همه آنچه گفته شد در باب اهمیت خانواده، رادیو را بهعنوان یک رسانه شنیداری قدیمی و فراگیر ملزم میسازد که هرچه بیشتر در تولیدات خود به این نهاد مقدس توجه داشته باشد. برنامههای رادیویی میتوانند بستری جذاب باشند برای روایت شنیداری یک خانواده موفق، صمیمی و صدالبته واقعی و به دور از هر اغراق ایرانی. در قالب گفتوگو با ۱۴ برنامهساز نگاهی داشتهایم به برنامههای خانوادگی موفق شبکههای مختلف رادیویی.
تمرکز بر سبک زندگی ایرانی ــ اسلامی
برنامه «خانه و خانواده» روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت۹تا۱۰صبح به گویندگی فاطمه آلعباس و فیروزه آدابی روی آنتن رادیو ایران میرود. متینالسادات فیروزی، تهیهکننده برنامه خانه و خانواده تاکید کرد: تمرکز ما روی سبک زندگی ایرانی ــ اسلامی، مسائل بین همسران، فرزندآوری، تربیت فرزند،ارتباط بانوجوانان،ازدواج و آشنایی پیش از آن، سالمندان، اعتیاد و موضوعاتی از این دست است. خانه وخانواده از قدیمیترین تولیدات رادیو ایران است ومن ازسال۹۶ به این برنامه پیوستم. هر روز در برنامه به یک موضوع خاص میپردازیم و بهتازگی مبحث عفاف و حجاب را هم اضافه کردهایم. سعی میکنیم تا همه اعضای خانواده با هر رده سنی بتوانند از برنامه استفاده کنند؛ برنامهای هم درباره ارتباط با نسل زد داشتیم.
فیروزی با اشاره به اینکه رده سنی جوان بیشترین گروه مخاطبان برنامه هستند، یادآور شد: در حالیکه فرهنگ رفتن نزد مشاور مرسوم شده ولی باز مردم پرسش و سؤالات خود را با برنامه مطرح میکنند و به ما اعتماد دارند. آنها حتی سؤالات خصوصی خود را هم میپرسند و دغدغههایشان را بازگو میکنند. نقطه تمایز این برنامه با دیگر برنامههای شبکههای دیگر پرداخت به موضوعات روز از زاویه دیدی متفاوت است. سعی میکنیم سؤالات را به سمت و سویی ببریم که کمتر پرسیده و بررسی شده است.
«زربانو» و معرفی زنان موفق
برنامه «زربانو» رادیو جوان با موضوع ارزشهای اسلامی خانواده هر روز ساعت ۱۳ روی آنتن این شبکه رادیویی میرود. زهره عبدالرحیم، تهیهکننده این برنامه بیان کرد: برنامه زربانو از سال ۱۴۰۳ به صورت تولیدی شروع به کار کرده است و پنج دقیقه زمان دارد.
هدف برنامه معرفی بانوان موفق ایرانی در تمام حوزههای هنری، سیاسی، اقتصادی، ورزشی و علمی است. وی با تاکید بر اینکه حفظ ارزشهای اسلامی ملاک اصلی برنامه در معرفی بانوان موفق است، خاطرنشان کرد: تمرکزمان بیشتر روی ارزشهای اسلامی خانواده و بانوانی است که در کنار وظیفه مادری و رسیدگی به امور منزل، توانستهاند در حوزههای مختلف نیز فعالیت داشته و بدرخشند.
شاید تفاوت اصلی در کوتاه بودن زمان برنامه باشد. همچنین از صدای بانوان موفق برای ایجاد انگیزه و روحیهدادن به دیگر بانوان جامعه بهره گرفته شده است. استقبال شنوندگان هم باعث شد تا تولید برنامه پس از وقفهای کوتاه دوباره ازسر گرفته شود.
