اتوبان یکطرفه تلگرام

روزنامه‌ها، تلویزیون، رادیو، سایت‌های خبری، وبلاگ‌ها و... همیشه ساختاری از بالا به پایین و عمودی داشتند. آنها تولید می‌کردند و مخاطبان، محتوای تولید شده را بدون هیچ تعامل زنده‌ای دریافت می‌کردند. اما شبکه‌های اجتماعی ساختار قدرت را برهم زدند. از طریق زمینه‌ای که این شبکه‌ها برای افراد فراهم می‌کنند مخاطبان می‌توانند علاوه‌بر در ارتباط بودن با یکدیگر با رسانه‌ها، مشاهیر و... نیز ارتباطی افقی داشته باشند.

همه چیز داشت درست پیش می‌رفت، تا این‌که چند هفته پیش تلگرام که یکی از محبوب‌ترین شبکه‌های پیام‌رسان است، امکانی به نام «کانال» را برای کاربران خود فراهم کرد. پیش از این گروه‌های تلگرامی نمی‌توانستند بیش از 200 عضو داشته باشند، اما کانال با از بین بردن محدودیت عضویت افراد، چیزهای دیگری را از مخاطب سلب می‌کند. ویژگی اصلی کانال‌های تلگرام این است که به‌جز سازنده کانال هیچ‌کس نمی‌تواند در گروه مشارکت کند و این یعنی بازگشت به عقب، آن هم به زمانی که هنوز شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها به‌وجود نیامده بودند تا ارتباطات افقی و مشارکت در تولید پیام رونق بگیرد. در کانال‌ها فرستنده پیام دوباره در جایگاه رفیع‌تری از مخاطب قرار می‌گیرد و پیامی را ارسال می‌کند که مخاطب فرصت هیچ‌گونه اظهارنظری درباره آن ندارد، در حالی که فلسفه پیدایش شبکه‌های اجتماعی امکان مشارکت فعال کاربر بوده است.

شاید بتوان دور شدن تلگرام از هدف اصلی شبکه‌های اجتماعی را اینگونه توجیه کرد که اگر این کانال‌ها فقط برای برخی سازمان‌ها و نهادها به منظور اطلاع‌رسانی باشد، می‌توان گفت مشارکت فعال در آنها الزامی ندارد؛ هرچند در همین موارد نیز مشارکت بهتر از ساختار ارتباطی یکطرفه است. از طرف دیگر کانال امکانی است که به رسانه‌ها فرصت می‌دهد بدون نقض حریم خصوصی کاربران اطلاعات خود را با آنها به اشتراک بگذارند. به این صورت که شما می‌توانید به میل خود یک کانال را دنبال کنید یا از آن خارج شوید. همچنین با عضویت در یک کانال، هیچ یک از اعضای آن گروه نمی‌توانند مشخصات شما را ببینند و متوجه حضور شما شوند.

اما مساله اینجاست که کانال‌های تلگرام رشدی قارچ‌گونه دارد و هر روز تعداد آنها تصاعدی بالا می‌رود. هنوز چند هفته از تولد این ویژگی جدید نگذشته که همه سایت‌ها، روزنامه‌ها، شبکه‌های خبری و... دست به کار شده‌اند و یک کانال برای خود ساخته‌اند. در این میان مشاهیر، بازیگران، هنرمندان و... نیز خواسته‌اند از قافله عقب نمانند تا بدون دغدغه از انتقاد و مخالفت کاربران هر چه می‌خواهد دل تنگشان بگویند و شما هم محکوم باشید به دنبال کردن جریان بدون امکان هیچ اظهار نظری.

مائده گیوه چی