ایده جدید یا بازگشت به پله اول؛

1- طرح جدید رئیس کل بانک مرکزی برای اصلاح ساختار بانکها، انسان را یاد شاه بیت عملیات بانکداری متعارف دنیا یعنی ضرورت تفکیک نرخ بهره اسمی از نرخ بهره واقعی می اندازد.

کد خبر: ۱۴۶۸۴۸

مطابق این دیدگاه نرخ بهره واقعی عبارت است از نرخ بهره اسمی منهای نرخ تورم . به این معنا که چنانچه نرخ تورم 4 درصد و نرخ بهره اسمی بانکها 5 درصد باشد، نرخ بهره واقعی فقط یک درصد خواهد بود.
اما در طرح طهماسب مظاهری بانکها در ازای تسهیلات دیگر سود دریافت نمی کنند، بلکه به جای آن بابت خدماتی که ارائه می کنند کارمزدی معادل یک تا 3 درصد دریافت خواهند کرد. ضمن این که تسهیلات گیرنده باید جبران کاهش ارزش پول را نیز بنماید. به عبارت دیگر تسهیلات گیرنده علاوه بر کارمزد باید نرخی معادل تورم رسمی کشور را نیز به بانک بپردازد. مقایسه طرح جدید رئیس کل بانک مرکزی و جریان موجود در نظام بانکداری متعارف دنیا نشان می دهد که مجموع کارمزد و نرخ تورمی که تسهیلات گیرنده به بانک پرداخت می کند، می تواند معادل نرخ بهره اسمی و کارمزد به تنهایی نیز همان نرخ بهره واقعی باشد.
2- این طرح با وجود اثرات مثبتی که خواهد داشت کفه ترازو را به نفع طرفداران بالاتر بودن نرخ سود بانکی از تورم ، سنگین خواهد کرد. این در حالی است که طی چند سال اخیر و بویژه پس از تشکیل مجلس هفتم ، طیف قابل اعتنایی از اقتصاددانان بر این اعتقاد بودند که کاهش نرخ تورم مستلزم کاهش نرخ سود بانکی است و این اعتقاد آنان را در مقابل بانک مرکزی که معتقد به جریان عکس این پدیده بود، قرار می داد. طرح آقای مظاهری در واقع می تواند به لحاظ شکلی بازگشت به همان مواضع و دیدگاه های بانک مرکزی سابق باشد.
3- با طرح ایده رئیس کل بانک مرکزی دیگر نمی توان هیچ ابزار مستقیمی را برای کاستن از نرخ تورم متصور بود و بانک مرکزی برای کاهش نرخ تورم باید به همان ابزارهای همیشگی یعنی کنترل سقف اعتباری ، نسبت سپرده قانونی و انتشار اوراق مشارکت قناعت کند.
4- طرح رئیس کل بانک مرکزی ایده جدیدی نیست و اندیشمندان و اقتصاددانان مسلمان پیشتر نیز در این خصوص نظریه پردازی کرده اند. آنها نیز معتقد بودند که جبران کاهش ارزش پول (تورم) به معنای ربا نیست اما به دلیل عدم اتفاق نظر فقها درخصوص مسائل شرعی آن ، این ایده هیچ گاه به منصه ظهور نرسید.
5- با این حال نباید از کنار مزایای این طرح نیز براحتی گذشت . اجرای این ایده موجب افزایش مسوولیت پذیری بانکها، افزایش قطعی شفافیت عملیات بانکی ، آزاد شدن تسهیلات و هدایت آنها به سمت به بخشهای تولیدی و... خواهد شد و به این ترتیب بانکها از اجرای عقود پیچیده و بسیار دشوار بانکداری کنونی کشور نجات خواهند یافت.
6- به نظر می رسد که ایده مطرح شده توسط رئیس کل بانک مرکزی در شرایط کنونی و نرخهای تورم دورقمی به هیچ عنوان قابل اجرا نیست ؛ چراکه مجموع کارمزد و نرخ تورم در این شرایط از 17 درصد نیز فراتر خواهد رفت ، حال آن که هم اکنون بانکها بابت تسهیلات خود فقط 12 درصد سود دریافت می کنند.