آخر خط یک زندگی

مرد می گوید همسرم را دوست دارم اما نمی خواهم که با لباس کوتاه یا صورت آرایش کرده در جمع دیگران حاضر شود و زن می گوید که حاضر نیست این عقاید متعصبانه را تحمل کند. همسر خانم محجبه ای ، پوشش وی را نمی پسندد و می گوید: «اگر زن من در حضور پدر و برادرم حجاب دارد یعنی آنها را قبول ندارد.» اما زن می گوید: «عادت کرده ام ، نمی گویم همه اعمالم درست است ولی شوهرم انتظار دارد در حضور برادرانش با لباس آنچنانی بگردم ، ما نمی توانیم همدیگر را تحمل کنیم». یک سال و نیم است ازدواج کرده ام. زنم فامیلم است. به خاطر اختلاف فامیلی ، پدرزنم نمی گذارد زندگی کنیم . زنم را برده به خانه اش و مجبورش کرده مهریه اش را به اجرا بگذارد. مهریه اش 500 سکه است ، می شود بالای 50 میلیون تومان . با حقوق ماهانه بخور و نمیری که دارم ، تا آخر عمر هم نمی توانم همه مهریه اش را بپردازم . امروز وقت دادگاه دارم و الان آمده ام دادگاه ببینم راهی هست زندان نروم یا نه؛ چرا اینقدر مهر کردید؛ نمی خواستم ، پدر و مادرم اصرار کردند که مهریه را کی داده و کی گرفته . تازه دختر هم که از فامیل بود ، دیگر کسی به این روزها فکر نمی کرد. 5 ماه است که عقد کرده ایم اما مادر و خواهرشوهرم خیلی دخالت می کنند. آمده ام مهریه ام را به اجرا بگذارم و بعد هم تقاضای طلاق بدهم . مهریه ات چقدر است؛ 400 سکه. با شوهرت کجا آشنا شدی؛ باهم دوست بودیم. حالا خانواده اش همین قضیه را دائم چماق کرده اند و به سرم می زنند...

زنان نگران تر از مردان

کابوس سرگردانی و بی پناهی در راهروهای مستاصل کننده دادگاه سراغم می آید. دختر جوانی را می بینم که حالا مدتی است برای طلاق ، در دادگاه رفت و آمد دارد. دختر می گوید که اولین بار وقتی پایش را به دادگاه گذاشت ، گیج می خورده و نمی دانسته چه کار باید بکند. از فضای دادگاه شوکه شده بود. می گوید همه زنها نگران و مضطربند و مردها راحت حتی وقتی هم که دستبند به دست دارند ، چهره شان آرامش دارد. انگار می دانند که در نهایت قوانین به نفع آنهاست . دلیل طلاقش را دروغگویی مرد بیان می کند. می گوید شوهرش به او نگفته بود که قبلا شغلش چه بود و یک بارهم ازدواج ناموفق داشته است.

افزایش 9 درصدی طلاق در تهران

در حالی که تحقیقات و بررسی های کارشناسان ، بیانگر افزایش سن ازدواج و کاهش سن طلاق و کوتاهی عمر زندگی های مشترک است آمارهای رسیده از سازمان ثبت احوال کشور، بیانگر افزایش 9 درصدی طلاق و کاهش 3 درصدی ازدواج در تهران طی سال گذشته است . این در حالی است که به گفته معاون حقوقی سجلی سازمان ثبت احوال کشور ، سال گذشته 778هزار و 23 مورد ازدواج در مقابل 94هزار و 40 مورد طلاق در کشور به ثبت رسیده است.

