آیا برجام بدون آمریکا معنادار است؟

دونالد ترامپ هفته گذشته به وعده خود عمل کرد و با زیرپا گذاشتن وعده‌های آمریکا در برجام، از این توافق خارج شد. بر اساس گفته‌های رئیس جمهور آمریکا، قرار است این کشور در آینده نزدیک شدیدترین تحریم‌های اقتصادی را علیه ایران اعمال کند؛ اما در حقیقت اروپا و شرکت‌های اروپایی هستند که بیشترین هزینه را در این زمینه متحمل خواهند شد.

جودیث لی، یک وکیل تجارت بین‌الملل در واشنگتن دی سی می‌گوید: آمریکا مستکبر بزرگی در سطح جهان است. ما نه تنها شرکت‌های آمریکایی را کنترل می‌کنیم، بلکه سعی می‌کنیم دیگر کشورها را نیز به کنترل خود درآوریم.

شرکت‌هایی که تحریم‌های ایران را نقض کنند، ممکن است از نظام مالی آمریکا اخراج شوند و علاوه بر آن به تحمل تنبیهات دیگر نیز محکوم شوند.

به گفته لی، اگر شما یک شرکت اروپایی باشید و بخواهید با ایران مراوده داشته باشید، باید خطر آن را نیز بپذیرید. ممکن است آمریکا به تنهایی علیه شما اقداماتی صورت دهد.

شرکت‌های چند ملیتی با یادداشتی هشدار آمیز مواجه شدند که از آنها خواسته بود خود را با تمامی قوانین تصمیم جدید دولت آمریکا انطباق دهند.

فولکس واگن که از سال گذشته صادرات خودرو به ایران را آغاز کرده است، اعلام کرد با دقت تحولات اقتصادی و سیاسی منطقه را زیر نظر دارد. ایرباس نیز که به مجوز فروش صد هواپیما به ایران نیاز دارد، اعلام کرد اعلامیه کاخ سفید را بدقت بررسی می‌کند. هر دو شرکت تاکید کردند درباره تحریم‌های ایران، خود را با قوانین آمریکا انطباق خواهند داد. به عبارتی شرکت‌های مطرح اروپایی، که تبادلات گسترده‌ای با آمریکا دارند، از تحریم‌های این کشور علیه ایران پیروی خواهند کرد.

صادرات اروپا به ایران پس از برداشتن تحریم‌ها در سال 2015 تا کنون 66 درصد رشد داشته و به 13 میلیارد دلار رسیده است. این مبلغ صد برابر بیشتر از صادرات آمریکا به ایران است.

شرکت فرانسوی توتال با امضای قرارداد دو میلیارد دلاری توسعه میدان گازی پارس‌جنوبی در سال گذشته دستاورد بزرگی داشت که بهره برداری از آن در گرو تصمیمات آمریکاست. روند تجارت ایران و اروپا به نحوی است که اگر شرکت‌های اروپایی بخواهند بسرعت به آن پایان دهند، از نظر اقتصادی میلیاردها دلار متضرر خواهند شد.

اروپا راهکار مناسبی برای دور زدن تحریم‌های آمریکا ندارد

مقامات اروپایی اعلام کردند توافق‌نامه هسته‌ای ایران و منافع اقتصادی آن باید ادامه پیدا کند. آنها معتقدند اروپا می‌تواند از «قانون مسدودسازی» برای مقابله با تحریم‌های آمریکا و ادامه تجارت با ایران استفاده کنند. این قانون برای اولین بار سال 1996 عنوان شد و هدف از آن حفاظت از تجارت اروپا با کوبا بود.

اما به گفته توماس گراتووسکی، کارشناس مسائل ایران در یک شرکت مشاوره‌ای جهانی، هیچ‌کس در اروپا نسبت به تاثیر این قانون در ادامه تجارت با ایران اطمینان ندارد. ارزش عملی این قانون، احتمالا بسیار کمتر از ارزش نمادین آن باشد.

لی، وکیل تجارت بین‌الملل در این زمینه گفت: اروپا هنوز هم می‌تواند روی قانون مسدود سازی مانور دهد اما باید توجه داشت تصمیمات اروپا در مورد ایران را باید در کنار خطر آسیب دیدن روابط تجاری آمریکا ـ اروپا ارزیابی کرد. ممکن است تبعات اجرای این قانون گسترده باشد.

ریچارد گرنل، سفیر آمریکا در آلمان صراحتا گفته است: شرکت‌های آلمانی باید فورا تعاملات خود را با ایران کاهش دهند.