«آشتیکنان» خانوادهها
برنامه «آشتیکنان» رادیو فرهنگ هر روز با حضور در دادگستری، به مسائل زنان خانواده و کودک میپردازد. نیکنام جبرائیلیپور، تهیهکننده برنامه آشتیکنان با بیان این مطلب، افزود: ما در دادگاه خانواده حضور داریم ، مشکلات مردم را از نزدیک میبینیم و کنکاش میکنیم. اگر هم نیاز باشد با بستگان و کسانی که دخالتهای بیجا میکنند، صحبت و مشکلات را رفع و رجوع میکنیم تا خانواده به یک زندگی صددرصدی و دوستداشتنی برسد. بهگفته جبرائیلیپور، بیش از دو دهه از عمر برنامه آشتیکنان میگذرد و هدفش رفع مشکلات خانوادههاست.
تشویق خانوادهها به ورزش همگانی
«گلخانه» برنامه خانوادگی رادیو ورزش است که با محوریت ورزش همگانی برای مدت حدود هفت سال شنبه تا چهارشنبه ساعت ۱۱ و ۳۰ دقیقه از این شبکه رادیویی پخش میشود. صدف سبحانی، تهیهکننده گلخانه درباره اهداف ساخت این برنامه، گفت: با توجه به اهمیت ورزش، کمتحرکی ایرانیان و بیماریهایی که ناشی از بیحرکتی است، تصمیم گرفتیم برنامهای بسازیم که ورزش همگانی را ترویج دهیم. ترویج فرهنگ ایرانی ــ اسلامی هدف ماست و در این برنامه تلاش میکنیم ورزشهای ساده و ارزان را در سبد خانواده قرار دهیم. برنامه ما خانوادگی است و شامل آیتمهای طنز، پزشک خانواده و بازیهای ایرانی، سالمندان، کودکان، بازیهای محلی و طبیعتگردی و سرگرمیهای فکری میشود. سبحانی درباره میزان استقبال از برنامه نیز توضیح داد: استقبال و بازخوردها خیلی خوب بوده و مطالبی که توسط کارشناسان برنامه مطرح میشود، مانند موضوعاتی همچون مکملهای ورزشی، بازیهای الکترونیکی، عوارض پشتمیزنشینی و... استقبال شنوندگان را بهدنبال دارد.
تشکیل «خانواده مبارک»
برنامه «خانواده مبارک» در رادیو صبا با نگاهی طنزآمیز به موضوع فرزندآوری و عواقب تکفرزندی میپردازد. این برنامه ازسال۱۴۰۲ روی آنتن رفته و هر روز از شنبه تا چهارشنبه بهمدت ۱۵ دقیقه پخش میشود. نوید جولایی، تهیهکننده این برنامه به تشریح اهداف ومحتوای این برنامه پرداخت و گفت: این برنامه با استفاده از نمایشهایی با زبان ساده و صمیمی، چالشها و پیامدهای تکفرزندی را بهشکلی شیرین و آموزنده به تصویر میکشد.هدف این بخش ازبرنامه، افزایش آگاهی خانوادهها درخصوص اهمیت داشتن فرزندان بیشتر در بهبود روابط خانوادگی و رشد جامعه است، درحالیکه فضایی مفرح و خندهدار نیز برای مخاطبان فراهم میآورد تا بتوانند با دغدغههای این موضوع بهشکلی مثبت و سازنده روبهرو شوند. جولایی به محبوبیت شخصیت «مبارک» اشاره کرد و افزود: تصمیم گرفتیم که این شخصیت را در قالب خانواده ایرانی طراحی کنیم تا بتوانیم موضوع خانواده و اهمیت آن را بهصورت نمایشی بیان کنیم.
شنونده حریم باشیم
برنامه «حریم» روزهای دوشنبه ساعت ۸:۳۰ صبح از رادیو گفتوگو پخش میشود. گوینده برنامه فاطمه حسنپور و تهیهکننده سردبیر و طراح سوالات زهرا بحریه است. تهیه کننده «حریم» درباره اهداف ساخت این برنامه عنوان کرد: خمیرمایه برنامه، خانواده و انتقال فرهنگ پوشش صحیح است که از خانواده منتقل میشود.
در حال حاضر، سبک زندگیها تغییر کرده است. بههمین دلیل، تلاش داریم که فرهنگ صحیح پوشش را در خانواده اشاعه دهیم. در حقیقت برنامه سعی در اشاعه فرهنگ پوشش مناسب در جهت بهتعادلرساندن دارد.