کمبود مشاوران کارآزموده در دادگاه ها این آسیب شناس ازدحام بیش از حد در دادگاه های خانواده و کمبود مشاورانی کارآزموده و متخصص در دادگاه ها را از جمله ضعفهای موجود می داند و معتقد است : متاسفانه شلوغی دادگاه ها و حجم بالای مراجعان از یک سو و فشار کار و نبود دقت لازم از سوی دیگر ، موجب می شود که مشاوران موجود در دادگاه ها نتوانند آنچنان که باید ارزیابی لازم و روانکاوی دقیق و صحیحی از مشکلات هریک از پرونده های ارجاعی داشته باشند و نتوانند به میزان لازم برای هر مراجعه کننده ای وقت بگذارند. این در حالی است که به نظر می رسد این رسالت به نهادهای متولی فرهنگی و تشکل های غیردولتی بازمی گردد. به اعتقاد این آسیب شناس ، اگر امروز کشور ما در طلاق در مقام چهارم دنیا قرار دارد ، خلاء آموزش های لازم در زمینه مهارت های زندگی در رسانه ها بویژه صدا و سیما و به موازات آن در دبیرستان ها و دانشگاه ها می تواند همچون سدی استوار در مقابل فاجعه زلزله عاطفی طلاق قرار گیرد ، پس لازم است که این گونه اقدامات قبل از ازدواج صورت گیرد ، چراکه ضربات ناشی از طلاق ، زخمی در روحیه و احساسات زن و مرد ایجاد می کند که افسردگی ، خودکشی ، اعتیاد ، انزوا و... نتایج اولیه آن هستند. کاش همه آنهایی که با عجله از پله های محضر بالا می روند تا «بله» بگویند و اسمشان برود توی شناسنامه دیگری ، قبل از همه آن امضاها ، سری به دادگاه خانواده بزنند و آدمها را خوب نگاه کنند و ببینند که چند عاشق و دلباخته ، چند لیلی و مجنون و چند عاشق و معشوق سابق توی دادگاه سر هم داد می زنند! احتمالا کاش قبل از عقد ، از دخترها و پسرهای جوان بخواهند که زندگی مشترک را معنی کنند و ببینند هدفشان از ازدواج چیست و چرا طرف مقابل را به همسری برگزیده اند و تا همه را خوب نفهمیده اند عقدشان نکنند. آری ، خیلی آسان می توانی کاری کنی که هیچ وقت گذرت اینجا نیفتد. فقط کافی است قبل از ازدواج چشمانت را خوب باز کنی !

بر این اساس ، از مجموع ازدواج های ثبت شده در کل کشور ، استان تهران با 114هزار و 900 مورد ازدواج بخش قابل توجهی از آمار را به خود اختصاص داده و در مقابل ، از مجموع 94هزار و 40 مورد طلاق ثبت شده در کل کشور ، متاسفانه باز هم استان تهران با 24هزار و 664 مورد طلاق در صدر آمار قرار دارد.

آسیب روانی مخرب تر از زلزله

کارشناسان همواره از خانواده به عنوان یک نهاد اجتماعی مهم و تاثیرگذار یاد کرده اند لذا از هم پاشیدگی آن اثرات منفی و جبران ناپذیری بر جای می گذارد و شاید به نوعی مرگ تدریجی یک جامعه را رقم می زند. سالهای اولیه زندگی مشترک زوجین جوان همواره به دلیل تفاوت های موجود در فرهنگ ها، ارزشها و نوع تربیت خانوادگی هریک از زوجین ، شاید دوران بحران زندگی زناشویی باشد؛ به گونه ای که کارشناسان اعلام کرده اند: 80درصد مشکلات زوجین در 2سال اول زندگی مشترک رخ می دهد، از این رو، با وجود چنین شرایطی ، اهمیت آموزش پیش از ازدواج جوانان جهت پذیرش این تفاوت ها و مسوولیت های زندگی بیش از پیش نمایان می شود. نتایج تحقیقات نشان می دهد توجه به سلامت روانی کودکان در سالهای پیش از طلاق ، یعنی زمانی که بیشترین تنشها وجود دارد اهمیت زیادی در جلوگیری از عوارض روحی درازمدت در کودکان خواهد داشت.

