در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ازدواج با طعم تلخ فریب!
«کاش همه آدمها لااقل زمانی که خواستگاری می رفتند، مثل پینوکیو می شدند»، این چیزی است که خیلی از دختر و پسرهایی که بعد از عقد و عروسی کارشان شده رفتن به دادگاه و تقاضای جدایی ، آرزو می کنند.
آنها فکر می کنند اگر طرفشان مثل پینوکیو هر وقت دروغ می گفت دماغش ضایعش می کرد، شاید هیچ وقت موقع خواستگاری و عقد نمی توانست به این راحتی دروغ بگوید. (دکترا دارم ، فرزند فلان وزیر و وکیل هستم ، تا حالا ازدواج نکرده ام و...) تا این طوری او را با وعده های الکی دلخوش کند، وعده هایی که تو خالی بودن آنها سرانجام باعث شده او به اندازه روباه مکار از طرف مقابلش بدش بیاید و دنبال راههای قانونی برای جدایی راه بیفتد و این بار شکایت به علت فریب در ازدواج و درخواست حق فسخ نکاح و....
ماده 438قانون مدنی ، تدلیس یا فریب در ازدواج را این طور تعریف می کند:«تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود.»
مطابق این تعریف ، فریب در ازدواج ، این موضوعات را دربر می گیرد: اظهار صفت کمالی که وجود ندارد (مثلا گفتن این که مدرک دکترا دارم ، ولی در عوض دیپلم داشته باشد) یا کتمان نقصی که وجود دارد (مثلا دوشیزه نبودن یا بیمار بودن و سکوت در مقابل آن)، این ابراز یا کتمان می تواند با رفتار، گفتار و یا سکوت صورت گیرد.
ماده 647قانون مجازات اسلامی هم که به طور خاص تری به فریب در ازدواج اختصاص دارد، در این باره می گوید: چنانچه هر یک از زن و شوهر، قبل از عقد ازدواج ، طرف خود را به امور واهی مانند داشتن تحصیلات عالی ، تمکن مالی ، موقعیت اجتماعی ، شغل و سمت خاص ، تجرد و امثال آن فریب دهد و عقد بر مبنای هر یک از آنها واقع شود، مرتکب به حبس تعزیری از 6ماه تا 2سال محکوم می شود.
برای توضیح ساده تر فریب در ازدواج باید گفت ، این مساله زمانی واقعی می شود که علت تمایل زن یا مرد برای ازدواج یکی از این شرایطی باشد که طرف مقابلش درباره آن بلوف زده است ؛ مثلا زن عاشق تحصیلات عالیه یا کارخانه دار بودن همسرش بوده و مرد هم خودش را این طور معرفی کرده و یا این که زنی که قبلا ازدواج کرده یا بیماری ای دارد یا مثلا موهایش ریخته با تعویض شناسنامه و گرفتن المثنی یا با کلاه گیس گذاشتن عیب خودش را بپوشاند و این طور ازدواج سر بگیرد؛ ولی بعدا گندش دربیاید و مشخص شود عناوین و سمت هایی که مرد ادعا می کرده یا دوشیزه بودن و سالم بودن زن خلاف واقع بوده است.
حق فسخ نکاح ، جدایی به علت فریب
اکثر عروس و دامادهای جوان بویژه زنان نسبت به حق فسخ در قبال فریب که در ماده 1128قانون مدنی آمده است ، آگاهی ندارند و بنابراین هنگامی که متوجه فریب در ازدواج می شوند، به ماده 1130قانون مدنی و اثبات عسر و حرج متوسل می شوند تا طلاق بگیرند؛ اما چون اثبات عسر و حرج معمولا دشوار است ، نمی توانند از حقوق خویش بهره مند شوند.
در حالی که آنها می توانند با توسل به این ماده و اثبات این که طرفشان آنها را فریب داده و صفاتی را بیان کرده که فاقد آن بوده است یا آن که عیب ها و بیماری های خاصی را که در تصمیم گیری برای ازدواج موثر است ، پنهان کرده است ، به دادگاه بروند و با استفاده از حق قانونی خود، تقاضای فسخ نکاح کنند.
مطابق ماده 1132قانون مدنی در فسخ نکاح رعایت مراحلی که برای طلاق وجود دارد، نیاز نیست و کسی که دارای حق فسخ است باید دادخواستی به دادگاه تقدیم کند و دلایل خود را مبنی بر فریب داده شدن و داشتن حق فسخ و اعمال آن ابراز کند.
دادگاه پس از رسیدگی به پرونده ، اگر دلایل وی را موجه تشخیص دهد، حکم به فسخ نکاح خواهد کرد.دکتر ایراندخت نظری ، وکیل دادگستری درباره حق فسخ می گوید: در قانون مدنی مقرراتی داریم که اگر کسی طرف مقابلش را در ازدواج فریب دهد، موجب ایجاد حق فسخ نکاح برای فرد فریب خورده می شود.
به گفته این وکیل دادگستری ، حق فسخ ازدواج با طلاق فرق می کند. در قانون مدنی حق طلاق با مرد است و قانونگذار برای این که این حق مورد سوئاستفاده قرار نگیرد، حق فسخ را ایجاد کرده است.
یکی از موارد فسخ ، فریب در ازدواج است که در صورت تدلیس ، طرف فریب خورده به جای این که بخواهد به سراغ طلاق برود، می تواند نکاح را فسخ کند.قاضی محمدحسین نیکوکلام نیز درباره حق فسخ نکاح با روشن شدن فریب در ازدواج می گوید: بر اساس ماده 1128قانون مدنی ، اگر برای یکی از طرفین صفت خاصی شرط شده باشد و بعد از عقد مشخص شود که وی فاقد آن وصف بوده ، برای طرف مقابل حق فسخ ایجاد می شود؛ چه این وصف در عقد آمده باشد و چه عقد بر مبنای آن صورت گرفته باشد.
