165 سال پس از قتل امیرکبیر

راز ماندگاری امیرکبیر چه بود که بازخوانی زمانه و روزگار او برای امروز ما ضروری است؟

* امیرکبیر قهرمان مبارزه با استبداد داخلی (ناصرالدین شاه) و درباریان بود. او در خط مقدم مقابله با نفوذ و سلطه قدرت‌های بیگانه بخصوص انگلیس و روسیه بود که ابرقدرت‌های آن زمان محسوب می‌شدند.

* امیرکبیر قهرمان مبارزه با تحجر و خرافه‌گرایی بود. لغو بست‌نشینی از اقدامات بزرگ او به‌شمار می‌آمد.

* امیرکبیر موسس مدرسه دارالفنون به‌عنوان اولین مدرسه جدید در ایران بود و روزنامه وقایع‌التفاقیه را منتشر کرد که سرآغازی برای انتشار نشریات آزادیخواه و قانونگرا محسوب می‌شود.

* امیرکبیر مبارزه قاطع با مفاسد اقتصادی و رشوه‌خواری را آغاز کرد که سرآغاز آن با کاهش حقوق پادشاه بود و ماهانه حقوق وی را به 2000 تومان رساند.

* حذف القاب و عناوین که دکانی برای انسان‌های کم‌مایه و بی‌دانش شده بود و از آن راه (القاب و عناوین) برای خود وجاهت اجتماعی جلب می‌کردند.

* مبارزه با اشرار، سرکوب شورش‌ها و فرمان اعدام سیدعلی محمد باب که بابیت را به‌عنوان دین جعلی در میان مردم رواج می‌داد و به جنگ با خدا برخاسته بود.

* سیاست خارجی امیرکبیر «سیاست موازنه منفی» بود؛ به روس و به انگلیس امتیاز ندادن مبنای این سیاست بود.

آنچه که امیرکبیر را «محبوب تاریخ ایران زمین» کرده است، کارنامه مملو از خدمات صادقانه بود. او اعتلای ایران زمین را هدف خود قرار داده بود و با موانع مهم بر سر راه تحقق آن مردانه ایستادگی و مبارزه کرد. امیرکبیر حمایت از کالای ایرانی و تولیدات ایرانی را سرلوحه برنامه اقتصادی خود قرار داد. امیرکبیر یک انسان معتقد و مذهبی بود در عین حال فردی نواندیش و مصلح. او از آن‌که ایران از قافله پیشرفت جهانی عقب مانده است و پادشاه سرگرم حرمسرا و خوشگذرانی و سفر به اروپاست و غمی از مردم فقیر ایران را بر دل و اندیشه ندارد، بشدت شکوه داشت. امیرکبیر مداخله آشکار سفارتخانه‌های روس و انگلیس در امور داخلی ایران را بر نمی‌تابید و با آن مقابله می‌کرد. با زیاده‌خواهی‌های درباریان و اطرافیان پادشاه بویژه مهد علیاء مادر شاه مردانه ایستاد.

بالاخره جان خود را در راه ایستادگی و مبارزه با استبداد داخلی و سلطه بیگانه از دست داد. اگر از امیرکبیر تجلیل می‌کنیم و نام نیک او را می‌ستاییم باید بدانیم که از چه کسی و با چه آرمان و مرامی تقدیر می‌کنیم و آن را در زندگی و زمانه امروزمان به‌کار ببندیم. درباره امیر کبیر تالیفات و آثار زیادی منتشر شده است. علاقه‌مندان برای مطالعه بیشتر درباره امیرکبیر به کتاب‌های زیر می‌توانند مراجعه کنند.

فریدون، آدمیت، امیرکبیر و ایران (خوارزمی)

عبدالحسین، سعیدیان؛ مشاهیر جهان (علم و زندگی)

هاشمی‌رفسنجانی، اکبر؛ امیرکبیر قهرمان مبارزه با استعمار (فراهانی/ دف‍ت‍ر ان‍ت‍ش‍ارات‌ اس‍لامی‌)

دکتر علی دارابی - استاد دانشگاه