ما و اقیانوس رسانه

در این فضا رسانه‌ای مانند صداوسیما تحت تأثیر فضای ایجاد شده وقتی شاهد گسترش اینترنت، افزایش حضور آنلاین، افزایش انواع گیرنده‏های هوشمند در دست مردم مانند گوشی تلفن همراه، تبلت، رایانه، تلویزیون‎های متصل به شبکه (هوشمند) و حتی کنسول‎های بازی هستند تلاش می‌کنند از ظرفیت ایجاد شده به نفع خود استفاده کنند و از این طریق حضور بیشتری در میان مخاطبان داشته باشند. نسل گذشته و فعلی تلویزیون‌های خانگی به دیدن برنامه‌هایی متمرکز و فراگیر عادت کرده‌اند و می‌دانند برای تماشای برنامه مورد علاقه خود هیچ انتخابی بجز تغییر کانال‌های موجود ندارند به عبارتی دیگر خطی یک طرفه از مرکز پخش تا تلویزیون خانگی ارسال امواج را به عهده دارد، اما با پیشرفت فناوری در دنیا و کشور، نسل آینده تلویزیون به سمت تلویزیون هوشمند (Smart TV)، تلویزیون تعاملی (Interactive TV) و در نهایت به سمت پیاده‌سازی خانه هوشمند (Smart Home) در حرکت است. تلویزیون‌های تعاملی به بیننده اجازه می‌دهد او در تعامل و ارتباط دوطرفه بین بیننده و مرکز پخش براساس سلیقه، علاقه، تخصص و فضای فکری به اطلاعات دلخواهش دست پیدا کند. به این ترتیب مواردی همچون زمان‏‎بندی برنامه‎ها (در قالب EPG)، اطلاعات اضافی راجع به برنامه‏ها (عوامل تولید، عکس، پشت صحنه، رویدادهای مرتبط، پژوهش‏های برنامه‎ای و...) دسترسی مخاطبان به برنامه مورد علاقه آنان از میان شمار زیادی از برنامه‎ها افزایش می‏‎یابد، مخاطب مدت زمان و با ابعاد بیشتری با برنامه درگیر می‎شود و اثربخشی مورد نظر ارائه‎کنندگان برنامه افزایش می‎یابد. در این باره با کارشناسان فضای مجازی و رسانه گفت‌وگوهایی انجام دادیم تا نقش و ضرورت حضور تلویزیون‌های تعاملی یا IPTV را در گستره ارتباطات امروزی بررسی کنیم.

راهیابی به فضاهای نوین

زهره مقیمی، کارشناس شورای عالی مجازی با اشاره به نوآوری‏های فناوری که هر روز مسیرهای جدیدی برای مخاطب ترسیم می‌کند، می‌گوید: امروزه همه برودکسترها می‌دانند که تعامل بیشتر با مخاطبان چاره بقا و راهیابی به فضاهای نوین است. در این میان بستر IPTV بهترین فضا برای ارائه محتوا به شمار می‌آید که با استفاده از ظرفیت حمل محتوای ویدئویی بر بسترهای مخابراتی می‌توان هر نوع صوت و تصویر را برای یکدیگر ارسال کرد و به این ترتیب ما شاهد تعامل بی‌سابقه مخاطبان در این بستر هستیم.

وی در ادامه می‌افزاید: شاید ابتدا مخابرات بود که به عنوان شروع‌کننده خدمات IPTV معرفی شد، اما راه‌اندازی آن فرصتی را برای صداوسیما فراهم کرد که بتواند از ارزش‌های آن به نفع خود استفاده کند.

مقیمی تاکید می‌کند: به مرور زمان و در چند سال گذشته و با گسترش باند وسیع و همچنین فراهم شدن زیرساخت‎های عرضه خدمات دوسویه (گذر از آنالوگ به دیجیتال، فعالیت‏های نهادهای استانداردسازی، تکاپوی سازندگان تجهیزات و...)، امکان عرضه خدمات تعاملی به طور مستقیم از سوی برودکسترها، در قالب خدمات هیبرید و OTT نیز فراهم شده ‌است.

