. این قانون بیشتر برای رده‌های پایه این باشگاه است.
این تصمیم شاید عجیب به نظر برسد، اما واقعیت این است که در سال‌های اخیر بار‌ها به عواقب بد ضربه زدن به توپ با سر اشاره شده است. برخی محققان بر این باور هستند که ضربه زدن به توپ باعث میشود سلامت مغز بازیکنان به خصوص بازیکنان کم سن و سال به خطر بیفتد.
هد زدن همیشه یکی از جذاب‌ترین بخش‌های فوتبال بوده است. از گل‌های تاریخی زین‌الدین زیدان، کریستیانو رونالدو و میروسلاو کلوزه گرفته تا ضربات سر مدافعانی که بار‌ها تیم‌های خود را نجات داده‌اند. این مهارت نقش مهمی در فوتبال داشته است. اما پیشرفت علم پزشکی باعث شده نگاه تازه‌ای به این حرکت ایجاد شود. اکنون بسیاری از متخصصان معتقدند تکرار ضربات سر، حتی اگر هر بار آسیب شدیدی ایجاد نکند، ممکن است در بلندمدت سلامت مغز را تحت تأثیر قرار دهد.
تصمیم باشگاه کومو نیز بر همین اساس اتخاذ شده است. مسئولان این باشگاه اعلام کرده‌اند که کودکان ابتدا باید مهارت‌های پایه فوتبال مانند کنترل توپ، پاسکاری، دریبل و تصمیم‌گیری را یاد بگیرند و تنها زمانی که از نظر رشد جسمانی و قدرت عضلات گردن آماده باشند تمرین ضربه سر را آغاز کنند. هدف از این تصمیم حذف همیشگی هد زدن نیست بلکه کاهش قرار گرفتن مغز کودکان در معرض ضربات مکرر است.
 
تحقیقات علمی چه می‌گویند؟
در سال‌های گذشته پژوهش‌های متعددی درباره ارتباط ضربه سر و بیماری‌های مغزی انجام شده است. یکی از مهم‌ترین این تحقیقات در دانشگاه گلاسگو روی هزاران فوتبالیست حرفه‌ای سابق انجام شد. نتایج نشان داد بازیکنان حرفه‌ای نسبت به افراد عادی بیشتر در معرض ابتلا به آلزایمر و انواع زوال عقل قرار دارند.
البته این تحقیقات یک نکته مهم را نیز مطرح می‌کنند. پژوهشگران هنوز نتوانسته‌اند با قطعیت اعلام کنند که خود ضربه سر به تنهایی عامل این بیماری‌هاست. فوتبال حرفه‌ای با برخورد‌های شدید، تکل‌ها، ضربه به سر در تصادفات داخل زمین و حتی سبک زندگی ورزشکاران همراه است و همه این عوامل می‌توانند در کنار هم نقش داشته باشند.
بسیاری از متخصصان بر این باورند که تکرار صد‌ها یا حتی هزاران ضربه سر در طول دوران حرفه‌ای یک فوتبالیست ممکن است باعث آسیب‌های میکروسکوپی به بافت مغز شود. این آسیب‌ها معمولا بلافاصله علائمی ایجاد نمی‌کنند، اما ممکن است سال‌ها بعد خود را به شکل مشکلات حافظه، کاهش تمرکز یا بیماری‌های عصبی نشان دهند.
 
بازیکنان قدیمی بیشتر در خطر هستند
یکی از دلایلی که نگرانی‌ها را افزایش داده نوع توپ‌های قدیمی فوتبال است. در دهه‌های گذشته توپ‌های چرمی پس از خیس شدن وزن بسیار بیشتری پیدا می‌کردند و ضربه زدن به آنها فشار بیشتری به سر و گردن وارد می‌کرد. امروزه توپ‌ها سبک‌تر و استانداردتر هستند، اما همچنان نگرانی درباره تکرار ضربات سر وجود دارد.
برخی مطالعات همچنین نشان داده‌اند مدافعان مرکزی و مهاجمانی که بیشتر از سایر بازیکنان با سر بازی می‌کنند نسبت به هافبک‌ها و بازیکنان کناری بیشتر در معرض خطر قرار دارند. البته این به معنای ابتلای قطعی آنها به بیماری‌های مغزی نیست بلکه تنها احتمال خطر در این گروه بیشتر گزارش شده است.
 
قوانین جدید در فوتبال
در سال‌های اخیر چندین کشور قوانین جدیدی برای فوتبال پایه تصویب کرده‌اند. در انگلیس، آمریکا و اسکاتلند تمرین ضربه سر برای کودکان در سنین پایین محدود یا ممنوع شده است. همچنین در فوتبال حرفه‌ای نیز توصیه شده تعداد تمرینات هد زدن کاهش پیدا کند تا میزان ضربات وارد شده به سر کمتر شود.
باشگاه کومو نیز دقیقا در همین مسیر حرکت کرده است. این باشگاه قصد ندارد هد زدن را از فوتبال حذف کند بلکه می‌خواهد بازیکنان در زمانی این مهارت را یاد بگیرند که بدن آنها توانایی بیشتری برای تحمل فشار‌های ناشی از آن داشته باشد.
 
آیا هد زدن روزی ممنوع می‌شود؟
هر از گاهی این بحث مطرح می‌شود که شاید روزی فوتبال قانونی تصویب کند که ضربه سر به طور کامل ممنوع شود. اما واقعیت این است که چنین اتفاقی دست‌کم در آینده قابل پیش‌بینی بسیار بعید به نظر می‌رسد. هد زدن یکی از ارکان تاکتیکی فوتبال محسوب می‌شود و حذف آن ماهیت این ورزش را به شکل اساسی تغییر خواهد داد. ارسال از جناحین، ضربات کرنر، ضربات ایستگاهی و حتی بسیاری از شیوه‌های دفاعی بدون استفاده از سر، شکل امروزی خود را از دست می‌دهند.
 رویکرد فعلی فیفا، یوفا و بسیاری از فدراسیون‌های ملی حذف هد زدن نیست بلکه مدیریت خطر است. کاهش تعداد تمرینات ضربه سر، آموزش صحیح تکنیک هد زدن، تقویت عضلات گردن، رسیدگی فوری به ضربات مغزی و محدود کردن هد زدن در فوتبال پایه اقداماتی هستند که می‌توانند بدون تغییر قوانین اصلی فوتبال از سلامت بازیکنان محافظت کنند؛ بنابراین تصمیم باشگاه کومو را می‌توان بخشی از تحول جدید فوتبال دانست، تحولی که تلاش می‌کند میان حفظ جذابیت این ورزش و مراقبت از سلامت بلندمدت بازیکنان تعادل برقرار کند. شاید هد زدن هرگز از فوتبال حذف نشود، اما شواهد علمی نشان می‌دهد استفاده آگاهانه‌تر و محدودتر از این مهارت به ویژه در سنین پایین، می‌تواند خطر بروز برخی مشکلات مغزی در سال‌های آینده را کاهش دهد. این موضوعی است که امروز بیش از هر زمان دیگری مورد توجه پزشکان، مربیان و مدیران فوتبال قرار گرفته است.