کودکان ، مظلوم ترین قربانیان

در یک تحقیق مشخص شد که کودکان زیر 6 سال ترس از بی پناهی ، کج خلقی ها و مشکلات شب ادراری دارند. کودکان 7 - 8 ساله غم و غصه و احساس تنهایی خود را بیان می کردند و کودکان 9 - 10 ساله که واقعیت طلاق را بیشتر درک کرده اند با پدر و مادر یا یکی از آن دو ، خصومت دارند و از مشکلات جسمی مانند دل درد و سردرد گله دارند. تمامی کودکان پس از جدایی والدین (بخصوص سالهای اولیه) به نوعی لجبازتر ، عصبانی و تاحدی تحمل ناپذیر می شوند ، وضعیت تحصیلی آنها افت می کند و ممکن است بیشتر بیمار شوند. مادر نیز پس از طلاق در برابر رشته ای از مشکلات ، همچون تامین مراقبت از کودک ، یافتن سرپناهی مناسب و تامین معیشت و دشواری های ناشی از این که او تنها بزرگسال خانواده است و باید نقش پدر و نقش مادر را یکجا به عهده بگیرد، بنابراین مادری که طلاق گرفته ، هم از حیث مادری و هم از حیث عاطفی در معرض دشواری است و احتمالا نخواهد توانست از این دو جهت کودک خویش را تامین کند.

آموزش پیش از ازدواج
ضرورتی انکارناپذیر

بر همین اساس لزوما آموزش های پیش از ازدواج به زوجین ، بسیار مورد تاکید قرار می گیرد و مهمترین آموزش در مرحله عقد تا ازدواج است که با هدف ایجاد تطابق فکری و فرهنگی و انتقال مفاهیم زوجین به یکدیگر باید انجام شود و در این مرحله ، آموزش ها برای ایجاد تفاهم بیشتر و درک مفاهیم واقعی از یکدیگر و کشف باور عیوب دختران و پسران از یکدیگر و از بین بردن ایده آل های آنچنانی از طرفین ضروری است . به گفته رضوانی ، مدیرکل امور اجتماعی استانداری تهران ، وقوع طلاق قانونی یک تصمیم آنی نیست و فرآیندی با مراحل هفت گانه شامل : اختلافات جزیی ، تکرار و جدی شدن اختلافات ، جدایی یا بی میلی یکی از زوجین ، قهرهای طولانی و تکرار آن ، خستگی زوجین از قهرها، طلاق عاطفی و طلاق قانونی است بنابراین شاید چندان هم دور از واقعیت نباشد که بگوییم عمده مشکلات طلاق به دلیل نداشتن آگاهی از زندگی زناشویی و مسائل مبتلابه زوجین در زندگی رخ می دهد.

رخداد 70 طلاق در کمتر از 5 سال زندگی

عبور از راهروهای پر ازدحام دادگاه خانواده ، سفری است همچون گشت و گذار در ویرانه های بعد از زلزله عاطفی که به فروپاشی کاشانه ای منجر شده که مجروحان آن ، اطفال بی گناه هستند و قربانیان آن نیز زن و شوهری که با امید آینده ای روشن ، پیوند زناشویی بسته اند. این جملات را یک آسیب شناس مسائل اجتماعی که 15 سال درباره معضل خانمان برانداز طلاق تحقیقات میدان انجام داده است ، می گوید و معتقد است که 70 درصد طلاق ها مربوط به ازدواج های بین یک تا 5 سال سابقه زندگی مشترک است ؛ در حالی که 30 درصد این ازدواج ها با عمر کمتر از 3 سال به طلاق منجر می شود. در بازشناسی دلایل طلاق ازدواج های احساسی ، تلفنی یا خیابانی اولین هدف زلزله طلاق بوده است ، به طوری که تحقیقات نشان داده که 75 درصد طلاق ها مربوط به ازدواج جوانی است که بدون رضایت والدین خود به دنبال عشق رویایی و کاذب و آینده ای رمانتیک پیوند زناشویی بسته اند. در این میان ، 15 درصد طلاق ها زمانی که هنوز در مرحله عقد هستند ، رخ می دهد. به گفته دکتر ابهری ، ازدواج های احساسی ، بدون منطق و صرفا براساس هوس و احساسات زودگذر ، دخالت اطرافیان ، بیکاری ، اعتیاد ، چشم و همچشمی ، حسادت های زنانه از جمله دلایل بروز طلاق در سالهای اول زندگی های مشترک هستند.

بهناز محمدی