این پژوهشگر با اشاره به سیستم هیبرید و برودکست برای دو سیستم IPTV و OTT (سیستم پخش روی اینترنت) می‌گوید: در سیستم تلویزیون‌های تعاملی یا IPTV خدمات تعاملی بر بستر شبکه مدیریت شده و خاص ارائه این خدمات صورت می‎پذیرد. در سیستم هیبرید، برودکسترها برای ارسال شبکه‌های زنده از سیستم برودکست (پخش دیجیتال) و برای ارسال و دریافت محتوای تعاملی از شبکه باند وسیع استفاده می‎کنند و این در حالی است که در بستر OTT، خدمات تعاملی صوت و تصویر بر بستر اینترنت و با بهره‎گیری از ظرفیتی که ارائه‎دهندگان خدمات اینترنتی (ISPs) فراهم می‎کنند، عرضه می‎شود.

به اعتقاد وی در صورتی که بتوان به سیستم پخش روی اینترنت دست یافت، آن وقت برودکسترها بدون آن که درگیر تأمین زیرساخت حمل محتوا تا رساندن به مخاطب شوند، حضور خود را در سمت عرضه تقویت می‎کنند و سمت دریافت را به تأمین‌کنندگان بستر باند وسیع واگذار می‏کنند. مخاطب نیز همچنان که بنا به خواست خود مشترک باند وسیع می‎شود، امکان استفاده از این خدمات را نیز پیدا می‎کند.

محتوای با کیفیت، رمز ماندگاری در بستر تعاملی‌هاست

دکتر سیدمرتضی موسویان، استاد دانشگاه صداوسیما با اشاره به ورود تلویزیون و رادیو اینترنتی معتقد است که وقتی صحبت از تلویزیون‌های دیجیتال می‌شود اولین شرط، تعامل با مخاطب و امکان این تعامل است پس تا وقتی که تعامل برقرار نشده باید زیرساخت‌ها را با فناوری‌های روز دنیا همراه کنیم.

وی ویژگی‌ رسانه‌‌های جدید را در تعاملی بودن و ناهمزمانی عمل کردن آنها دانسته می‌گوید: در رسانه‌های نوین ویژگی‌هایی وجود دارد که در حوزه علوم ارتباطات قرار می‌گیرد. در این علوم اولین و مهم‌ترین نکته مخاطب است. باید بدانیم که عمر مخاطب یک‌سویه تمام شده و نمی‌توان انتظار داشت که مخاطب بدون پیش‌فرض مقابل تلویزیون بنشیند و هرچه رسانه می‌گوید را بپذیرد. بلکه مخاطب امروزی دارای برنامه است و به خودش حق می‌دهد که سلیقه‌اش را در محتوا اعمال کند و اگر رسانه برای این سلیقه برنامه‌ریزی نکند و عادت نداشته باشد که ابتدا نیازسنجی کند و بعد برنامه بسازد، تهدیدهای بزرگی در انتظارش خواهد بود.

موسویان توانایی برای ساخت محتوای با کیفیت را اصل مهمی در تلویزیون‌های تعاملی دانسته می‌گوید: هم‌اکنون مخاطب منتظر صدای ساوند و تصویر با وضوح بالاست چون این ترکیب مناسب صداو تصویر را مشاهده کرده و انتظار دارد در دسترس او هم باشد حال اگر رسانه این ترکیب مناسب را به او ندهد مخاطب از این دایره حذف می‌شود. وی با اشاره به نیروهای متخصص و برنامه‌سازی که تولید محتوا را به عهده دارند می‌گوید: یکی از مشکلات رسانه ملی تعداد بالای نیروهای غیرمتخصص و کادر اداری که سهمی در تولید محتوا ندارند در مقابل برنامه‌سازان و نیروهای تولیدکننده است. در حالی که اغلب شبکه‌های تلویزیونی دنیا با نیروهای برنامه‌سازی که استخدام شده‌اند، شناخته می‌شوند. پس ما باید نیروهای برنامه‌ساز مانند تهیه‌کننده، کارگردان و بازیگر را از نیروهای اصلی رسانه کنیم تا پس از به بار نشستن تجربیاتشان از آنها استفاده کنیم. رئیس مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال با اشاره به اهتمام ریاست صداوسیما به کوچک کردن ساختار سازمانی می‌گوید: کوچک کردن یک سازمان گسترده مانند صداوسیما جسارت می‌خواهد که امروز با همت ریاست سازمان به آن سمت می‌رویم و البته این در حالی است که سازمان باید روی تأمین نیروهای متخصص از درون خود باشد که دانشگاه صداوسیما مهم‌ترین منبع آن است.

