اقتصاد ترکیه بر ریل رکود

ناآرامی‌هایی که نه فقط محدود به تظاهرات و اغتشاش می‌شود، بلکه بمبگذاری و کشتار مردم بی‌گناه و برخی گردشگران را در پی داشته است. این ناآرامی‌ها علاوه بر شهرهای مهمی چون استانبول، مرزهای این کشور را نیز تحت‌الشعاع قرار داده است. حال نوبت به کودتا رسیده و مردم نسبت به عملکرد دولت اعتراضاتی دارند. یکی از دغدغه‌های کشورهای همسایه ترکیه این است که امنیت چه زمانی برقرار می‌شود و بحث بعدی اینجاست که مراودات تجاری فعلامعلق مانده است. دکتر سیدجلال ابراهیمی دبیرکل اتاق بازرگانی ایران و ترکیه در گفت‌وگو با جام سیاست، پیامدهای اقتصادی کودتا را تحلیل کرده که مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

با توجه به ناآرامی‌ها در ترکیه اکنون تجار ایرانی با شرکت‌های ترک در چه وضعیتی از نظر تبادلات اقتصادی قرار دارند؟

بگذارید ابتدا توضیحی در مورد وضع تجار و مرزهای کشور ایران با ترکیه بدهم و بعد به پاسخ پرسش شما برسم. ببینید، ایران با ترکیه مرزهای زمینی طولانی دارد و از کوه آغری تا نزدیک عراق مرز مشترک داریم و در این مسیر همیشه مسائلی اتفاق افتاده، اما هیچ وقت ارتباطات تجاری با طرف‌های ترک قطع نشده است. با وجود همه مسائلی که در طول این چند سال برای ترکیه افتاده ایران هیچ وقت روابط خود را با این کشور کاهش نداده و همچنان این روند ادامه خواهد داشت.

میزان مبادلات ایران و ترکیه در سال چقدر است؟

سالانه حدود 10 میلیارد دلار حجم تجارت ایران و ترکیه البته با احتساب صادرات نفت و گاز است.

در حال حاضر مبادلات تجاری انجام می‌شود؟

بله. همان طور که عرض کردم ترکیه قبلا هم با این مسائل روبه‌رو بوده و تجار ایرانی چند روزی نتوانستند کاری انجام دهند، اما پس از مدت چند روز روابط عادی شده و دوباره تجارت انجام گرفته است. چندی پیش مرزها از سوی ایران تا برقراری کامل امنیت بسته شد، اما با برقراری امنیت کامل کشور ترکیه تجار می‌توانند رفت و آمد کنند. زمانی که تجار وارد کشور ترکیه می‌شوند مسئولیت آنها با نیروهای امنیت آن کشور است، اما آنها اکنون درگیر جنگ داخلی هستند و ما هم تا زمان برقراری کامل این موضوع صبر می‌کنیم.

فکر می‌کنید چه زمانی امنیت کامل برقرار شود؟

وزیر جهاد کشاورزی ایران قرار بود سه‌شنبه هفته گذشته به ترکیه برود، اما اکنون این سفر لغو شده و همین امر نشان دهنده این است که شرایط امنیتی مناسب حاکم نیست و این سفر به تعویق افتاده است. به نظر می‌رسد اقداماتی که کشور ترکیه انجام داده به زودی امنیت بر قرار می‌شود، اما با کاهش درآمد از بخش توریستی مواجه خواهد شد. این اتفاقات توریست‌ها را نگران کرده و ممکن است بسیاری از آنها کشور ایران را به آنجا ترجیح دهند.

به نظر شما آینده اقتصادی ترکیه به چه سمتی می‌رود؟

ترکیه تولیدات خوبی در بخش نساجی دارد و مهم‌تر از این موضوع مبادلاتی است که با کشورهای دیگر دارد، اما با موقعیتی که اکنون در ترکیه حاکم شده، قطعا با کاهش سرمایه‌گذاری روبه‌رو خواهد شد. به نظر می‌رسد در یک سال آینده ترکیه با رکود اقتصادی همراه باشد، به این دلیل که بسیاری از سرمایه‌گذاران به دلیل مسائل ناامنی تا برقراری کامل امنیت پول‌های خود را از این کشور خارج می‌کنند. بخشی از توریست‌هایی هم که به ترکیه می‌روند قطعا مقصد دیگری را انتخاب خواهند کرد که ایران گزینه مناسبی برای آنهاست.