ایده اصلی برنامه از یک سال قبل بهوجود آمد. ایده من این بود که در فضای آزاد به این موضوع پراهمیت بپردازیم تا به درک بهتر مقوله عفاف و حجاب و اثرگذاری آن در جامعه کمک کنیم. ناگفته نماند با هدف بصیرتافزایی در خصوص تبعات بدحجابی و تبیین هویت فرهنگی-اجتماعی در بستر هویت ایرانی-اسلامی و حضور دو طیف موافق و زاویهدار با موضوع، به این مقوله مهم و حائز اهمیت پرداختیم.
بهتوان زندگی
«بهتوان زندگی» برنامه خانوادهمحور رادیو اقتصاد است که شنبه تا چهارشنبه ساعت۱۰ پخش میشود. الهام مصطفوی، تهیهکننده برنامه توضیح داد: بهتوان زندگی یک بستر تحلیلی و گفتوگومحور است که اقتصاد خانواده را نه بهصورت تکبعدی، بلکه از زوایای بههمپیچیده و واقعی زندگی بررسی میکند. این برنامه با دعوت از مجموعهای متنوع از متخصصان، از جمله اقتصاددانان، روانشناسان، جامعهشناسان و کارشناسان رفتار مالی، تلاش میکند تصویر دقیقی از سازوکار تصمیمگیری اقتصادی در خانواده ارائه دهد؛ تصویری که در آن عدد و رقم، بدون فهم رفتار انسان معنا ندارد و نگاه انسانی، بدون درک قواعد اقتصاد، راهحل قابل اتکا تولید نمیکند. تهیهکننده بهتوان زندگی درباره اهداف کلیدی تولید این برنامه گفت: کمک به توانمندشدن خانواده در تصمیمسازی مالی البته نه با آموزش سطحی و تکرار توصیههای دمدستی در دستور کار است. هدف این است که خانواده بتواند انتخابهایش را آگاهانه، پایدار و با کمترین خطا انجام دهد.
همراه با حریم ریحانه
برنامه «حریم ریحانه» دو روز در هفته (یکشنبه و چهارشنبه) ساعت ۱۱:۰۵ از رادیو قرآن پخش میشود. سمیرا قنبری بهعنوان تهیهکننده حریم ریحانه درباره این برنامه توضیح داد: حریم ریحانه با گزارش شروع میشود و هر بار با اشخاص مختلف، بهویژه جوانان و نوجوانان، در مکانهای عمومی گفتوگو میکنیم و سوالات ذهنیای که درخصوص موضوعات مختلف مانند حجاب دارند و جواب آنها را از قرآن میخواهند، با کارشناس برنامه در میان میگذاریم. مدت زمان برنامه ۱۰ دقیقه و مشتمل بر گزارش و آیتم کارشناس میشود که بیشتر بر مساله حجاب متمرکز است.
نوای پیام زندگی
برنامه «پیام زندگی» رادیوپیام مسائل دینی، مذهبی و تربیتی اسلام و برشی کوتاه از زندگی پیامبران، امامان و بزرگان دین را به شنوندگانش ارائه میدهد. علی همایی، تهیهکننده پیام زندگی درباره این برنامه بیان کرد: از آنجا که در عصر ارتباطات و سرعت در انتقال محتوا و مفاهیم هستیم تلاش میکنیم مطالب خیلی کوتاه و موجزی را درباره موضوعات مرتبط با خانواده و مسائل تربیتی فردی و اجتماعی و مضامین کاربردی زندگی ارائه دهیم. از سوی دیگر، سعی میکنیم به تربیت فرزندان بپردازیم، چون درحالحاضر بین بچهها و والدین اصطکاک وجود دارد و فاصله بین نسلی زیاد شده است. با توجه به تعریف رادیوپیام، مطالب ارائهشده در برنامه باید کوتاه، موجز و کارآمد باشد. از همین رو خیلی از مفاهیم را کوتاه کردهایم و به فراخور سلیقه مخاطب و پسند آنها بازگو میکنیم. از آنجا که آیتمهای برنامه کوتاه است و همهقشری را فرا میگیرد مورد پسند مخاطب قرار دارد.
