آسیب های یک مولکول

امروزه ثابت شده است که عوامل مختلفی نظیر عوامل محیطی ، شغلی ، تغذیه ای و غیره می توانند با تاثیر روی اسپرم ها موجب آسیب دی ان ای آنها شده و از توانایی آنها در لقاح با تخمک و تولید جنین بکاهند.

کد خبر: ۱۰۳۹۰۵

بنابراین با توجه به این که متاسفانه درصد قابل توجهی از مردان دچار ناباروری با علت ناشناخته هستند، می توان اثر عوامل گوناگون را که احتمال داده می شود موجب آسیب اسپرم شوند، مطالعه کرد که چنین مطالعاتی درباره بسیاری از عوامل انجام شده یا در حال انجام است.
در همین خصوص پژوهشگران ایرانی نیز به یافته های جدیدی درباره نقش ترکیب نیتریک اکساید یک رادیکال آزاد است که در سلول های بدن تولید می شود در ناباروری مردان دست یافته اند. بر همین اساس ما نیز با دکتر ایرج امیری ، مدیر آزمایشگاه جنین شناسی مرکز IVF بیمارستان فاطمیه همدان و از محققانی که در زمینه فوق فعالیت داشته اند، به گفتگو نشسته ایم.
ابتدا برای ورود به بحث ، مختصری در ارتباط با تحقیق خود درباره اثر نیتریک اکساید در ناباروری مردان توضیح دهید؛
این تحقیق در واقع یک پایان نامه کارشناسی ارشد بود که تحت نظر اینجانب و سرکار خانم دکتر نسرین شیخ در دانشگاه علوم پزشکی همدان به انجام رسید. در این تحقیق ما میزان نیتریک اکساید را در مایع منی گروهی از مردان نابارور و گروهی از مردان سالم اندازه گیری کردیم و ارتباط میان آن و کمیت و کیفیت و سلامت دی ان ای اسپرم این افراد را مورد بررسی قرار دادیم که نتایج این تحقیق در کنگره سالانه انجمن تولید مثل و جنین شناسی اروپا(ESHRE) که امسال در کشور چک برگزارشد به صورت سخنرانی ارائه دادیم.
نیتریک اکساید چیست و چرا این ترکیب و تاثیراتش مورد توجه قرار گرفته است؛ به بیان دیگر یافته های جدید درباره نقش ترکیب نیتریک اکساید (NO) در ناباروری مردان چه هستند؛
نیتریک اکساید یک رادیکال آزاد است با ویژگی هایی که تمامی رادیکال های آزاد دیگر دارند، یعنی هم می تواند اثرات مثبت و هم اثرات منفی روی سلولهای بدن داشته باشد. مطالعات انجام شده در سطح جهان طی چند سال اخیر نشان داده است که این مولکول نقش مهمی در تولید اسپرم چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی به عهده دارد، به طوری که مقادیری از این مولکول که در حد طبیعی باشد موجب افزایش تعداد اسپرم ها بویژه اسپرم هایی با شکل طبیعی و همچنین موجب افزایش میزان تحرک اسپرم ها و ظرفیت پذیری آنها شده و به این وسیله توانایی لقاح آنها را با تخمک ارتقا می بخشد ؛ ولی گاهی مثلا بر اثر افزایش استرسهای اکسیداتیدو در بدن یا برخی بیماری ها نظیر بیماری های عفونی یا التهابی مجاری تناسلی مرد ، تولید نیتریک اکساید در سیستم تناسلی مردانه افزایش می یابد و مقادیری بالاتر از حد طبیعی این مولکول در بدن تولید می شود که آنگاه این مولکول چهره دیگری از خود نشان می دهد و به مولکول کشنده ای تبدیل می شود که اثرات شدیدی بر باروری مرد بر جای می گذارد و به همین دلیل است که مطالعه روی این ترکیب و اثرات آن در تولید مثل امروزه یکی از زمینه های تحقیقاتی بسیار مهم و مورد علاقه بسیاری از محققان در سطح جهان است. مطالعه ما تولید بیش از اندازه این ماده را در گروهی از مردان نابارور نشان داد و برای اولین بار در دنیا اثرات مخرب تولید بیش از اندازه آن را بر روی دی ان ای اسپرم ها ثابت کرد.
این ترکیب چه ساختار مولکولی دارد و چگونه در بدن تولید می شود؛
همانطور که از نام این مولکول مشخص است ، نیتریک اکساید از ترکیب یک اتم اکسیژن با نیتروژن ایجاد می شود. در واقع این مولکول عمدتا بر اثر فعالیت آنزیم ویژه ای به نام نیتریک اکساید سنتاز (NOS) در سلولها ساخته می شود. این آنزیم ، اسیدآمینه آرژینین را به نیتریک اکساید و سیترولین تبدیل می کند.

