نقش‌هایی که متفاوت بودند

در میان این مشاغل تنها تعداد اندکی دارای لایه‌های مختلف بوده و برای مخاطب لذت کشف را به همراه دارند. روحانیون را می‌توان یکی از مهم‌ترین اقشار یاد شده به حساب آورد که در بخشی از مجموعه‌های تلویزیونی نقش داشته‌اند و در ادامه نگاهی به تعدادی از شاخص‌ترین آنها می‌اندازیم.

کیف انگلیسی و روزگار قریب

در کیف انگلیسی ساخته سیدضیاءالدین دری، روحانی سرشناسی حضور دارد که هم مورد اعتماد و وثوق بازاریان بوده و هم در میان روشنفکرانی از جنس منصور ادیبان (با بازی علی مصفا) مورد احترام هستند. این شخصیت در عین این‌که ساخته تخیل نویسنده فیلمنامه کیف انگلیسی است اما شباهت زیادی به نمونه‌های واقعی خود در آن سال‌ها دارد که همین امر به بهتر از کار درآمدنش کمک کرده است. کیانیان هم که از گریمی تماشایی در این نقش بهره گرفته، بشدت روی جزئیات نقش کار کرده و از میمیک چهره و زبان بدن بیشترین بهره را در ایفای آن به‌کار گرفته است. وی در این نقش بقدری واقعی از کار درآمده که بنا به گفته خودش با همین گریم و لباس روحانی به خیابان آمده و کسی پی به بازیگر بودنش نبرده است. در روزگار قریب هم کیانوش عیاری در یکی از قسمت‌های کار تصویری از آیت‌ا... فیروزآبادی ارائه کرده که هنوز برخی از بازماندگان نسل قدیم ایشان را کاملا به یاد دارند. یک روحانی عالیقدر که نقش مهمی هم در فعالیت‌های عام‌المنفعه در منطقه شهرری تهران داشته و در قلب تاریخ نام خود را حک کرده است. کیانیان در این نقش برخلاف کیف انگلیسی دستش برای بداهه‌پردازی بسته‌تر بوده و می‌بایست در یک مسیر خط‌کشی شده توسط نویسنده فیلمنامه و کارگردان حرکت می‌کرده است. با این حال وی در ایفای این نقش به کمک گریمی فوق‌العاده موفق عمل کرده که اوج آن را در سکانس‌های دونفره‌اش با مهدی هاشمی در نقش دکتر قریب هنگام مداوای پای جوان مجروح شده به گلوله ماموران شاهنشاهی شاهد بوده‌ایم.

مدرس مرغ حق

یکی از این شخصیت‌های ماندگار تاریخ معاصر، سیدحسن مدرس نماینده روحانی مردم در مجلس اواخر حکومت احمدشاه قاجار و اوایل به قدرت رسیدن رضاخان است که سر آخر هم در راه آزادی و مبارزه با استعمار به شهادت می‌رسد. مرغ حق ساخته هوشنگ توکلی که به لحاظ فرم بسیار به تله‌تئاتر نزدیک بوده، یکی از معدود کارهای تلویزیونی با محوریت شهید مدرس است که نقطه قوت اصلی‌اش بازی حیرت‌انگیز خسرو شکیبایی در این نقش است. نطق طولانی او را در مجلس که بسیار خوب هم نوشته شده می‌توان نقطه اوج بازی او در این نقش به حساب آورد که تنها به حفظ‌کردن و اجرای آن جلوی دوربین نپرداخته بلکه تک‌تک واژه‌ها را درک و همچون یک روحانی مسلط بر خطابه رفتار کرده است. از فراز و فرود بخشیدن به صدا گرفته تا ریزه‌کاری‌هایی در حرکت دست، سر و صورت که همگی آنها در خلق تصویری نزدیک به حقیقت از شهید مدرس سهم بسزایی داشته‌اند.

