عوامل تخریب آثار تاریخی

تخریب در حوزه میراث فرهنگی یا خدمات شهری ـ که از آن تعبیر به وندالیسم می‌شود ـ بخشی از میراث و یادگار گذشته ما را دستخوش ویرانی کرده است. یکی از علل و عوامل گرایش به چنین بیماری اجتماعی، آشنایی کافی نداشتن شهروندان است. آشنایی جامعه با میراث فرهنگی یکی از وظایف آموزش و پرورش و رسانه‌های عمومی است که باید در این زمینه به شهروندان آگاهی بدهند.

در کنار بی‌توجهی برخی افراد نسبت به چنین گنجینه‌های ارزشمند فرهنگی، تعدد نهادهای متولی آثار و ابنیه تاریخی و نبود یک نظام مشخص تصمیم‌گیری در زمینه حفظ و نگهداری این آثار نیز سبب تخریب این آثار ارزشمند می‌شود. اماکن و آثاری که به ثبت جهانی و ملی رسیده‌اند، به‌دلیل حفاظتی که می‌شوند کمتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند، اما آثاری که از سوی سازمان میراث فرهنگی به ثبت نرسیده‌اند و اتفاقا نهادهای متولی متعددی هم دارند، بیشتر آسیب می‌بینند یا تخریب می‌شوند، چراکه هنگام پاسخگویی، هر‌کدام از نهادها‌ی متولی از پذیرش مسئولیت خودداری می‌کنند و این مساله یکی از معضلاتی است که هم‌اکنون با آن دست به گریبان هستیم. چنانچه در تسریع روند ثبت ملی این آثار تدابیری اندیشیده شود، بسیاری از این مشکلات حل خواهد شد. نحوه نگهداری خانه‌های قدیمی هم یکی از موضوعات مهمی است که باید به آن توجه شود. با توجه به این که برخی آثار تاریخی، شامل خانه‌های قدیمی جزو املاک شخصی به شمار می‌روند، باید هماهنگی لازم با صاحبان این املاک صورت گیرد تا به ثبت ملی برسند و از این منظر، گاه اتفاق می‌افتد که به خاطر نبود هماهنگی لازم، تعدادی از این خانه‌ها تخریب شده‌اند.

تاثیر عوامل محیطی و طبیعی در روند تخریب و نابود آثار تاریخی را نیز نباید نادیده گرفت. به‌عنوان مثال با خشک‌شدن زاینده‌رود، پل‌های تاریخی اصفهان نیز در معرض خطر قرار گرفته است‌. خشکی این رود به‌دلیل عوامل محیطی به‌تدریج استحکام پایه‌های این بنا را دچار تهدید کرده و اگر توجه کافی نسبت به این موضوع نشود، نگهداری این آثار با مشکلات بسیاری مواجه خواهد شد.

استفاده از آثار تاریخی به عنوان معابر عمومی، یکی دیگر از موضوعاتی است که به روند نابودی این گنجینه‌های تاریخی تسریع می‌بخشد. میدان امام خمینی و پل‌های تاریخی اصفهان، نمونه‌هایی از این ابنیه هستند که هم مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرند و هم محلی برای تردد عابران محسوب می‌شوند. طبعا ادامه این روند در طول زمان، آثار مخربی برجا خواهد گذاشت.

دکتر شهرام امیری

مدرس دانشگاه هنر اصفهان