قطع‌امید‌از‌بسته اروپایی

از همان ابتدای خروج آمریکا از برجام در 18 اردیبهشت، در مورد توانایی و عزم کشورهای اروپایی برای مقابله با تحریم‌های اروپا تردیدهایی وجود داشت و برخی کارشناسان اعتقاد داشتند اروپا به دنبال خریدن زمان است. فواد ایزدی، عضو هیات علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران در همین زمینه معتقد است برخی از کشورهای اروپایی نمی‌خواهند شرایط بهتری برای ایران فراهم شود و برخی دیگر هم نمی‌توانند در برابر فشارهای آمریکا بایستند. به همین دلیل است که تاکتیکشان در زمان فعلی معطل کردن ایران است.

اروپایی‌ها با همین تاکتیک دو ماه است که مذاکرات را طول داده‌اند و در حالی که اعلام شده بود یکشنبه گذشته بسته پیشنهادی اروپا به ایران ارائه خواهد شد این کار تا دیروز به تعویق افتاد. اقدامی که به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران با توجه به برگزاری سفر اروپایی رئیس‌جمهور کشورمان در هفته گذشته، تعمدی بود تا شاید در حاشیه مذاکرات حسن روحانی با مقامات اروپایی، چانه‌زنی‌هایی برای امتیازگیری اروپایی‌ها انجام شده و نظر مساعد ایران نسبت به اقدامات کج‌دار و مریز اروپا جلب شود.

اتفاقی که البته به نظر می‌رسد اروپایی‌ها در آن موفق نبودند و رئیس‌جمهور کشورمان پس از بازگشت از سوئیس و اتریش، در تماس تلفنی که با صدراعظم آلمان و رئیس‌جمهور فرانسه داشت بسته پیشنهادی اروپا را مایوس‌کننده خواند و ادامه حضور ایران در برجام را به مواضع کشورهای اروپایی در نشست دیروز کمیسیون مشترک برجام منوط کرد.

ظریف: پیشنهادهای اروپا عملی است؛ اما....

پس از برگزاری نشست کمیسیون مشترک برجام در سطح وزیران خارجه که دیروز در وین برگزار شد
فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اروپا و محمدجواد ظریف در دو نشست خبری جداگانه به تشریح جزئیات این نشست پرداختند.

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان در نشست خبری درباره جزئیات مذاکرات دیروز توضیحاتی داد. وی با بیان این‌که ایران روز چهارشنبه گذشته، بسته‌ای را از سوی اروپا در تهران دریافت کرده است به اظهارات روحانی مبنی بر ناکافی بودن این بسته اشاره کرد و گفت: امروز در جلسه توضیحات بیشتری شنیدیم. برخی حوزه‌ها مثل نفتی و بانکی را بیشتر توضیح دادند. الان آنچه به‌عنوان تعهد و اقدامات مطرح شده، الزاما همه آن علنی اعلام نشده است، باید عملی شود تا ببینیم آیا از منافعش بهره می‌بریم. زمان‌بندی هم وجود دارد که مطابق زمان‌بندی تحریم آمریکاست یعنی قبل از تحریم آمریکا باید اعمال شده باشد. همین‌طور فعال شدن بانک سرمایه‌گذاری اروپا که در تاریخ مشخص انجام می‌شود. بقیه اقدامات هم باید در قالب زمان‌بندی باشد.

ظریف البته تاکید کرد تاکنون کسی نتوانسته مشکل خروج آمریکا از برجام را حل کند و این مساله هنوز باقی مانده است، لذا ایران حق اجرای اقداماتی را دارد.

مسئولان نظام درباره بسته تصمیم می‌گیرند

وزیر خارجه کشورمان افزود: تصمیم داریم این تعهدات امروز را به تهران منتقل کنیم و مسئولان راجع به ادامه موضوع تصمیم می‌گیرند. نحوه عملیاتی شدن تعهدات‌شان را امروز توضیح دادند اما ما باید در اجرا آن را ببینیم. وی تأکید کرد: اگر اروپایی‌ها نتوانند درخصوص تعهداتشان درست اقدام کنند ما اقدام می‌کنیم. اروپایی‌ها به ما تعهد دادند اما این‌که آیا این تعهد کافی است، حتما کافی نیست. تضمین‌ها اقدامات متقابلی هستند در صورتی که آنها اقداماتشان را انجام ندهند ما می‌توانیم انجام دهیم. این تهدید نیست این واقعیتی است که در برجام هم بر آن تاکید شده است.

