بحران های گازی مدیریت می شود

از اواخر دهه 1970 تا امروز سیستمهای پشتیبان تصمیم گیری زیادی برای کنترل شرایط بحرانی و یا تصمیم گیریهای حساس طراحی شده است که همگی آنها دارای ساختار ثابت مکالمه ، دیتا و مدل هستند. در واقع این سیستمها به مدیر برای جمع آوری و آنالیز دانستهها و تجربیات افراد خبره در آن زمینه و استفاده از آنها برای اخذ بهترین تصمیمات کمک میکنند. مدل تصمیم گیری موجود در این سیستم ها از ساختاری مشابه درخت تصمیم گیری و یا برنامهریزی خطی تشکیل شده است . جدیدترین نسل سیستمهای پشتیبان تصمیم گیری ، DSSهای هوشمند هستند که در آنها از محاسبات فازی و یا شبکه عصبی استفاده شده است و گاهی از یک یادگیری نسبی هم برخوردارهستند. در واقع در سیستم های پشتیبان تصمیم گیری فازی ، درخت تصمیم گیری موجود به صورت قوانین اگر آنگاه فازی و ساختار سیستم ، مشابه سیستمهای چند ورودی چند خروجی است . یکی از سیستمهایی که به نظر میرسد برای تصمیم گیری در آنها نیاز به چک کردن پارامترهای متعدد، تجربه عملی زیاد و خبرگی خاص است ، شبکه های انتقال گاز هستند. به گفته دکتر محمدباقر منهاج ، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر و مجری طرح مدیریت بحران در شبکه انتقال گاز، شبکه های انتقال گاز که کار جابه جایی گاز را از تولیدکنندهها تا مصرف کننده ها به عهده دارند، در هر لحظه به دلیل تهدیدات اجزای داخلی شبکه انتقال از جمله ایستگاه های تقویت فشار و لوله ها و همچنین از طرف اتفاقات خارجی نظیر سیل ، زلزله و سرمای شدید ممکن است با بحران روبه رو شوند. منهاج می افزاید: تمام تصمیمات کلی در این شبکه از سوی یک واحد به نام مرکز دیسپاچینگ گرفته می شود. در واقع در این مرکز، اطلاعات از ایستگاه ها، مصارف ، تولیدکننده ها و برخی شیرهای موجود جمع آوری و براساس آنها و برخی معیارهای مد نظر مدیران ، برای بهبود کار شبکه و تامین گاز مصرف کننده ها تصمیماتی گرفته می شود. افراد در این تصمیم گیری ها از تجربیات ، دانش و حافظه خود استفاده می کنند که البته جمع آوری تمام آنها در زمان کوتاه ، گاهی مشکل می کند و ممکن است تصمیم بهینه با توجه به باز خوانی دانش افراد، گرفته نشود. از طرفی ممکن است شرایطی پیش آید که فرد مسوول به دلیل اضطراب و کمبود زمان قادر به گرفتن تصمیم مناسب نباشد و اساسا نتواند از دانسته ها و تجربیاتش استفاده کند. در این شرایط حتی ممکن است موقعیتی به وجود آید که هیچ شخص با تجربه ای در مرکز حضور نداشته باشد. این موارد لزوم مجهز شدن سازمان به یک سیستم پشتیبان تصمیم گیری را کاملا روشن می کند.

فناوری ، پشتیبان متخصصان می شود

برای داشتن یک سیستم پشتیبان تصمیم گیری ، در ابتدا نیاز است تجربیات افراد خبره مرتبط با سیستم در قالب خاصی جمع آوری شود تا با افزودن دانش و علم لازم به آن ، برای رسیدن به اهداف مذکور قدمی به جلو برداشته شود. منهاج معتقد است وجود متغیرهای زیاد در سیستمهای وسیع نظیر شبکه انتقال گاز ، کار را برای طراح سیستم پشتیبان تصمیم گیری بسیار دشوار می کند تا آنجا که با روشهای معمول طراحی سیستمهای پشتیبان تصمیم گیری نمی توان کار را انجام داد. برای این کار باید ابتدا تمام متغیرها، نوع آنها از لحاظ تصمیم گیر بودن یا نبودن ، قطعی یا تصادفی بودن آنها و تمام تاثیراتشان بر یکدیگر مشخص شود که کار بسیار دشواری است . در این باره از دیاگرام تاثیر به منظور نمایش گرافیکی این گام از پروسه طراحی استفاده میشود. برای هر کدام از متغیرهای تصمیم گیری آشکار شده باید کنترل کننده ای طراحی شود که از متغیرهای موثر بر آن متغیر تصمیم گیر به عنوان ورودی سود می جوید و در نهایت تمامی متغیرهای تصمیم گیر طی مکانیزی با هم ترکیب می شوند و سناریوهای تصمیم گیری را تولید می کنند. این سناریوها طبق اولویت ها و معیارهای مد نظر مدیر و برخی معیارهای داخلی رتبه بندی می شوند و در اختیار مدیر قرار می گیرند.

مقابله با بحران

به گفته منهاج ، در شبکههای انتقال گاز به دلیل گستردگی ، پیچیدگی ، داشتن متغیرهای زیاد اعم از تصمیمگیر، میانی و خروجی و همچنین نداشتن مدل ریاضی و بنابراین رفتار مبهم و غیریقینی آن تا به حال هیچ سیستم پشتیبان تصمیم گیری موفقی طراحی و پیاده سازی نشده است . این کار برای اولین بار در این طرح شروع شده که امید است در آینده توسعه و تکامل یابد. پس از فاز طراحی ، نرم افزار پشتیبان تصمیم گیری ویژه ای برای مقابله با شرایط بحران در شبکه انتقال گاز با استفاده از برنامه نویسی Matlab ایجاد شده است . برای این نرم افزار رابط کاربری بوسیله نرم افزار Labview طراحی و پیادهسازی شده است که استفاده گرافیکی و آسان از این سیستم را که جزو یکی از شروط DSSهاست ، برای کاربر ممکن می کند. این طرح با حمایت بخش دیسپاچینگ شرکت ملی گاز ایران و با همکاری مهندس هدی نخبه و جمعی از دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد این دانشگاه از سال 1384 شروع شده است وتابه حال در منطقه عملیاتی 3 شبکه انتقال گاز که شامل ایستگاه های قم 1 و 2 ، ساوه ، قزوین و مصارف مهم تهران و غرب کشور می شود با موفقیت به اجرا درآمده است البته با توجه به این موفقیت در کل شبکه نیز پیاده سازی شده و قرار است در این ماه به بهره برداری برسد.