ترکیه و ایران دارای تاریخ کهن هستند و گردشگران زیادی به این کشورها سفر می‌کنند، اما با نا امن شدن کشور ترکیه گردشگران ایران را انتخاب خواهند کرد. همین موضوع باعث می‌شود تا درآمد این کشور از بخش توریستی کاهش یابد و ایران باید از این فرصت نهایت بهره را ببرد. ما در مورد مسائل گردشگری اولویت‌های زیادی را نسبت به ترکیه داریم.

آیا ایران ظرفیت پذیرش گردشگران را دارد؟

ایران از نظر مکان‌های دیدنی بسیار غنی است، اما روی آن عملیاتی انجام نشده است. ما مناظر کویری، طبیعی، ساحلی، دریایی و زیردریایی داریم، اما نتوانستیم از ظرفیت موجود کشور بهره ببریم و از آن درآمد کلانی داشته باشیم. به عنوان مثال در بخش حیات وحش هنوز کسری بودجه برای نگهداری از حیوانات و محیط زیست مطرح می‌شود، در حالی که باید خودروهای مخصوص برای گردشگران تعبیه شود تا آنها از این مناظر دیدن کنند، اما با غفلت از این بخش درآمدهای کشور را از دست می‌دهیم و با فروش نفت اقتصاد را حرکت می‌دهیم. ایران در منطقه یک کشور امن تلقی می‌شود و تنها بحث سرمایه‌گذاری است که می‌تواند برای کشورمان یک سکوی پرتاب باشد. اکنون در مناطق مختلف ترکیه بمب‌گذاری‌هایی با وجود آرام شدن کودتا انجام می‌شود که در بحث سیاست خارجی بسیار تاثیرگذار است و پیش‌بینی می‌شود که در چند دهه اخیر این ناآرامی‌ها ادامه داشته باشد. سازمان گردشگری باید یک سایت اینترنتی طراحی کند و همه مناطق دیدنی را به صورت سه بعدی نمایش دهد. بخش دیگری که ایران می‌تواند از جذب گردشگر درآمدزایی کند خوراک‌هایی است که باید به همه جهان معرفی شود.

به نظر شما رکود در اقتصاد ترکیه چه تاثیری در منطقه و جهان خواهد داشت؟

در مورد این‌که این اتفاق بر اقتصاد جهان اثرگذار است یا نه، تفاوت دیدگاه وجود دارد برخی قائل بر این هستند که بر اقتصاد جهان اثرگذار نیست، اما برخی معتقدند که بر اقتصاد جهان اثرگذار است. از آنجایی که ترکیه در غرب آسیا واقع است افزایش بی‌ثباتی در این کشور به دلیل وجود خطوط انتقال نفت باعث افزایش قیمت طلای سیاه می‌شود. در مورد اونس جهانی طلا که بسته است، احتمالا تحت تاثیر این واقعه قرار گیرد چون معمولا اتفاقات اینچنینی در جهان به علت این‌که عدم اطمینان افزایش می‌یابد، مردم برای حفظ ارزش ثروت خود به سمت طلا رفته و با افزایش تقاضا در این فلز گرانبها شاهد افزایش قیمت اونس جهانی طلا خواهیم بود. البته باید این هم مدنظر داشت که این کودتا پس از چند ساعت با شکست مواجه شده است و تاثیر اندکی احتمالا بر اونس جهانی خواهد داشت.

یکی از آثار آن می‌تواند به واسطه افزایش قیمت جهانی طلا، افزایش قیمت طلا در بازار ایران باشد، که این قضیه هم با اما و اگر همراه است. البته باید این امر هم توجه کرد که شرکت‌های ایرانی که یکی از مناطق صادراتی آنها ترکیه است هم بابت نرخ برابری ارزها و هم بابت کاهش فروش محصولات به ترکیه از این اتفاق ضربه خواهند خورد. با کاهش اقبال سفر به ترکیه امیدواریم شاهد رونق ایرانگردی باشیم که می‌توان نشانه‌های آن را در افزایش نرخ بلیت پروازهای داخلی به مقاصد گردشگری ملاحظه کرد.کاهش ارزش پول ملی ترکیه می‌تواند به افزایش صادرات آنها نیز کمک کند. چرا که بازارهای ایران برای تجار ترک جذاب است و نفوذ خوبی هم در آن دارند.

محمدحسین علی‌اکبری/ روزنامه‌نگار