طاق خرد و هنر

ماهرالنقش ، استاد بزرگ و مسلم هنر کاشیکاری جهان امروز است. کار هنری در زمینه کاشی سازی و طراحی گنبدها و... از علایق همیشگی استاد محمود ماهرالنقش بوده است.

کد خبر: ۱۱۶۰۳۷

بسیاری از دانش آموختگان و دانشجویان رشته معماری و هنرهای تزیینی داخلی از دانشگاه علم و صنعت ایران از شاگردان استاد ماهرالنقش بوده اند. استاد محمود ماهرالنقش در معماری به معماری سنتی ایران و تزییناتی چون کاشیکاری می پردازد و اوج کاشیکاری ایران را در کاشیهای معرق تیموری و کاشیهای هفت رنگ صفوی می داند.

استاد، جنابعالی سابقه ای طولانی در معماری سنتی دارید و کتابهای زیادی از جنابعالی با عناوین خط بنایی ، کاشیکاری ، مسجد حکیم و دهها اثر دیگر به چاپ رسیده با چنین زمینه ای می پرسم بهترین کار کاشیکاری که تخصص شما بیشتر روی آن است در کارهای دوران گذشته کدام است؛

از سالهای 1348بررسی و تدوین کتابهای کاشیکاری ایران را که سالها در دست مطالعه داشتم شروع کردم و در سالهای 1361تا 1365این مهم انجام شد. کاشیکاری که شاید 10قرن اساتید ورزیده ای روی آن کار کرده اند و یکی پس از دیگری کارها و دانسته های خود را سینه به سینه انتقال داده اند از فوت و فنهای آن چیزی نمی گفتند و راجع به نوشتن کتاب یا کتابهایی که با آنها صحبت می شد می گفتند ممکن نیست بتوان نقش و نگارهای کاشیکاری را نوشت و اعتقاد آنها بر این بود که باید سینه به سینه آن را انتقال داد. باید در جواب شما بگویم دوره صفویه اوج کاشیکاری ایران بود و با جرات می گویم سرمشق کاشیکاری ایران را هنرمندان کاشیکار دوره صفویه نوشتند و درسی را شروع کردند که صدای آن سالها در گوش هنرمندان کاشیکار باقی خواهد ماند.

استاد در دوران جمهوری اسلامی با توجه به گذشت نزدیک به 3دهه چه کارهایی را در حوزه معماری می توانیم شاخص بدانیم؛

پیروزی انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی و تحت الشعاع قرار گرفتن همه کارها با جنگ تا پیروزی آن با گسترش فضاهای فرهنگی - مذهبی ، اماکن متبرکه ، مسجدسازی و مصلاهایی که در آن نماز اقامه می شد از کارهای مهمی بود که شروع شد. ساختمان های دولتی و نیمه تمام تحت شرایط خاص خود بود مسجدسازی و کارهای دینی مذهبی و خیریه که شروع شده بود باتوجه به تورم روزافزون و نداشتن بودجه های آنچنانی که نیاز کارهای هنری بود و صرفه جویی های کارفرمایان بر آن شدند که از ارزان ترین کارهای هنری بهره برند، بنابراین در کاشیکاری مساجد از آجر و کاشی به شکل گل و بوته معرق توانستند دیواره ها را زینت دهند. در احداث مصلاهای شهرها تا آنجا که توانستند از هنرمندان استفاده کردند و هنری تازه را پایه گذاری نمودند با عنایت به مرکزیت مصلاها در جهان اسلام و با توجه به این که این محل جایگاه همه گروههای هنری و مذهبی بود به هنرهای به کار رفته در آنها توجه بیشتری شد با وجود تمام تلاشها متاسفانه در اصفهان با آن همه هنر نهفته در آن شهر و نامگذاری آن به نام پایتخت فرهنگی جهان اسلام ، شاهد ناهماهنگی گلدسته های مصلای اصفهان با سایر گلدسته های شهر اصفهان هستیم. اماکن متبرکه و زیارتگاه ها که با ازدیاد جمعیت روزافزونی روبه رو بود برنامه تازه ای را طلب می کرد. نیاز به توسعه این اماکن کاملا به چشم می خورد مخصوصا در حرم حضرت امام رضا(ع) که زیارتگاه مسلمین جهان می باشد، چشمگیر جلوه می کرد و هر روز که می گذشت شاهد فشرده شدن جمعیت در صحنه ای قدیمی و بسته شدن راه عبور و مرور بودیم که متولیان وقت را بر آن داشت تا برنامه هایی را تدوین کنند و حریم حرم را گسترش دهند.

