احکام جایگزین حبس احکام سازنده

باید یادآور شد که زندان‌های ما محلی برای تربیت و اصلاح مجرمان نیست، چون اگر مجرمی که گرفتاری و مشکلات اخلاقی و رفتاری ندارد، وارد آنها شود، در نتیجه معاشرت با افرادی که مشکلات اخلاقی و رفتاری دارند، آسیب می‌بینند و این یعنی از هدف قانون که اصلاح فرد مجرم است، دور شده‌ایم.

بنابراین بهتر است تا جایی که برای دستگاه قضایی کشور مقدور است و جامعه نیز قبول می‌کند، از مجازات مجرمان با مجازات حبس جلوگیری کرد.

به نظر می‌رسد باید احکامی صادر شود که جنبه تربیتی لازم را دربر داشته باشد و از طرفی سبب نشود به تعداد زندانیان کشور افزوده شود، زیرا آمار بالای زندانیان مشکلات و هزینه‌هایی برای نظام ایجاد می‌کند.

افزون بر این باید اشاره کرد که زندانی شدن سرپرست خانوار برای مدت طولانی سبب ازهم‌پاشیدن چارچوب خانواده نیز می‌شود، زیرا وقتی سرپرست خانواری نباشد، آسیب‌های اجتماعی بیشتری اعضای خانواده را تهدید می‌کند و حمایت از چنین خانواده‌هایی به‌عهده سازمان‌هایی مانند کمیته امداد امام‌خمینی(ره) یا بهزیستی می‌افتد، اما منابع این نهادها نیز محدود است و در نتیجه خانواده بی‌سرپرست گرفتار مشکلاتی جدی می‌شود.

به همین خاطر بهتر است مجازات‌های جایگزین حبس مورد توجه قرار گیرند برای رسیدن به این هدف نیز باید نگاه قضات تغییر کرده و آنها اصراری بر زندانی کردن مجرمان نداشته باشند، زیرا شاید مجازات حبس سبب اصلاح برخی از مجرمان شود، اما برای اصلاح اغلب آنها کارایی لازم را ندارد، این درحالی است که مجازات‌های جایگزین حبس نتیجه مناسب‌تری به دنبال دارد.

برای در نظر گرفتن احکام جایگزین حبس نیز بهتر است قضات امور فرهنگی را مدنظر قرار دهند یعنی با کارهای فرهنگی برای اصلاح مجرم تلاش شود، البته دراین میان برای برخی مجرمان نیز که از توان مالی مناسبی برخوردار هستند، می‌توان برای برطرف شدن مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه قدم برداشت به این شکل که مجرم با ساخت بیمارستان یا مکان‌های مشابه آن به جامعه‌اش خدمت کند.

این درحالی است که اگر قضات بر دور شدن مجرم از محل زندگی‌اش اصرار دارند، می‌توانند او را به شهر دیگری تبعید کرده و به شکلی عمل کنند که خانواده مجرم آسیب ندیده و زمینه برای اصلاح شخص فراهم شود.

جواد صادقی

مستشار دیوان عالی کشور