به دور برگردان ها توجه کنید

تهران در حال انفجار است. تراکم خودروهای سواری دیگر معطوف به ساعات خاصی از روز نیست ، بلکه در بیشتر ساعت ها در این شهر بی عبور، نه راه گذر روانی می بینی نه حتی چند متر جا برای پارک کردن!؛

کد خبر: ۹۰۴۳۲

کارشناسان سالهاست که از توسعه حمل ونقل عمومی به صورت یکپارچه ، به عنوان تنها راه حل معضل ترافیک تهران صحبت می کنند.
گرچه این راهکارها در ماهیت خود درست است ، ولی با توجه به سوئمدیریت های اجرایی و مشکلات بی شمار دیگر در حاشیه آن ، در حد شعاری تکراری باقی مانده است.
امسال در نوزدهمین جشنواره بین المللی خوارزمی یکی از طرح های برگزیده به ارائه روشی با عنوان توسعه ترافیک روان بدون تقاطع اختصاص یافت.
این روش در واقع همان طرح احداث دوربرگردان به جای تقاطع در بزرگراه ها و راههای شریانی است.و همه اینها انگیزه ای است برای گفتگو با مجری این طرح ، دکتر حمید بهبهانی از اعضای هیات علمی دانشگاه علم و صنعت ایران.

گرچه ترافیک تهران خود بزرگترین انگیزه برای ارائه طرحی به منظور توسعه طرح ترافیک روان است ، با این حال برایمان بگویید شما با چه پیش زمینه ای به ارائه روشی به این منظور پرداختید؛
در سالهایی که به عنوان معاونت حمل ونقل در شهرداری کار می کردم مشکلی که پیش روی ما قرار داشت در واقع سطح معینی از معابر مملو از تعداد زیادی از خودروهایی بودند که از ظرفیت شان بیشتر بود.
پس درصدد برآمدیم تا راههای مختلف را برای حل این معضل مورد بررسی قرار دهیم. پس طرحهایی را در تهران در قالب طرحهای ضربتی ، کوتاه مدت و بلندمدت به اجرا درآوردیم که پس از مدتها مطالعه و مدل سازی های مختلف به این نتیجه رسیدیم که می توانیم تقاطع های برخی بزرگراه ها و راههای شریانی را حذف کنیم ؛ چراکه اصولا در هر سیستمی ، در شبکه معابر، تقاطع به عنوان یک نقش مزاحم برای جریان آزاد ترافیک به شمار می رود و در صورت حذف تقاطع ها، با کاهش زمان توقف پشت چراغ قرمز، حجم عبوری ها افزایش یافته و به این ترتیب روند حذف ترافیک افزایش می یابد.

روش ارائه شده چه راهکارهایی را برای روان کردن ترافیک ارائه می کند؛
در اولین گام ، ایجاد دوربرگردان در برخی تقاطع ها مطرح می شود که به این منظور، طی 2سال گذشته در شهر تهران تعدادی دوربرگردان ایجاد شد و مرحله حذف تقاطع به اجرا درآمد که نمونه بارز آن در بزرگراه چمران در زیر پل جلال آل احمد قابل مشاهده است.
این طرح به صورت 4فاز مختلف زمان بندی انجام شد. در واقع با احداث 2دوربرگردان در پایین و بالای بزرگراه ، تقاطع موجود در این مسیر را بستیم که به این ترتیب زمان اتلاف (توقف پشت چراغ قرمز) کاهش یافت و پس از آن در چند بزرگراه دیگر (افسریه ، رسالت و لشکر) این طرح اجرا شد؛ البته روش ارائه شده در شهرهای جدید ما را به نتیجه مطلوب تری می رساند، چراکه پیش از تاسیس شهر برای حذف تقاطع و استفاده از دوربرگردان تمهیداتی اتخاذ می شود.

روش ارائه شده بر چه مبانی ریاضی و محاسباتی استوار است؛
برای این منظور چند مدل علمی شبیه سازی شد و در نهایت از نرم افزارهای Netsingو ME2و چند نرم افزار دیگر بهره گرفتیم که مبنای عملیاتی آنها بر محاسبه و مقایسه زمان تاخیر در سیستم جدید با زمانهای دیگر در شهری که تقاطع ندارد، قرار گرفت.
نتیجه ای که از این مدل سازی ها و محاسبات گرفته شد آن که اولا زمان تاخیر تا 30درصد در سیستم جدید و در عین حال مصرف سوخت با حذف تقاطع ها به مقدار 25درصد کاهش می یابد.
از سوی دیگر درصدد رقیق شدن هوا بر اثر ایجاد آلاینده هایی که از خودروها خارج می شوند، در یک مسیر طولانی تر به مراتب از منطقه ای که تمام آلاینده ها در آن متمرکز هستند، افزایش می یابد.
با افزایش حجم خودروهای عبوری به میزان 25تا 30درصد، مردم از نظر عصبی در شرایط بهتری قرار می گیرند.البته ایجاد این نوع دوربرگردان ها تنها در خیابان های عریض شریانی ، بزرگراه ها، آزادراه ها و جاهایی که فضای مناسب در حاشیه راهها وجود داشته باشد، ممکن است.