به گفته این قاضی دادگاه خانواده ، البته این صفت علاوه بر آن که باید دارای فایده ای عقلایی و مشروع باشد، باید موجب ترغیب فرد شود، یعنی فرد با اتکا به این صفت ، با طرف مقابلش ازدواج کند.
اگر دو ریالی تان افتاد
اگر خدای ناکرده متوجه شدید همسر آینده تان به دلیل علاقه ای که به شما داشته ، یک دروغ بزرگ گفته و شما را در ازدواج فریب داده است ، اول از همه بهتر است او را ببخشید و زندگیتان را با توکل به خدا ادامه بدهید. اما اگر دروغ آنقدر بزرگ بود که دیدید نمی توانید ادامه دهید، 2راه پیش روی شماست.
قاضی نیکوکلام درباره این 2راهکار می گوید: یا فرد فریب خورده می تواند از طریق کیفری شکایت کند که در این صورت 6ماه الی 2سال حبس برای فریب دهنده تعیین می شود یا می تواند اقدام حقوقی کرده ، تقاضای حق فسخ کند که فسخ ازدواج تشریفات خاص طلاق را ندارد و فریب خورده می تواند به راحتی نکاح را فسخ کند.
وقتی نگفتن بوی فریب می دهد
خیلی از زن و شوهرها، خصوصا زنان جوانی که قبلا ازدواج کرده اند، با تصور این که نگفتن حقیقت، فریب در ازدواج یا تدلیس محسوب نمی شود از گفتن واقعیت هایی مثل ازدواج قبلی شان طفره می روند و با گرفتن شناسنامه المثنی سعی می کنند حقیقت را مخفی کنند، اما هنگامی که همسرشان متوجه قضیه می شود و اعتراض و یا شکایت قانونی می کند، آنها می گویند قصد فریب نداشته اند و تنها سکوت کرده اند.
این در حالی است که از نظر قانونی در این گونه موارد سکوت هم نوعی فریب محسوب می شود.عبدالصمد خرمشاهی ، وکیل دادگستری در این باره که آیا سکوت زوجین درباره معایب شان مثلا ازدواج قبلی و دوشیزه نبودن یا مثلا ریختن موهایشان و استفاده از کلاه گیس فریب در ازدواج است یا نه ، می گوید: در این باره بین حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد، اما وقتی که دختری دوشیزه نیست یا مردی که قبلا ازدواج کرده سکوت می کند، در حقیقت طرف خود را فریب داده است ؛ چرا که عنصر مادی جرم ممکن است فعل باشد یا ترک فعل ، که در این صورت اگر تدلیس ثابت شود، طرف مقابل می تواند تقاضای فسخ نکاح کند.
اگر بخواهید ثابت کنید؛
برای اثبات ادعای فریب در ازدواج باید موضوع را ثابت کرد و آن وقت است که می توانید تقاضای فسخ نکاح بکنید.
برای اثبات ادعای فریب در ازدواج یا باید شهودی وجود داشته باشد که شهادت بدهند خودشان دیده اند یا شنیده اند که آقا داماد یا عروس خانم یا وکلای آنها ادعاهای دروغی کرده اند که طرف مقابل بر اساس آن قرار ازدواج را پذیرفته است یا آن که این شرایط باید به صراحت در سند ازدواج ثبت شده باشد.
زمانی که شرایطی که ازدواج بر مبنای آنها بنا شده است ، مثلا داشتن تحصیلات عالیه ، ثروتمند بودن یا مجرد و سالم بودن در سند ازدواج به ثبت برسد و شاهدی بر این ثبت وجود داشته باشد، دیگر انکار آن ممکن نیست و با تکیه بر آنها می شود فریب را ثابت کرد.
این در حالی است که در موارد متعددی مشاهده شده زن یا مردی با مراجعه به دادگاه ، ادعا می کند طرف مقابل با مخفی کردن عیب خود یا با یک دروغ بزرگ وی را فریب داده و حالا آنها می خواهند از حق فسخ نکاح استفاده کنند؛ اما در دادگاه طرف مقابلشان هم به راحتی با انکار این موضوع مدعی می شود عیب خود را قبل از عقد و در خلوت به همسرش گفته است.
این شرایط اثبات فریب بسیار دشوار است و فریب خورده باید از حق فسخ نکاح بگذرد.غلامرضا پورزاهدی ، وکیل دادگستری با اشاره به این موضوع ، در این باره معتقد است زوج یا زوجه برای این که با مشکلاتی در این زمینه مواجه نشوند، باید شرایط ازدواج خود را در عقد قید کنند تا بعد از ازدواج در صورت نبود شرایط به راحتی بتواند از حق فسخ استفاده کنند.
فسخ ازدواج با مهریه
با وجود این که مهریه برای زن عندالمطالبه است ، اما طبق ماده 1101قانون مدنی در فسخ نکاح ، اگر فسخ قبل از نزدیکی صورت گیرد، مهریه به زن تعلق نمی گیرد، مگر این که دلیل فسخ طلاق ، ناتوانی جنسی مرد باشد که در این صورت ، زن نصف مهریه را می گیرد، ولی بعد از انجام زناشویی ، زن فریب خورده علاوه بر این که حق فسخ دارد، می تواند کل مهریه اش را هم مطالبه کند.
نرگس فراهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