برای کسانی که برای هنر کاشیکاری ایران علاقه مند هستند چه فکری کرده اید؛ کتابی یا کتابهای برای چاپ دارید یا خیر؛ اگر دارید در چه مرحله ای از چاپ می باشد؛

با این سوال شما درددل کهنه مرا تازه کردید. باور کنید که دلم خون است بارها گفته ام که کتابهایی کاشیکاری ایران که 5جلد آن پیش از این به چاپ رسیده و در اختیار دانشجویان قرار گرفته است ، در 10جلد چاپ خواهد شد. در زمان جنگ تحمیلی طرحها، ماکتها و نوشته های 5جلدی بعدی ادامه کتابها را آماده کرده بودم و در نایلون بسته بندی شده بود و در مکانهایی پنهان که مبادا از بین برود یا مبادا خطراتی متوجه آن گردد مخفی کردم ، بعد از جنگ و به دعوت سازمان میراث فرهنگی کتابها به کمیته کتاب آن سازمان ارائه و تایید شد و تاکید شد که باید هرچه زودتر چاپ شود. کتابها را از من گرفتند ولی هر روز کار به تعویق افتاد و رئیس یا کارمندی عوض شد و مجددا کتابها را به کمیته کتاب ارجاع دادند به جرات می گویم 3یا 4بار این عمل تکرار و تایید شد ولی هیچ وقت کتابها چاپ نگردید و هر روز به نوعی چوب لای چرخ گذاشتند و بالاخره پس از 7سال و ناراحتی های به وجود آمده با مشکلاتی توانستم کتابها را از میراث فرهنگی پس بگیرم و بعد از آن با انتشارات سروش موضوع را در میان گذاشتم که با استقبال مواجه شد. قراردادی با آنها به امضائ رسید و کتابها در زمان ویراستاری بود که سران سروش تغییر کردند و مجددا کتابها به دست انداز برخورد کرد و در بایگانی 3تا 4سال انتظار کشید و همچنان کتابها در بایگانی مانده است. در نامه ای درخواست کردم کتابها را پس دهید، گفته شد به هیچ وجه پس داده نمی شود. خودمان چاپ می کنیم در سال 1384دوباره سران سروش تغییر کردند و همچنان کتابها در بایگانی مانده است هرچه اصرار کردم که عمر من ممکن است کفاف ندهد گفتند زنده ای و چاپ کتابها را خواهی دید. گفتند سرمایه سنگین می طلبد با پیدا کردن شریکی این اقدام انجام خواهد شد. خودم شریکی برایشان پیدا کردم ولی هنوز این قضیه به نتیجه ای نرسیده است. امیدم این است که در زنده بودن من این کتابها چاپ شود. باید یادآور شوم که هنرستان فنی و حرفه ای وزارتخانه های مختلف ، دانشگاه ها به دنبال کتاب می گردند ولی کتابهایی مانند کاشیکاری ایران که قسمتی از آن چاپ شد، جوابگوی دانشگاه ها می باشد در حال حاضر نایاب و بازار سیاه دارد و چاپ قسمت دوم آن با این مشکلات مواجه گردیده است من نمی دانم چرا به فکر ایجاد دموکراسی برای چاپ چنین کتابهایی نیستند که حداقل پایه و بنیادی باشد ولو این که این سرمایه ها از بین برود به عبارتی کتابهایی باقی بماند که در آینده جوابگوی علاقه مندان به هنر این مرز و بوم باشد. همه به دنبال سود هستند نه هنر و علم. نکته آخر همه گله دارند که اساتید علم و هنر فوت و فن کارهای خود را نمی گفتند و نمی گویند من سالها که فریاد می زنم آنچه در توان دارم می گویم ولی گوش شنوایی نیست. بنابراین اساتید قدیمی هم مانند من ممکن است با مشکلاتی اینچنین روبه رو بوده اند در خاتمه خدا نیامرزد کسی را که پس از مرگ من بگوید، ماهرالنقش می دانست و نگفت و با خود به گور برد.