این دوربرگردان ها از نظر ساختاری چه مشخصاتی باید داشته باشند تا خود موجبات بروز تصادف در بزرگراه ها را فراهم نکنند؛
در واقع محاسبات انجام شده براساس حجم وسایط نقلیه که حرکت مستقیم دارند و وسایط نقلیه ای که تمایل گردش به چپ دارند، صورت گرفته است. طول تغییر خط نیز براساس یک مدل ریاضی محاسبه می شود که باید دست کم 250متر باشد.
از سوی دیگر فرض بر این است هر تعداد خطی که برای حرکت مستقیم در آزادراه ، بزرگراه یا راه شریانی از پیش وجود داشته در منطقه دوربرگردان نیز حفظ شود و خودروهایی که می خواهند از دوربرگردان استفاده و براساس مقدار حجم شان از یک یا 2خط عبور کنند، بتوانند از دوربرگردان استفاده کنند.
طول خطوط و تعلق به دوربرگردان نیز باید براساس سرعت خودروها محاسبه شود، یعنی طول کافی برای رساندن سرعت آزادراه به سرعت دوربرگردان با یک ضریب اطمینان در نظر گرفته شود و خروج از دوربرگردان به سرعت راه نیز با یک ضریب اطمینان در نظر گرفته شود که معمولا بین 1/5تا 2برابر طول محاسبه شده است.
بعلاوه قسمت سپر حمایتی وسط دوربرگردان که به عنوان پروانه نامیده شده باید به گونه ای محاسبه شود تا خودروهایی که در وضعیت دور زدن هستند به طور کامل حمایت شوند.
براین اساس ، اگر به دوربرگردان هایی که براساس طرح پیشنهادی اینجانب در بزرگراه های ذکر شده احداث شده است ، نظری بیندازید می بینید هیچ تصادفی در این مسیرها نداشته ایم ؛ یعنی اگر دوربرگردان ها براساس اصول محاسباتی در خیابان هایی که عریض شده و حمایت کننده نیز دارند ایجاد شوند، امکان بروز تصادف هنگام عبور از دوربرگردان وجود نخواهد داشت.

شیوه ارائه شده چه مزیتهایی نسبت به شیوه های مشابه دارد؛
هزینه اجرای این شیوه یک صدم قیمت یک تقاطع غیرهمسطح است. از نظر زمان اجرای کار نیز یک بیستم زمان ایجاد یک تقاطع غیرهمسطح را نیاز خواهیم داشت ؛ بعلاوه اگر دوربرگردان ها براساس استانداردهای تعریف شده ، ایجاد و سیمای شهری نیز در آنها رعایت شوند، نه تنها با مشکلی روبه رو نخواهیم بود بلکه برخلاف پلهای غیرمسطح ، نمای خفقان آوری در شهر نخواهیم داشت.
نباید از خاطر برد که دوربرگردان ها در مسیرهایی جوابگو هستند که حجم تردد از یک حد اشباع فراتر نرود و خیابان نیز از عرض کافی برخوردار باشد.
به همین علت شهرهای جدید که در آنها از ابتدا فضای مناسب برای طراحی در نظر گرفته می شود، بهترین امکان را برای احداث دوربرگردان ها فراهم می آورند. در عین حال فاصله بین تقاطع تا دوربرگردان باید از رابطه ای که ما به دست آورده ایم محاسبه شود. محاسبه عرض محل دوربرگردان نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

با توجه به اینکه ما در تهران با محدودیت معابر تنگ و کم عرض روبه رو هستیم ، تصور می کنید اجرای این طرح تا چه مدت در روان کردن ترافیک پاسخگو باشد؛
به اعتقاد من بازده زمانی مفید این طرح طی 2تا 3سال آینده خواهد بود؛ چراکه متاسفانه تهران شهری خارج از استاندارد محسوب می شود به گونه ای که حجم ورودی ها در روز 1500خودروست در حالی که حجم خروجی ها صفر است.
در واقع پس از طی مدت زمان ذکر شده باید از تقاطع های غیرهمسطح استفاده مفید بیشتری کنیم ، اگرچه این راهکار نیز حداکثر تا 10سال آینده پاسخ خواهد داد. پس می بینید در نهایت راه حل موثری غیر از کنترل وسایط نقلیه شخصی به تهران و ایجاد توسعه یکپارچه حمل ونقل عمومی نخوهیم داشت.