سودان زیر سایه نظامی ها

جمعه شب، عمر البشیر ابتدا در یک نطق تلویزیونی ضمن درخواست از مخالفان برای پیوستن به گفت‌وگوی‌های ملی، از برقراری حالت فوق‌العاده در سودان به مدت یک سال خبر داد. به‌دنبال این تصمیم او روز گذشته اعلام کرد دولت کنونی را منحل و به جای آن دولت جدیدی را تشکیل می‌دهد که اعضایش نظامیان هستند. به همین ترتیب روز گذشته البشیر وزیران و استانداران جدید خود را معرفی کرد. به گزارش خبرگزاری رسمی سودان (سونا)، وی طی حکمی، معاونان و دبیران کل وزیران برکنار شده را سرپرست وزارتخانه‌ها کرد. به این ترتیب فضل عبدا... فضل وزیر امور ریاست جمهوری، احمد سعد عمر وزیر امور نخست‌وزیری، حامد محمد نور الممتاز وزیر دیوان حکومت دولت فدرال منصوب شدند. همچنین وزیران وزارتخانه‌های امورخارجه، دفاع و دادگستری در پست خود ابقاء شدند. از سوی دیگر رئیس‌جمهوری سودان ضمن برکناری استانداران استان‌های مختلف کشور، 18 استاندار جدید را که همگی از فرماندهان ارشد نظامی و انتظامی هستند برای اداره این مناطق تعیین کرد. وی همچنین رای پارلمان این کشور به اصلاحات قانون اساسی را که به او اجازه نامزدی مجدد در انتخابات ریاست‌جمهوری را می‌دهد، ملغی اعلام کرد. البشیر در عین حال یاد آور شد که یک سال دیگر قدرت را ترک می‌کند یعنی دوره ریاست‌جمهوری او با آغاز ۲۰۲۰ خاتمه می‌یابد.
واکنش مخالفان
اما سخنرانی و تصمیمات بعدی البشیر نتوانست جلوی اعتراضات مردمی را بگیرد به طوری که معترضان شبانه با برگزاری تظاهرات در پایتخت و شهرهای دیگر خواستار کناره‌گیری او از قدرت شدند. همزمان نیروهای پلیس نیز با شلیک گاز اشک‌آور سعی در متفرق کردن معترضان در مناطق مختلف خارطوم وام درمان کردند. در همین حال ائتلاف مخالفان رئیس جمهوری سودان در واکنش به نطق تلویزیونی «عمر البشیر» گفت: درخواست وی برای گفت‌وگو در این مقطع، دیر و رویکرد جامعه به سمت دیگری است. به گزارش شبکه تلویزیونی الجزیره، این ائتلاف در بیانیه‌ای افزود: سخنان بشیر مبنی بر این که در کار احزاب دخالتی نمی‌کند، تنها برای آرام کردن افکار عمومی است. خواسته ملت ما انحلال دولت یا تشکیل یک دولت تکنوکرات نبود. کسی که به دنبال برگزاری گفت‌وگو در سودان است، باید زمینه مناسب را به وجود آورد و جو امنیتی را لغو کند.در حالی که سازمان ملل متحد شمار کشته‌های اعتراضات سودان را 40 نفر اعلام کرده، مقام‌های دولتی این تعداد را 29 نفر بیان می‌کنند. برخی گزارش‌ها می‌گوید تاکنون بیش از هزار نفر درجریان اعتراضات سودان بازداشت شده اند . اعتراضات سودان ابتدا از سه برابر شدن قیمت نان شروع شد اما درادامه معترضان خواستار برکناری عمر البشیر از قدرت شدند . عمر البشیر حدود 30 سال است که در سودان حکومت می‌کند.
سیاست‌های غلط
برخی از ناظران علت ناآرامی‌های اخیر سودان را سیاست‌های اشتباه عمر البشیر می‌دانند که با زیگزاگ‌های خود نتوانست ثبات و آرامش را در کشور خود تضمین کند.
