گردشگری مذهبی، فرصت اقتصادی

کارشناسان می‌گویند در شرایطی که ایران سالانه میلیون‌ها زائر مذهبی را در شهرهایی چون مشهد و قم جذب می‌کند، شیراز و فارس چه سهمی از این بازار بزرگ دارند و چگونه می‌توانند آن را افزایش دهند؟
بی‌تردید محور اصلی گردشگری مذهبی استان فارس، حرم مطهر حضرت احمدبن موسی(ع) است‌؛ مکانی که قرن‌هاست نقشی مذهبی، فرهنگی و اجتماعی در شیراز ایفا می‌کند. 
براساس آمارهای رسمی، سالانه بین ۸ تا ۱۰ میلیون زائر از داخل و خارج کشور به حرم شاهچراغ(ع) مشرف می‌شوند که این عدد در ایام خاص مذهبی مانند نوروز، دهه کرامت، محرم و اربعین افزایش چشمگیری دارد. 
آن‌طور که استاندار فارس عنوان کرده: «شیراز تنها یک شهر گردشگری فرهنگی نیست‌؛ این شهر با محوریت حرم مطهر شاهچراغ(ع) می‌تواند به قطب اصلی گردشگری مذهبی جنوب کشور و حتی منطقه تبدیل شود.»
حسینعلی امیری تاکید کرده: «زیرساخت‌های مذهبی شیراز، اگر با برنامه‌ریزی ملی همراه شود، ظرفیت بالایی برای رقابت با شهرهای زیارتی مطرح کشور دارند.»
یکی از مزیت‌های بزرگ فارس، پراکندگی جغرافیایی اماکن مذهبی در آن است‌؛ به‌گونه‌ای که گردشگری مذهبی می‌تواند به‌جای تمرکز در یک شهر، به توسعه متوازن شهرستان‌ها کمک کند. 
مژگان یاراحمدیان، کارشناس حوزه گردشگری مذهبی با بیان این‌که از مهم‌ترین اماکن مذهبی استان فارس می‌توانیم به حرم مطهر شاهچراغ(ع)،سیدعلاءالدین حسین(ع)،امامزاده علی بن حمزه(ع) وشاه داعی‌الله در شیراز، امامزاده ابراهیم(ع) در کازرون، امامزاده عبدالعزیز(ع) در داراب، مسجد نصیرالملک،مسجد عتیق، مسجد وکیل با کارکرد مذهبی- تاریخی و ده‌ها بقعه متبرکه ثبت‌شده در شهرستان‌هایی چون مرودشت، فسا، جهرم، نی‌ریز و لارستان اشاره کنیم، می‌گوید: «طبق اعلام اداره‌کل اوقاف و امور خیریه فارس، بیش از ۱۴۰۰بقعه متبرکه در سطح استان وجود دارد که حدود ۳۰۰ مورد از آنها قابلیت جذب مستقیم گردشگر مذهبی را دارند.»
او ادامه می‌دهد: «براساس گزارش‌های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس در مجموع سالانه بیش از ۲۰ میلیون گردشگر داخلی و خارجی وارد شهرهای مختلف استان می‌شوند که سهم گردشگری مذهبی از این عدد، در حال حاضر حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد برآورد می‌شود.»
یاراحمدیان تصریح می‌کند: «این رقم یعنی حدود شش تا هشت میلیون زائر مذهبی در سال وارد فارس می‌شود و در صورت توسعه زیرساخت‌ها در همه زمینه و بخش‌ها، امکان افزایش تا ۱۲ میلیون نفر هم وجود دارد.»
   