پویش خانوادگی برای قرائت قرآن
برنامه «زندگی زیباست» پنج سال است که با هدف ترویج فرزندآوری و فرزندپروری روی آنتن رادیو معارف میرود. سید محمدعلی حسینیان، مدیر گروه قرآن و اهل بیت(ع) رادیو معارف، درباره زندگی زیباست بیان کرد: هدف اصلی برنامه ترویج فرزندپروری و سوقدادن ایران به سمتوسوی جوانی جمعیت و همچنین کمک به پرورش فرزندانی قوی و کارآمد برای جامعه جوان ایرانزمین است. حسینیان خاطرنشان کرد: در سال جاری بیشترین تمرکز برنامه روی موضوعات مختلف فرزندپروری بود که با توجه به شبیخون فرهنگی دشمنان قسمخورده ایران برای فروپاشی خانواده، بتوانیم به والدین برای تربیت فرزندانی پرتوان و مؤمن، آموزشها و مهارتهایی را ارائه دهیم. از سوی دیگر، در هر برنامه از مساله بسیار مهم فرزندآوری غافل نمیشویم و از دریچههای متفاوت به این مهم میپردازیم. در برنامه زندگی زیباست، اولا بهطور بسیار جزئی و کاربردی وارد موضوعات فرزندآوری و فرزندپروری میشویم و در هر موضوعی از روانشناس متخصص همان مبحث بهره میگیریم. نکته دوم اینکه مباحث صرفا بهصورت علمی ارائه نمیشود و از طنز هم استفاده میکنیم که شعرخوانی طنازانه استاد احمد رفیعی وردنجانی، از جذابیتهای خاص این برنامه است. همچنین در برنامه، پویشی خانوادگی برای قرائت قرآن داریم که از سراسر ایران مشارکت و اعلام حضور و همراهی میکنند.
بازنمایی چهره زن مسلمان
طنین صدای «ایرانبانو» هر هفته از شنبه تا چهارشنبه ساعت ۹ روی آنتن رادیومقاومت میرود. برنامهای که با همراهی بانوان شاخص و کارشناسان این حوزه، دریچهای رو به کنشگری و حضور موثر زنان در جامعه میگشاید.به گفته تهیهکننده ایرانبانو، این برنامه متشکل از بخشهای الگوی سوم زن، خانواده شهدا و بانوی فعال اجتماعی است و ابعادی را که مرتبط با خانمهاست مد نظر دارد تا تعادل و تلفیق بین نقش خانوادگی و اجتماعیشان و قدرتمندی این الگو در جامعه ایرانی را بیان کند. فاطمه مرتضویان بیان کرد: سیاست این برنامه بر بهرهگیری از بانوان تحلیلگر سیاسی استوار است. با توجه به روح حاکم بر ایرانبانو، تلاش میکنیم نقش بانوان هوشیار، پرنشاط و امیدآفرین را در کنار کنشگری آنان در جامعه امروز و تقابلهای رسانهای، بهطور ویژه تبیین کنیم. درواقع تلاش داریم تا خانمها بهعنوان تربیتکننده نسلها و در مقام همسری و مادری با تشخیص خبرها و فضای روانی جامعه بتوانند اثرگذاری مفید داشته باشند و نسل امیدواری را تربیت کنند.
اجرای پروندههای روانپزشکی
پخش برنامه «نگاهی دیگر» از اسفندماه سال گذشته در رادیونمایش آغاز شده است. در هر قسمت از این برنامه، یکی از پروندههای روانپزشکی در قالب «نمایش مستند» بازسازی و اجرا میشود. پگاه عموزاده، تهیهکننده نگاهی دیگر اظهار کرد: این برنامه طبق سند تحول سازمان صداوسیما و با هدف جلوگیری از سقطجنین و اطلاعرسانی درباره آثار روحی و روانی آن ساخته میشود. قبل از نگاهی دیگر، در رادیونمایش اصلا برنامهای یا آیتمی که به روانشناسی اختصاص داشته باشد، نداشتیم. نگاهی دیگر برنامه جدیدی بود که از آن استقبال شد و ادامه پیدا کرد. در برنامه بازیگران ثابت و متغیر داریم، مانند سعیده فرزین، نسرین زارع، ماکان رضاییپور، مسعود خواجهوند و بازیگران دیگری از اداره کل نمایش. کارشناس و روانشناس برنامه هم آقای دکتر عباس فارغ است که به زبان ساده راهکارها درمانی را ارائه میدهد.