پژوهشگران ایرانی نیز به یافته های جدیدی درباره نقش ترکیب نیتریک اکساید در ناباروری مردان دست یافته اند

3 نوع اصلی از آنزیم بالا در بدن شناخته شده است که دو نوع آن به صورت طبیعی در سلولها دیده می شوند و مقادیر طبیعی نیتریک اکساید را تولید می کنند، اما نوع سوم که نوع تحریکی است در سلولهای مختلف بویژه ماکروفاژها که گونه ای از سلولهای دفاعی بدن هستند، ظاهر می شود. ظهور چنین آنزیمی در این سلولها بر اثر تحریک به وسیله عوامل مختلف انجام و موجب تولید بیش از حد طبیعی نیتریک اکساید در بدن می شود.
در چه شرایطی این مولکول می تواند تاثیر مثبتی بر سلول ها داشته باشد؛
اثرات مثبت این مولکول وابسته به غلظت آن است. هر گاه این ماده در اندازه طبیعی خود در سلولها تولید شود اثرات آن روی بیشتر سلولها مثبت و در راستای کارکرد طبیعی آنها و بدن است ، ولی هرگاه تولید آن از اندازه طبیعی خارج شود، اثرات مخرب و گاه کشنده ای روی سلولها دارد.
از طریق چه روشی می توان غلظت ترکیب نیتریک اکساید را در سیستم تولید مثل مردان محاسبه کرد؛
نیتریک اکساید یک ترکیب ناپایدار است که بلافاصله پس از تولید و ایفای نقش خود روی سلولها به ترکیبات پایدارتری به نام نیتریت و نیترات تبدیل می شود که این ترکیبات با استفاده از روشهای مختلف شیمیایی در مایعات قابل اندازه گیری هستند؛ بنابراین یکی از راههایی که می توان از طریق آن میزان تولید نیتریک اکساید را اندازه گیری کرد، سنجش مقدار کلی نیتریت و نیترات است که معمولا می توان نیترات را به کمک آنزیم به نیتریت تبدیل و مقدار کلی نیتریت را اندازه گیری کرد.
تغییر غلظت این ترکیب چه آسیبهایی به دی ان ای در اسپرم ها وارد می کند؛
در مقادیر بیش از حد طبیعی نیتریک اکساید، هم به طور مستقیم و هم در ترکیب با رادیکال های آزاد، اثرات سمی شدیدی روی ساختمان های مختلف درون سلولها بویژه دی ان ای دارد. این ترکیبات معمولا می توانند موجب آسیب زنجیره دی ان ای شوند و یکپارچگی این زنجیره را از میان ببرند و آن را قطعه قطعه کنند که در موارد شدید این مساله می تواند منجر به مرگ سلول شود.
در تحقیقات شما، از چه روشی می توان آسیبهای وارده به دی ان ای را در مردان ترمیم کرد؛
تحقیق ما مشخص کرد در گروهی از مردان نابارور به دلایل مختلف میزان تولید نیتریک اکساید افزایش می یابد که این افزایش ارتباط مستقیم و مثبتی با میزان تخریب دی ان ای هسته اسپرم های مردان دارد. اصولا یکی از راههای مقابله با اثرات تخریبی رادیکال های آزاد، تقویت سیستم آنتی اکسیدانی بدن است. آنتی اکسیدان ها موادی هستند که از راههای مختلف می توانند اثرات مخرب رادیکالهای آزاد را روی سلولها خنثی کنند یا آن را کاهش دهند. به نظر می رسد برای جلوگیری از اثرات مخرب مقادیر بالای نیتریک اکساید روی اسپرم ها ابتدا باید بیماری های زمینه ای و عواملی را که موجب تحریک سلولها و تولید بیش از اندازه نیتریک می شوند، شناسایی و درمان کرد و در کنار آن استفاده از آنتی اکسیدان های مهم نظیر ویتامین های C و E و همچنین مواد دیگری که خاصیت آنتی اکسیدانی دارند چه به صورت دارویی و چه در رژیم غذایی روزانه افراد می تواند تاثیر مهمی در جلوگیری از اثرات مخرب رادیکال ها و درمان فرد داشته باشد.
سطح آسیبهای دی ان ای در مردان نا بارور نسبت به مردان طبیعی چه میزان است؛
مطالعات ما نشان داد در مجموع آسیب دی ان ای اسپرم ها در مردان نابارور 4 برابر بیش از افراد سالم است که البته این عدد یک میانگین به حساب می آید به طوری که در برخی افراد بیش از آن ودر گروهی دیگر کمتر است.