کلید طلایی برای نوجوانان

به‌طور کلی ارزیابی‌هایی که نوجوان از توانایی و داشته‌های خود به‌عنوان یک فرد دارد، عزت نفس او را شکل می‌دهند. در حقیقت اعتماد به خود و عزت نفس کلید طلایی موفقیت نوجوان در تمامی زمینه‌های زندگی اوست. بی‌تردید نوجوانی که احساس خوبی درباره توانایی‌های خود دارد، موفق‌تر از نوجوانی عمل می‌کند که از عزت نفس برخوردار نیست.

روان‌شناسان معتقدند والدین نقش بسزایی در میزان عزت نفس کودکان و نوجوانان دارند چه بسا آنها می‌توانند با اتخاذ تدابیری چندی، باعث تقویت عزت نفس نوجوان شان شوند.

احترام بلی، تحقیر خیر!

برای نوجوان خود ارزش قائل شوید و به او احترام بگذارید. همیشه او را با الفاظ محترمانه و صفات خوب صدا بزنید و هرگز او را با بیان جملاتی مانند «تو هنوز یک بچه هستی» مورد تحقیر و تمسخر قرار ندهید. همیشه به‌خاطر داشته باشید همان‌طور که مقایسه، تنبیه، تهدید و خشونت فیزیکی باعث خدشه‌دار شدن عزت نفس نوجوان می‌شود، حمایت و پشتیبانی بیش از حد نیز از او فردی ضعیف و ناتوان می‌سازد. بهتر است از نصیحت بیش از حد و دستور دادن به نوجوانتان بشدت اجتناب کنید و هرگز نظرات خویش را به او تحمیل نکنید چه بسا این خود عاملی مهم در کاهش عزت نفس اوست؛ اما در مقابل، توصیه می‌کنیم تا جایی که مقدور است به توانایی‌ها، سرگرمی‌ها و تفریحات مناسب و علایق نوجوان خود اهمیت دهید و در پرورش استعدادهای او بشدت کوشا باشید. حتما نقاط قوت نوجوان‌تان را به او یادآوری کنید مثلا اگر توانایی و استعداد خاصی دارد، آن توانایی را بخصوص در حضور دیگران مورد توجه قرار داده و تحسین کنید و حتی می‌توانید با ملایمت و از سر صمیمت و پیشرفت نقاط ضعف او را شناسایی و در جهت اصلاح آنها به شیوه‌ای که باعث آسیب و کاهش اعتماد به نفسش نشود، قدم بردارید.

مراقب خودگویی‌های منفی او باشید

به نوجوان خود کمک کنید آگاهی خود را از خودگویی‌های منفی که نشان‌دهنده عزت نفس پایین است، افزایش دهد؛ بی‌تردید با شناسایی آنهاست که می‌تواند پاسخ‌های مقابله‌ای مناسبی را اتخاذ و به‌کار گیرد، مثلا وقتی نوجوان به کرات با خود تکرار می‌کند که «من یک فرد بی‌ارزشی هستم» به‌طور حتم در راستای همین دیدگاه نیز فکر و عمل خواهد کرد؛ لذا برای مواجهه با این مساله بهتر است در اولین مرحله او را با این نوع از گفتمان‌های ذهنی‌اش آشنا سازید، سپس راهکارهایی را که خلاف این باور است به او پیشنهاد دهید یا فهرستی از کارهایش را که موفق عمل کرده است برای او یادآوری کنید.

او را خوب ببینید و بشنوید

توجه به احساسات و نظرات نوجوان باعث تبلور و تقویت اعتماد به نفس او می‌شود، به این منظور بهتر است احساسات نوجوان‌تان را جدی بگیرید، شادی‌ها و ناراحتی‌های او را مورد توجه قرار داده و در صورت لزوم عکس‌العمل‌های مناسبی نشان دهید. همچنین هنگام صحبت‌کردن و بیان نظرات، به حرف‌های او خوب توجه کرده و به آنها جواب دهید، حتی در صورت مساعد بودن آنها را بپذیرید و اجرا کنید.

خود دوستداری

از نوجوان خود بخواهید بیشتر خود را دوست بدارد و بیش از قبل از خود مراقبت کند. بهتر است به او یاد دهید تایید، پذیرش، تعریف و تمجید یا تحسین دیگران و همچنین نکات مثبت و موفقیت‌هایی را که در خود می‌بیند در دفترچه‌ای یادداشت و هر شب آنها را با خود مرور کند. مواجهه مستقیم با توانمندی‌ها یا تقویت آنها، او را خوشحال و ترغیب به پویایی خواهد کرد.

مسئولیت دهید تا او را بسازید

متناسب با سن و توانایی‌هایش و دادن مسئولیت به نوجوان‌تان به او آموزش دهید وظایف محوله شخصی، تحصیلی، اجتماعی و خانوادگی را بدرستی انجام دهد. بهتر است به‌طور غیرمستقیم بر چگونگی انجام این کارها نظارت داشته باشد و به وقت انجام صحیح آنها، او را تحسین و تشویق کنید و حتی به وقت نیاز، پاداشی را نیز برای او در نظر بگیرید.

مساله مداری را به او یاد دهید

آموزش مهارت حل مساله یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که فراگیری آن برای هر نوجوانی لازم و ضروری است.

به همین منظور پیشنهاد می‌دهیم برای مواجهه با مشکلاتی که نوجوان با آنها روبه‌رو می‌شود عملا به او آموزش دهید چگونه و چطور می‌تواند مساله را شناسایی و برای حل آن اقدام کند، مثلا می‌توانید به او بگویید برای هر مساله‌ای چند راهکار را در نظر بگیرید، نکات مثبت و منفی هر راهکار را یادداشت کرده سپس از بین آنها بهترین راهکار را انتخاب کند. فراگیری این روش راه‌حل مدار، میزان خطاها را کاهش و اعتماد به نفس نوجوان را در حل مسائل افزایش می‌دهد.

نسرین صفری - روان‌شناس بالینی