او یک فرشته بود

در این مجموعه تلویزیونی برای نخستین‌بار شیطان در جسم یک دختر جوان به تصویر کشیده شده که با ورودش به زندگی مرد جوان متدینی آن را از هم می‌پاشد و او را به چالشی بزرگ فرا می‌خواند. یکی از شخصیت‌های تاثیرگذار این مجموعه، روحانی پیش‌نماز مسجد محل سکونت مرد جوان است که آشنایی قدیمی با او داشته و از وضعیت به‌وجود آمده برای خانواده وی متعجب شده است. سکانس حضور او در خانه‌ای که دختر جوان هم در طبقه بالای آن حضور دارد، به یادماندنی‌ترین بخش او یک فرشته بود به حساب می‌آید که دختر شیطان‌زده را تحت‌تاثیر معنویت روح خویش قرار داده و تقابل ابدی خیر و شر را به مخاطبان گوشزد می‌کند. در این بین نباید از بازی تاثیرگذار رضا توکلی هم در این نقش بسادگی عبور کرد که تلاش شایسته‌ای برای هرچه بهتر درآمدن نقش به خرج داده است.

سقوط یک فرشته

پس از موفقیت او یک فرشته بود، نمونه‌هایی نزدیک به آن ساخته شدند و به نمایش درآمدند که از آن میان تنها سقوط یک فرشته ساخته بهرام بهرامیان خوب و قابل قبول از آب درآمد. در اینجا هم پسری جوان در قالب یک شیطان مجسم فرو رفته و برای ضربه زدن به مردی متدین به دخترش نزدیک شده و فریبش می‌دهد. داریوش کاردان هم در تنها نقش روحانی کارنامه بازیگری‌اش در نقش روحانی معتمد محله ظاهر شده که در حل بحران پیش آمده نقشی کلیدی دارد. با این حال این نقش می‌توانست بهتر از آنچه که به تصویر کشیده شده از کار درآید که بخش مهمی از آن به فیلمنامه و گریم متوسط نقش بازمی‌گردد.

دودکش

مجموعه کمدی و پرطرفدار دودکش در کنار شخصیت‌های اصلی خود مانند: فیروز، نصرت و... یک شخصیت مکمل درخشان و جذاب دارد و او کسی جز روحانی و پیش نماز مسجد محل نیست. روحانی جوانی که مردم محل برای حل مشکلشان پیش او آمده و با او مشورت می‌کنند. نویسنده فیلمنامه دودکش در کنار این خصوصیات که در دیگر روحانی‌های مجموعه‌های تلویزیونی هم دیده می‌شود، ریزه‌کاری‌هایی را در این شخصیت قرار داده و او را از نمونه‌های پیشین تا حدودی متمایز کرده‌ است. برای مثال می‌توان به نوع دیالوگ‌های او با فیروز و نصرت اشاره کرد که البته بازی روان و دیدنی جواد عزتی هم در دیده شدن هر چه بیشتر این نقش تاثیر بسزایی داشته است.

پرده‌نشین

پرده‌نشین ساخته بهروز شعیبی یکی دیگر از این دسته مجموعه‌های تلویزیونی است که یک روحانی دلنشین و تاثیرگذار را با خود دارد. حاج آقا شهیدی روحانی معتمد شهری کوچک است که در کنار تدریس در حوزه و به راه انداختن کار مردم به کشاورزی هم مشغول است بی آن‌که یکی از اینها را فدای دیگری کند.

آرامش درونی و ساده زیستی از دیگر وجوه بارز این شخصیت است که باورپذیری عمیقی داشته و به باور مخاطبان خود می‌نشیند. فرهاد آییش هم در این نقش به نمونه‌های آشنای روحانیت معاصر نزدیک شده و بازی در خور توجهی را ارائه کرده است که البته نباید از چهره‌پردازی خوب و موثر وی نیز غافل شد.

محمد عندلیبی