پایتخت فرهنگی، پایتخت زیارتی
یکی از مهم‌ترین ابعاد مغفول مانده گردشگری مذهبی، نقش آن در اشتغال پایدار است. براساس استانداردهای جهانی گردشگری، به‌طور متوسط به‌‌ازای هر ۱۰ گردشگر، یک شغل مستقیم یا غیرمستقیم ایجاد می‌شود. با این محاسبه هشت میلیون زائر مذهبی می‌تواند حدود ۸۰ هزار فرصت شغلی ایجاد کند و در صورت رسیدن به ۱۲ میلیون زائر، این عدد به بیش از ۱۲۰ هزار شغل می‌رسد. 
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس با بیان این‌که این استان از معدود استان‌هایی است که می‌تواند گردشگری مذهبی، فرهنگی و سلامت را همزمان توسعه دهد و این مزیت رقابتی بسیار مهمی است به «جام جم» می‌گوید: «اشتغال‌زایی در حوزه گردشگری مذهبی و زیارت به‌مثابه موتور اقتصاد محلی است. این اشتغال فقط محدود به هتل‌ها نیست، بلکه شامل مهمانسراها و زائرسراها، حمل‌ونقل درون و برون‌شهری، صنایع‌دستی و سوغات مذهبی، خدمات فرهنگی، راهنمایان زیارتی و رستوران‌ها و خدمات محلی هم می‌شود.»
بهزاد مریدی ادامه می‌دهد: «گردشگری مذهبی به‌ویژه برای شهرهای کوچک و متوسط فارس، فرصتی کم‌ریسک و پایدار برای فعال‌شدن جوانان و ارائه طرح‌ها و ایده‌هایی ملی و فراملی در این حوزه است. این مسیر همیشه پویاست چون هم جوانان و هم صنعت گردشگری وابستگی کمتری به نوسانات سیاسی و خارجی دارند.»
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس تاکید می‌کند: «باید شیراز را همان‌گونه که به‌عنوان پایتخت فرهنگی معرفی شده، به‌عنوان پایتخت زیارتی نیز برند‌سازی کنیم.»
با این‌که در صحبت‌های تمام مسئولان و کارشناسان، فارس منطقه‌ای ویژه برای تبدیل‌شدن به یک قطب گردشگری است اما ضعف‌ها و کاستی‌هایی وجود دارد که اجازه نداده این استان به جایگاه اصلی و شایسته خود برسد. 
موضوعی که یاراحمدیان، کارشناس حوزه گردشگری مذهبی هم به آن اشاره کرده ومی‌گوید:«کمبود هتل‌ها و زائرسراهای ارزان‌قیمت دراطراف‌حرم،نبودبسته‌های‌منسجم زیارتی‌-گردشی، ضعف تبلیغات ملی وبین‌المللی وناهماهنگی بین دستگاه‌های فرهنگی، مذهبی و گردشگری، ضربات زیادی به فارس وارد کرده و از تعداد گردشگران در این بخش کاسته است.»
   
از زیارت فردی تا مقصد ملی
کارشناسان معتقدند اگر برنامه‌ریزی جامعی در سطح ملی انجام شود، فارس می‌تواند به مقصد دوم زیارتی کشور پس از مشهدتبدیل شودوحلقه اتصال زیارت، تاریخ وفرهنگ ایرانی- اسلامی باشد.بسیاری ازشهروندان کشورهای‌حوزه خلیج‌فارس علاقه‌مندند ضمن سفر به استان فارس، با یک تیر چند نشان بزنند‌؛ چون ترکیب زیارت شاهچراغ(ع) با گردشگری فرهنگی تخت‌جمشید، حافظیه و سعدیه، مدلی منحصربه‌فرد می‌سازد که درهیچ استان دیگری تکرار نمی‌شود.شیراز و استان فارس،همه عناصر لازم برای تبدیل‌شدن به قطب گردشگری مذهبی ایران را دارند.مکان مقدس، پیشینه تاریخی، زیرساخت اولیه و تقاضای بالقوه و ... . دراین میان آنچه کم است، نه ظرفیت، بلکه تصمیم، سرمایه‌گذاری و نگاه راهبردی است. اگر زیارت از یک سفر فردی به یک «مسیر توسعه» تبدیل شود، گردشگری مذهبی می‌تواند نه‌تنها هویت دینی فارس را تقویت کند، بلکه چرخ اقتصاد و اشتغال ده‌ها شهر و روستا را نیز به حرکت درآورد.