ظریف گفت: در ارتباط با برجام احتمالا در حاشیه مجمع عمومی، جلسات وزرا بار دیگر برگزار خواهد شد. امروز قرار شد جلسات کارشناسان ما که بسیار مهم است به صورت فشرده‌تر انجام شود تا مطمئن شویم آنچه امروز ارائه شد جنبه اجرایی دارد و همه جوانب را در نظر گرفته است. بسته پیشنهادی اروپا قابل اجرا بود اما کافی و دقیق نبود. امروز برخی نکات که دیده نشده بود در بیانیه مطرح شد. در جلسه به‌صورت شفاهی هم پیشنهادهایشان را به‌صورت جزئی مطرح کردند که کارشناسان ما در حال بررسی هستند تا ببینیم هر کدام از این پیشنهادها چطور می‌تواند نیازهای ما را پوشش دهد.

با این حال مواضعی که از سوی وزیران خارجه برخی کشورهای اروپایی در حاشیه جلسه دیرو ز اتخاذ شد ناامیدکننده تر از محتوای بسته پیشنهادی بود. به عنوان مثال هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان اعلام کرد کشورهای اروپایی قادر نخواهند بود تا تمامی خسارتی را که با خروج شرکت‌های اروپایی از ایران در پی اعمال تحریم‌های آمریکا ایجاد می‌شود ،جبران کنند.

ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه هم با بیان این‌که بعید است بسته اقتصادی اروپا برای حفظ برجام تا پیش از نوامبر آماده شود، از ایران خواست از تهدید به زیر پاگذاشتن تعهدات برجامی‌اش دست بردارد.

وی افزود: ما تلاش می‌کنیم که این کار را پیش از وضع مجدد تحریم‌ها در ابتدای ماه آگوست (مرداد) و تحریم‌های دیگر در ماه نوامبر (آبان) انجام دهیم. تا آغاز ماه آگوست فرصت کمی داریم اما تلاشمان این است که تا پیش از نوامبر به نتیجه برسیم.

اروپا به‌دنبال طولانی کردن مذاکرات

اما این موضع وزیر خارجه فرانسه همان چیزی است که جمهوری اسلامی ایران پیش از این هم نسبت به آن هشدار داده است؛ این‌که ادامه محدودیت‌های هسته‌ای ایران همزمان با ادامه تحریم‌ها قابل جمع نیست. آن‌طور که وزیر خارجه فرانسه می‌گوید بسته پیشنهادی اروپا تا آبان‌ماه، نهایی نخواهد شد و به این معنی که در مقابل بازگشت بخش اول تحریم‌های آمریکا در مردادماه اقدام قاطعی از سوی اروپایی‌ها انجام نخواهد شد. اروپایی‌ها امیدوارند با طولانی کردن مذاکرات و افزایش فشارهای تحریمی آمریکا علیه کشورمان، جمهوری اسلامی ایران را در شرایطی قرار دهند که جمهوری اسلامی ایران مجبور به پذیرش
هر پیشنهادی از سوی کشورهای قاره سبز باشد.

فواد ایزدی، استاد دانشگاه با اشاره به بی‌تفاوتی‌های اروپا در قبال اقدامات غیرقانونی آمریکا در برجام و پس از خروج از برجام به جام‌جم می‌گوید: از منظر کشورهای اروپایی، پایبندی به برجام صرفا به این معنی است که محدودیت‌های هسته‌ای ایران ادامه داشته باشد اما اجرای تعهدات طرف مقابل همچنان معلق بماند.

در مجموع این‌که ایران بسته پیشنهادی اروپا را می‌پذیرد یا خیر ،موضوعی است که در سطوح عالی نظام در مورد آن تصمیم‌گیری خواهد شد اما آنچه مشخص است این‌که همان‌طور که رهبر انقلاب پیش از این هم بصراحت تاکید کردند، ایران اجازه نخواهد داد خواب آشفته اروپایی‌ها تعبیر شود؛ خواب آشفته‌ای که می‌خواهد ملّت ایران و دولت ایران، هم تحریم باشند و هم در محدودیت و حبس هسته‌ای.

حسین نیکپور

سیاسی