سفر به روستای سنگی همدان

کاربرد سنگ نه‌ تنها در پی، بلکه در قسمت اعظم بناها در ساخت دیوارهای باربر و دیوارهای محوطه و حیاط‌ها مورد استفاده قرار گرفته است و اکثر آن سنگ لاشه است که توسط ملات گل کار شده و پهنای این دیوارهای سنگی در طبقه همکف به یک متر هم می‌رسد و تنها عامل اتصال در دیوارهای سنگی نیز استفاده از تیرهای چوبی است.

سنگ، سنگ لاشه، سنگ مالون، خشت و آجر انواع مصالح متعارف ساختمانی در ابنیه روستای ورکانه است و عنصر سنگ به عنوان اصلی‌ترین مصالح در ابنیه روستای ورکانه بیش از هر چیز در بازدید از روستا به چشم می‌خورد و به نظر می‌رسد کاربرد سنگ در روستا به علت فراوانی این عنصر در روستا و سختی و مقاومت آن در برابر تغییرات جوی و همچنین کمبود آجر و خشت در منطقه بوده است.

روستای ورکانه همدان یکی از شش روستای گردشگری همدان است که نام آن در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و به عنوان منطقه ویژه گردشگری کشور مطرح شد. این روستا که از توابع بخش مرکزی شهرستان همدان است، از شمال شرقی به کوه سردره، از غرب به روستای سیمین، از جنوب غربی به کوه سرخ بلاغ، از شرق به کوه قره داغ و از جنوب و جنوب شرقی به دره بارانی و دره قشلاق محدود می‏شود.

در گویش کردی «ور» به معنی کنار و «کانه» به معنی چشمه است. ورکانه نیز به معنی قرار گرفتن در کنار آب و چشمه می‏باشد. ارتفاع این روستا از سطح دریا 2250 متر است و آب و هوای آن تقریبا سرد است. رودخانه نسبتا پرآب هم از غرب روستای ورکانه عبور می‏کند. هسته اولیه این روستا که پیرامون قنات روستا شکل گرفته، قدمتی نسبتا طولانی دارد و سابقه تاریخی آن به اوایل دوره صفوی مربوط می‏شود. مردم روستای ورکانه که جمعیت‌شان در سرشماری سال 85 حدود هزار نفر بوده، به زبان‏های آذری، فارسی و کردی سخن می‏گویند.

روستای کوهستانی ورکانه بافت مسکونی متمرکزی دارد. چشمه‏های فراوان میان روستا، مناظر بکر باغ‏های گردو، درختان سر به فلک کشیده مثمر و غیرمثمر، ازجمله زیبایی‏های منحصر به فرد طبیعی این روستا به شمار می‏آیند. کوچه باغ‏های پیچ در پیچ، خانه‏های قدیمی با پنجره‏های کوچک و مشبک چوبی، معماری سنتی زیبایی را به نمایش می‏گذارد. فضاهای کالبدی و معماری روستا در پاسخگویی به نیازهای معیشتی و نوع فعالیت‏های خانوار و جامعه روستایی شکل گرفته است. خانه‏های قدیمی روستا با استفاده از مصالح بومی سنگ، چوب، خشت و گل ساخته شده‏اند و به دلیل سرمای سخت زمستانی دیوارهای ضخیمی دارند.

سقف اکثر خانه‏ها مسطح است و با تیرهای چوبی و اندود کاهگل یا قیرگونی پوشیده شده‏اند. همچنین جهت خانه‏ها به دلیل استفاده حداکثر از نور آفتاب رو به جنوب است. در بافت جدید روستا، استفاده از الگوی معماری جدید و مصالح نو رواج بیشتری دارد. جریان رودخانه‏های فصلی سیمین و ورکانه، جریان دائمی آب قنات روستا و چشمه‏سارهای آن بویژه در بهار و تابستان، طراوت خاصی به روستا می‏بخشند. آثار تاریخی و مذهبی جالب توجهی نیز در روستا وجود دارد که حتما شما را از دیدن روستا راضی می‌کند. پیشنهاد چمدان این است که ورکانه را در برنامه گردشگری خود در فصل بهار قرار دهید.