معلولان چگونه سفر کنند؟

در ابتدای امر باید این مقوله مهم پذیرفته شود که معلولان از ناشنوایان و نابینایان گرفته تا کسانی که محدودیت حرکتی دارند، همچون دیگر شهروندان حق بازدید از اماکن تاریخی و جاذبه‌های طبیعی را دارند. برای این منظور باید مکان‌های گردشگری و جاذبه‌های عمومی را برای استفاده این شهروندان معلول مناسب‌سازی کرد. باید تجهیزات و خدمات مناسب با توانایی معلولان جسمی ـ حرکتی در دسترس آنان باشد. همچنین قوانین حمایتی و تشویقی برای معلولان وضع شود تا آنان را به گردشگری ترغیب کند. در واقع باید گفت نه‌تنها معلولان همچون دیگر شهروندان حق سفر و رفتن به مناطق گردشگری را دارند، بلکه گردشگری برای آنان حکم دارو و درمان هم دارد و همین موضوع به اهمیت توجه به گردشگری می‌افزاید.

سفر و مسافرت از دیرباز مورد توجه انسان‌ها بوده و ابزار سفر با پیشرفت جوامع بشری همواره در جهت تسهیل و افزایش سرعت مسافرت بوده است. اگرچه امکانات و وسایل سفر با تغییر و تحول چشمگیری روبه‌رو بوده، اما گردشگری برای افراد دارای معلولیت موضوعی است که با چالش‌ها و مشکلات زیادی روبه‌روست. مشکلات گردشگری افراد معلول را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد که عبارتند از: نبود وسایل نقلیه مناسب برای تردد و جابه‌جایی بین‌شهری و درون‌شهری افراد دارای معلولیت، مناسب نبودن سرویس‌های بهداشتی عمومی، نامناسب بودن هتل‌ها و مراکز اقامتی و نامناسب بودن فضا‌های تفریحی و دیدنی. نبود خودروها و وسایل حمل‌و‌نقل مناسب یا دارای تجهیزات مناسب برای سوار شدن افراد دارای معلولیت را می‌توان به عنوان اولین مانع برای گردشگری در نظر گرفت. در حالی که سفر با هواپیما ممکن است برای برخی افراد به علت هزینه بالا حتی با‌وجود تخفیف 50 درصدی شرکت‌های هوایی دولتی امکان‌پذیر نباشد، سایر گزینه‌ها برای افراد معلول به علت فراهم نبودن امکانات با مشکلات زیادی همراه است و عملا از دایره انتخاب حذف می‌شوند. در نظر گرفتن ویلچر یا تجهیزاتی مانند واکر افراد معلول به عنوان بار از جمله تخلفاتی است که گاهی مشاهده می‌شود و باعث افزایش هزینه سفر برای افراد دارای معلولیت می‌شود.

یکی از مشکلاتی که عموما افراد معلول در مسافرت‌های جاده‌ای با آن روبه‌رو هستند، قابل استفاده نبودن سرویس‌های بهداشتی جاده‌ای یا در کنار مراکز تجاری خارج از شهرهاست که حتی ممکن است برای افراد سالمندی که با محدودیت‌های حرکتی مواجه هستند قابل استفاده نباشد. در صورتی که فرد دارای معلولیت بتواند طی مسیر کرده و به مقصد تفریحی مورد نظر برسد با موانع متعددی در هتل‌ها و مراکز تجاری و تفریحی مواجه خواهد شد که حلقه آخر یک سفر تفریحی خواهد بود.

نبود نظارت بر مناسب‌سازی هتل‌ها برای افراد دارای معلولیت باعث می‌شود گزینه تجربه سفر از زندگی بسیاری افراد معلول حذف شود. متاسفانه صنعت گردشگری در ایران برای معلولان در کشور به هیچ عنوان مناسب نیست و معلولان برای گردشگری بخصوص در ایام عید با مشکلات بسیار زیادی روبه‌رو هستند.امکانات رفاهی بین‌راهی از قبیل سرویس‌های بهداشتی فرنگی و وسایل حمل و نقل عمومی متناسب با وضعیت معلولان وجود ندارد؛ هرچند در قانون جامع حمایت از حقوق معلولان در ماده 2 صراحتا به مناسب‌سازی اماکن، معابر و وسایل حمل و نقل عمومی اشاره شده است.

حتی هتل‌های درجه یک کشور هم اتاق ویژه معلولان ندارند؛ در صورتی که براساس استانداردهای جهانی، تمام اقامتگاه‌ها باید حداقل دارای یک یا دو اتاق معلول باشد. سخن آخر این‌که در هر حال افراد دارای معلولیت هم مثل بقیه شهروندان به مسافرت نیازمندند، نباید این قشر را به دلیل داشتن محدودیت‌های جسمی و نیاز به امکانات ویژه نادیده انگاشت.

براساس آمار‌های موجود تنها در کشورهای اروپایی بیش از 50 میلیون نفر با ناتوانی‌های جسمی زندگی می‌کنند که بر این تعداد باید رقم رو به رشد دیگری از افراد سالمند بالای 65 سال را افزود و این رقم نشان‌دهنده تعداد بسیار زیاد مسافران بالقوه برای بازارهای مختلف صنعت گردشگری داخلی و خارجی است، اما این بازار تنها در کشورهای توسعه یافته رونق یافته است.

به هر صورت برای این‌که وضعیت و ارائه خدمات گردشگری به معلولان بهبود یابد باید برخی موارد را رعایت کرد، از جمله این که ارائه اطلاعات ثبت نام و اطلاعات با حروف بسیار بزرگ برای افراد کم‌بینا در همه نقاط گردشگری مهم را در نظر داشته باشیم یا حتی برای نابینایان تمام نسخه‌هایی از منو‌ها و اطلاعات لازم را به صورت خط ویژه بریل در تمام نقاط گردشگرپذیر در دسترس قرار دهیم. همچنین امکاناتی برای ناشنوایان ایجاد کنیم.

در کنار اینها کلاس‌های آموزشی برای کادر پرسنلی در تمام مراکز گردشگری و مسافرتی درباره شناخت مشکلات و نیازهای ویژه معلولان برگزار کنیم تا آنها را برای نحوه برخورد با معلولان آموزش دهیم.

ارائه خدمات ویژه در طول مسافرت هوایی، دریایی زمینی برای انواع معمولان و همچنین ایجاد اقامتگاه‌هایی که برای اسکان معلولان و سالمندان مناسب‌سازی شده باشد. در نهایت رفت‌و‌آمد معلولان را در داخل مناطق توریستی شهری تسهیل کنیم. به هر روی معلولان نیز شهروندان این جامعه انسانی هستند و باید از مواهب گردشگری به نسبت مناسبی برخوردار شوند.

زهرا باقرزاد