رئیس سابق دانشکده علمی- کاربردی رسانه با اشاره به رویارویی رسانه با پدیده‌های جدید و آمادگی او برای اقدام با نیاز روز می‌گوید: برای این‌که در هزاره سوم به عنوان سازمانی پویا و همراه با مخاطب بمانیم باید سازمان را به سمت سازمان رگولاتور ببریم تا به اهداف انقلاب اسلامی برای تامین محتوا برسیم.

وی در ادامه متذکر می‌شود: در هزاره سوم و با ورود تلویزیون‌های تعاملی باید از تولیدکننده محتوایی خواست که در بسترهای جدید قابل دریافت و عرضه باشد. در واقع تولید‌کننده باید با یک اپلیکیشن بتواند محتوایش را عرضه کند.

موسویان با تاکید بر تولید محتوای فاخر در بسترهای جدید می‌افزاید: تلویزیون‌های تعاملی و فضای رسانه‌های نوین به مراتب سختگیرتر از رسانه‌‌های سنتی هستند و اگر محتوا مناسب مخاطب نباشد آن را نمی‌پذیرد. پس باید با توجه به هدف رسانه محتوای باارزشی را در اختیار کاربران گذاشت و محتوایی را تولید کرد که مخاطب را ترغیب به خرید کند.

تلویزیون تعاملی نیاز امروز مخاطب فعال است

ملیحه سپاسگر، کارشناس مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما هم با اشاره به پیشرفت و رشد فناوری و جذابیت تلویزیون‌های هوشمند و تعاملی (Interactive Media) معتقد است این فناوری ـ که مبتنی بر بستر اینترنت است ـ خدمات مختلفی ازجمله پخش فیلم و سریال، موسیقی، پخش زنده برنامه‌های مختلف، خدمات دولت الکترونیک (پیشخوان) و دیگر خدمات را برای ارائه به عموم مردم فراهم می‌کند و این جذابیت، ما را به سوی فراهم کردن این بستر برای مخاطبانمان می‌برد.

وی در ادامه با اشاره به مهم‌ترین جنبه متمایز این نسل از تلویزیون‌ها در مقایسه با نسل‌های قدیمی‌تر در نظر گرفتن مخاطب فعال است، می‌افزاید: همان طور که از نام این رسانه پیداست مهم‌ترین ویژگی آن تعاملی بودن آن است. در این رسانه روش ارتباطی به گونه‌ای است که در آن مخاطب امکان ارائه بازخورد به فرستنده را دارد و می‌توانند براساس سلیقه، علاقه، تخصص و فضای فکری خود محتوای مخصوص خود را انتخاب کنند و بر این اساس می‌توان گفت امروزه مخاطب فعال یک واقعیت است که به نظر می‌رسد در تلویزیون‌های تعاملی به آن بخوبی توجه شده است.

سپاسگر، مهم‌ترین ویژگی مخاطب در این فضا را گزینشگری و نفع‌گرایی دانسته و می‌گوید: مخاطب در این فضا حق گزینش و انتخاب دارد و این انتخاب سبب می‌شود او برای استفاده از رسانه از قبل برنامه‌ریزی کند. همچنین او برای رفع نیازهای خاص و رسیدن به اهداف خاصی سراغ این تلویزیون‌ها می‌آید که هم بهره اجتماعی و هم روانشناختی از آن می‌برد.

این کارشناس در پایان با اشاره به امکانات تلویزیون‌های تعاملی برای مخاطب که سبب جذابیت این فناوری شده، می‌گوید: دسترسی به برنامه‌ها، دسترسی به اینترنت، بازی‌های رایانه‌ای، اخبار اختصاصی، خرید از فروشگاه‌های مجازی، تبلیغات براساس سلیقه بیننده، نبود محدودیت زمانی در رسانه، خدمات هواشناسی و... ازجمله این جذابیت‌هاست که رسانه ملی را در رقابت با دیگر رسانه‌های بزرگ دنیا مجاب می‌کند هرچه سریع‌تر از تلویزیون دیجیتال به تلویزیون تعاملی برسد.

نیره رضایی مطلق