حریم آرامش در خانواده
برنامه«حریم آرامش»رادیوسلامت بر روابط زناشویی درخانواده و حریمها و آموزشهایی که درابتدای ازدواج داده میشود تمرکز دارد. رضا خواجهای، قائممقام مدیر شبکه رادیوسلامت درباره ساختار و محتوای این برنامه توضیح داد: توضیحات و آموزشهایی که درحریم آرامش داده میشود درهیچ برنامه دیگری وجود ندارد.این برنامه ضمن تبیین چگونگی و کیفیت روابط زناشویی در خانواده و آموزشهایی که در ابتدای ازدواج داده میشود، مشکلات روانشناسی و بیماریهای زناشویی را بیان میکند. این برنامه، روابط زناشویی را محور گفتوگو قرار داده؛ گفتوگویی صریح اما مسئولانه که خطوط قرمز فرهنگی و اخلاقی در آن بهدقت رعایت شدهاند. برای شروع کار نیز خیلی تلاش شد تا مجوزهای لازم گرفته شود. به گفته قائممقام مدیر شبکه رادیوسلامت، برنامه حریم آرامش پنجشنبهها ساعت ۱۱:۳۰ با گویندگی لیلی علوی و با حضور دکتر زهره کشاورز بهعنوان کارشناس بهداشت خانواده روی آنتن میرود.
«مهرانه»؛ برنامهای برای نجات خانوادهها از مرز جدایی
برنامه «مهرانه»روزهای سهشنبه ساعت۱۰به تهیهکنندگی مینا نیکانیک وبااجرای گیتی خامنه از رادیوتهران پخش میشود. گیتی خامنه درباره اجرا در برنامه مهرانه تصریح کرد: وقتی برنامه پیشنهاد شد از آنجا که روانشناسی مبحث مورد علاقه من است پذیرفتم. نام اولیه برنامه «میدان مادر» بود ولی به مرور به «مهرانه» رسیدیم. برنامه مهرانه به موضوع سلامت روان و مشکلات رایج در نهاد خانواده و حوزه کودک و نوجوان میپردازد. رویکرد اصلی این برنامه، واکاوی مسائل خانوادگی وارتقای سطح تعامل میان اعضای خانواده ونوجوانان است.کارشناسان مهرانه همه از روانشناسان و متخصصین شاخص سلامت روان هستندو این برنامه برای شخص خودم یک کلاس است. برنامه یک پویایی خاصی دارد و مخاطبان با سامانه پیامکی و تماس تلفنی، سؤالات ونظرات خود رامطرح میکنند ودرتعامل هستیم. خامنه تاکیدکرد: ازکسانی که شنونده هستند، بازخوردهای خیلی فوقالعادهای دریافت میکنیم. حتی شنیدهام کسانی که در زندگیشان تا مرز جدایی رفته بودند با شنیدن برنامه، درصدد حل مشکلاتشان برآمدهاند. یک اتفاق خوب دیگر اینکه بعد از برنامه اعتماد نسبت به روانشناسان و مشاورین خانواده بیشتر شد.مجری مهرانه خاطرنشان کرد: این برنامه با تغییر نگرش کسانی که مشکلات را جزء لاینفک زندگی میپنداشتند، مسیر تازهای گشود. اکنون مخاطبان میآموزند که با آگاهی و کمکگرفتن از مشاوران، میتوانند بهجای پذیرش رنج،به سوی حل مساله حرکت کنند. نهادینهشدن این فرهنگ که بایدبه مباحث روانشناختی نگاهی تخصصی داشت، کلید دستیابی به جامعهای سالم است.خوشبختانه درحالحاضرجامعه خیلی پیشرفتکرده و کمکگرفتن ازمشاوره در خانوادهها مرسوم شده است. ترویج تعامل صحیح و سازنده با روانشناسان و مشاوران، از اهداف اصلی تولید این برنامه بوده است. همین موضوع یعنی پرداخت تخصصی به مقوله روانشناسی، یکی از نقاط تمایز مهرانه با دیگر برنامههای مشابه است.