عمر البشیر سال‌های گذشته یکی از متحدان محور مقاومت بود و از گروه‌های فلسطینی و مبارزات‌شان دفاع می‌کرد. اما بعدها تحت تاثیر وسوسه‌های عربستان سعودی قرار گرفت و به محور ریاض نزدیک شد. این نزدیکی تا آنجا پیش رفت که البشیر حاضر شد تعدادی از سربازان سودانی را برای شرکت درجنگ یمن به این کشور بفرستد . تصمیمی که حاصلی جز خسارت به همراه نداشت و علاوه بر کشته شدن تعداد بی شماری از سربازان سودانی در نهایت البشیر را هم بی‌مزد و منت گذاشت. به نحوی که سعودی‌ها به او پشت کرده و درنهایت عمر البشیر بدون حامی و پشتیبان ماند. اعتراضات در سودان ابتدا از شهرهای اطراف شروع و سپس به پایتخت کشیده شد. در ابتدا این مردم گرسنه و بی پناه سودان بودند که به دلیل مشکلات معیشتی کارد به استخوان‌شان رسیده بود و با به آتش کشیدن مراکز حزب حاکم اعتراض خود را نشان می‌دادند.
عمر البشیر این اعتراضات را هدایت شده از سوی خارج توصیف کرد و در صدد سرکوب آنها بر آمد. اما در ادامه اعتراضات به مراکز مهم سودان کشیده شد و برخی احزاب مهم از جمله حزب الامه به رهبری صادق المهدی نیز به معترضان پیوستند . به این ترتیب اعتراضات سودان شکل یک جبهه سراسری را به خود گرفت که زیر نظر ائتلاف مخالفان هدایت می‌شد .
در 12 دی ماه گذشته رهبران 23 حزب سیاسی در سودان رئیس‌جمهور این کشور را به تشکیل یک شورای سیاسی انتقالی فرا خواندند. آنها در نامه‌ای خواستار انحلال پارلمان ملی، فرمانداری‌ها و مجالس قانون‌گذاری ایالتی در سراسر این کشور شدند و از او خواستند نخست‌وزیر جدیدی را انتخاب کند. رهبران حزب جبهه ملی برای تغییر، حزب امت، حزب جنبش اصلاح اکنون و حزب اخوان‌المسلمین سودان از جمله احزاب و گروه‌هایی بودند که این نامه را منتشر ساختند . با این حال عمر البشیر به هیچ یک از این خواسته‌ها پاسخ نداد و تنها با دادن وعده‌هایی مبنی بر بهبود اوضاع معیشتی گفت معترضان راه به جایی نخواهند برد.
یک هفته بعد از آن بود که معترضان موفق شدند به صورت همزمان در ۱۲ شهر این کشور از جمله در نزدیکی کاخ ریاست‌جمهوری در خارطوم تظاهرات اعتراضی برگزار کنند.
آینده مبهم
سودان کشور فقیری است که از مدت‌ها پیش با بحران اقتصادی دست و پنجه نرم می‌کند. تجزیه سودان به دو بخش شمالی و جنوبی و از بین رفتن منابع نفتی که در بخش جنوبی واقع شده سبب کاهش در آمدهای دولت و افزایش تورم به بیش از 60 درصد شد. بیکاری، فقر و فساد مالی دولتی از دیگر مشکلات جدی شهروندان این کشور به‌شمار می‌رود. دولت سودان همچنین از سوی آمریکا در معرض تحریم‌های سخت قرار دارد. گرچه اعتراضات کنونی از معضلات اقتصادی شروع شد اما هم‌اکنون مطالباتی سیاسی را پیگیری می‌کند. بسیاری از سیاستمداران و احزاب سودان معتقدند حضور در جنگ یمن، هزینه سنگین برای این کشور داشته است؛ ضمن این‌که سودان با این اقدام، بی‌طرفی خود را که همواره خط مشی این کشور بوده، نقض کرده است.
عبدالباری عطوان روزنامه‌نگار عرب با اشاره به این که معادلات عمرالبشیر برای رسیدن به اهداف خود غلط از آب در آمده است، در یادداشتی در روزنامه الرای الیوم نوشت: وقتی البشیر به ائتلاف سعودی ـ اماراتی در جنگ با یمن پیوست، به‌دنبال آن بود که ضمن لغو تحریم‌های اقتصادی و سیاسی آمریکا، کمک‌های میلیارد دلاری از ریاض و ابوظبی دریافت کند و از بحران اقتصادی رهایی یابد اما به هیچ یک از اهدافش نرسید. عمرالبشیر طی سال‌ها حکومت خود همواره برای حفظ قدرت، میان محورهای مختلف عربی، آفریقایی و حتی غربی تغییر موضع داده است. حال او با خشم مردمی رو به‌رو شده است که غم نان دارند و احساس می‌کنند مشکل‌شان جز با برکناری البشیر برطرف نمی‌شود.
همین مساله آینده این کشور را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد .

رحیم محمدی
بین‌الملل